II SA/Wa 914/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Protokolant Magda Magdoń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi R. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] utrzymał w mocy własna decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...] odmawiającą R. M. przyznania w drodze wyjątku renty z tytułu niezdolności do pracy. Z akt administracyjnych i ustaleń organu wynika następujący stan faktyczny i prawny sprawy: Wnioskiem z dnia 24 lipca 2002 r. R. M. zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej Prezesa ZUS) o przyznanie na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2004 r., Nr 39, poz. 353 ze zm.) renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] października 2002 r., nr [...], którą odmówił przyznania R. M. świadczenia w drodze wyjątku. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ stwierdził, że R. M. nie spełnił jednego z warunków uzasadniających przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, albowiem po jego stronie nie wystąpiły żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające uzyskanie uprawnień do świadczenia ustawowego. Prezes ZUS wskazał, iż wnioskodawca udowodnił tylko 16 lat, 6 miesięcy i 14 dni okresu ubezpieczenia, a w jego zatrudnieniu występowały kilkakrotnie przerwy. Ponadto, zdaniem Prezesa ZUS, okres ubezpieczenia wnioskodawcy jest nieadekwatny do jego wieku ([...] lat). Prezes ZUS nie uznał za szczególną okoliczność bezczynności zawodowej R. M. spowodowanej powoływaną przez zainteresowanego koniecznością sprawowania opieki nad dziećmi, po śmierci ich matki, a to z uwagi na fakt, że w chwili śmierci matki dzieci dawno ukończyły 4 rok życia. Podniósł także, że trudne warunki materialne R. M. i jego rodziny nie są wystarczającą przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. W wyniku rozpatrzenia skargi R. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt II SA/Wa 416/04 oddalił skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2003 r. Powyższy wyrok stał się przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez R. M. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 13 grudnia 2005 r. uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Rozpoznając ponownie sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 maja 2006 r., nr II SA/Wa 450/06 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2003 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] października 2002 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd podniósł, że za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak zatrudnienia należy uznać zdarzenie bądź trwały stan wykluczający aktywność zawodową konkretnej osoby z powodu niemożności przezwyciężenia ich skutków. Sąd stwierdził, iż R. M., pomimo podejmowanych prób i wysiłków w celu podniesienia kwalifikacji i uzyskania zatrudnienia, nie mógł przezwyciężyć tego stanu. W konsekwencji należało uznać, że bezrobocie skarżącego oraz brak możliwości podjęcia zatrudnienia, pomimo wielokrotnych prób znalezienia pracy przy jednoczesnym podnoszeniu kwalifikacji zawodowych mogło stanowić szczególną okoliczność, wskutek której R. M. nie spełniał warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Prezes ZUS powinien zatem ocenić, kierując się wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, istnienie wspomnianej szczególnej okoliczności, którą może być właśnie pozostawanie bezrobotnym i brak możliwości zatrudnienia, nie zaś opierać rozstrzygnięcia na przesłankach nieokreślonych tym przepisem, czyli stażu ubezpieczenia i długości przerw zatrudnienia. Prezes ZUS powtórnie rozpoznał sprawę z wniosku R. M. z dnia 24 lipca 2002 r. i decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. Prezes ZUS nie uznał, że w sprawie niniejszej przyczyną niespełnienia warunków do uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ustawy był zbieg szczególnych okoliczności, które spowodowały niemożność uzyskania prawa do świadczenia ustawowego. Nie zostały bowiem, jak to wskazano w uzasadnieniu decyzji, udowodnione okoliczności wyjątkowe, które usprawiedliwiałyby niemożność podjęcia przez R. M. zatrudnienia połączonego z odprowadzaniem składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, które jest źródłem świadczeń ubezpieczeniowych. Ponadto, co wynikało z dokumentacji zawartej w aktach rentowych, decyzją Oddziału ZUS w K. z dnia [...] lutego 1997 r. wnioskodawca został uprawniony do pobierania