II SA/Wa 903/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej (spr.), Sędziowie WSA Sławomir Fularski, Przemysław Szustakiewicz, Protokolant specjalista Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 października 2018 r. sprawy ze skargi małoletniego I. Z. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego G. Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku I. Z. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego G. Z. z dnia 26 lutego 2018 r. o przyznanie renty rodzinnej pracy w drodze wyjątku, na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 1383, z późn. zm.); powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z FUS, odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że zgodnie z powołanym wyżej przepisem, świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Podał, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku muszą być spełnione łącznie wszystkie warunki wskazane w powołanym przepisie, a brak jednego z nich powoduje niemożność przyznania tego świadczenia. Wskazał, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W pierwszej kolejności zatem bada się uprawnienia, jakie przysługiwałyby osobie zmarłej, a następnie wnioskodawcy – członka rodziny po osobie zmarłej. W toku postępowania ustalił, że A. Z. – zmarła matka dziecka na 37 lat życia miała udowodniony okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 2 lata, 8 miesięcy i 4 dni. W dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci, zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym, udokumentowano jedynie 2 lata, 8 miesięcy i 14 dni okresów składkowych. Ponadto w latach 2000-2005, 2005-2007, 2008-2009, 2014-2016 matka dziecka nie wykonywała zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. W ocenie organu, w przedmiotowej sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w dalszym kontynuowaniu ubezpieczenia oraz nabyciu przez zmarłą matkę dziecka uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, bowiem w tym okresie nie była wobec niej orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. Nie istniały zatem przeciwwskazania ze względu na stan zdrowia lub inne zdarzenie zewnętrzne, uniemożliwiające wykonywanie zatrudnienia oraz objęcie ubezpieczeniem, w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Wskazał, że powyżej udokumentowany okres składowy i nieskładkowy jest nieadekwatny do jej wieku. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby do przyznawania świadczeń niewiele różniących się co do wysokości osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia. Podkreślił, że przy rozpatrywaniu uprawnień do renty rodzinnej w drodze wyjątku ocenie podlegała również sytuacja materialna, z tym że nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie małoletni I. Z. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego G. Z. zakwestionował decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r. uznając ją za krzywdzącą i wniósł o jej uchylenie, a ponadto o: 1. dopuszczenie dowodu z zeznań świadków: S. Z. oraz B. H., na okoliczność tego, że pracował do momentu choroby, która uniemożliwiła mu uzyskiwanie dochodów, co wiąże się z utrzymaniem i wydatkami na rodzinę, 2. zobowiązanie Urzędu Pracy Powiatu [...] Filia w [...] do złożenia zaświadczenia o zasiłku dla bezrobotnych oraz Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] o sytuacji materialnej, 3. dopuszczenie dowodu z dokumentów załączonych do odwołania. W uzasadnieniu skargi przedstawiciel ustawowy skarżącego wskazał, że, w jego ocenie świadczenie w drodze wyjątku powinno zostać przyznane synowi z uwagi na jego zły stan zdrowia, który nie rokuje poprawy (odmowa uzyskania zasiłku rehabilitacyjnego) i w związku z tym nie może podjąć zatrudnienia, trudną sytuację materialną (świadczenie rodzinne w kwocie 500 zł, zasiłek z tytułu samotnego wychowywania dziecka wysokości 317 zł, w sierpniu 2018 r. otrzyma ostatnią wypłatę zasiłku dla osób bezrobotnych), trudną sytuacją lokalową (mieszka wraz z matką i dzieckiem w dwóch pokojach partycypując w kosztach utrzymania). Zaznaczył, że obecnie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie podniósł, że trudna sytuacja materialna, choć była brana pod uwagę przy podejmowaniu decyzji, nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest to bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za sam zgon rodzica, który w całym swoim życiu jedynie epizodycznie podejmował jakiekolwiek zatrudnienie, przyczyniając się do ponoszenia kosztów utrzymania swego dziecka. Zaznaczył, że nawet na etapie skargi skarżący nie wskazał żadnych uzasadnionych przyczyn braku ubezpieczenia matki. Sam fakt, że wykazała ona za krótki okres ubezpieczenia nie jest okolicznością szczególną, podobnie jak sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego. Wbrew jego przekonaniu wyjątkowość świadczenia z art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie odnosi się do najbardziej nawet w jego pojęciu wyjątkowej osobistej obecnej sytuacji życiowej, zaś okoliczności szczególne nie dotyczą postrzeganych przez niego jako szczególne aktualnych wydarzeń, istniejących dopiero w dacie składania wniosku o świadczenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Sąd analizuje zaskarżoną decyzję pod względem jej zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania tej decyzji. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych powyżej kryteriów należy stwierdzić, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Do przyznania świadczenia wszystkie przesłanki, o jakich mowa, powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienia chociażby jednego warunku uniemożliwia wydanie decyzji przyznającej świadczenie. Z treści przedmiotowego przepisu wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, które wyznaczają jednocześnie granice uznania administracyjnego. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia ustawa uzależnia od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich trzech wymienionych przesłanek. Brak choćby jednej z nich wyklucza tę możliwość. Przesłanką do uzyskania świadczenia w trybie art. 83 powołanej ustawy nie może być zatem sama trudna sytuacja materialna skarżącego. Przyznanie tego świadczenia jest możliwe tylko w przypadku, gdy można wykazać, że ubezpieczony wykazał wolę podejmowania pracy i opłacania składek, ale na skutek wystąpienia nadzwyczajnych, niezależnych od jego woli okoliczności nie mógł zrealizować wymagań do uzyskania zwykłego świadczenia i tylko z tego powodu przyznanie świadczenia w tym trybie jest zasadne. Z brzmienia art. 83 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję, kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć szczególnie uzasadnione okoliczności, usprawiedliwiające brak wymaganych okresów w opłacaniu składek, należy do oceny organu, który okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie, indywidualizując każdy rozpatrywany przypadek. To jednak podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. W ocenie Sądu w stanie faktycznym niniejszej sprawy, w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, organ prawidłowo wywiódł, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, gdyż w przypadku zmarłej matki dziecka nie można stwierdzić, iż na skutek szczególnych okoliczności nie spełnił on warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do renty w trybie zwykłym. Kwestią decydującą o braku uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym był krótki okres składkowy i nieskładkowy u zmarłej matki dziecka, na 37 lat życia wynoszący 2 lata, 8 miesięcy i 4 dni oraz trwająca ponad 12-letnia przerwa w zatrudnieniu w okresie 2000-2005, 2005-2007, 2008-2009 i 2014-2016. Z akt sprawy wynika, że w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem śmierci A. Z. udowodniła zaledwie 2 lata, 8 miesięcy i 14 dni okresów składkowych i nieskładkowych. W okresach przerw w ubezpieczeniu zmarła nie miała orzeczonej całkowitej, lub chociażby częściowej niezdolności do pracy. Z ustalonego przez organ stanu faktycznego nie wynikają też żadne inne przeszkody, które uniemożliwiałyby kontynuowanie przez zmarłą w ww. okresie zatrudnienia, a które mogłyby zostać uznane za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Słusznie zatem Prezes ZUS podniósł, że w przypadku zmarłej nie można mówić, iż niespełnienie przez nią przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym nastąpiło wskutek szczególnych okoliczności. Podkreślić należy, że rezygnacja z zatrudnienia na rzecz opieki nad dzieckiem nie usprawiedliwia braku odpowiedniego okresu ubezpieczenia i nie wystarcza do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Poświęcenie się obowiązkom rodzinnym nie może być uznane za szczególną okoliczność, usprawiedliwiającą bezczynność zawodową i dającą tytuł do świadczenia z ubezpieczenia społecznego. Zaznaczyć należy, że niezależnie od tego jak wielkie znaczenie ma dla dziecka ciągła obecność i opieka rodzica, czas spędzony w domu nie wyklucza możliwości podjęcia zatrudnienia. Organ prawidłowo zatem wskazał, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie zostały spełnione kumulatywnie przesłanki określone w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, a tym samym nie mógł uwzględnić wniosku skarżącego o przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku. Małoletni I. Z. reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego G. Z. znajduje się niewątpliwie w trudnej sytuacji materialnej, nie wystarcza to jednak do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, jakim jest świadczenie z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Nie jest to bowiem świadczenie socjalne, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej nawet, gdy są one uzasadnione. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302), orzekł jak w sentencji wyroku.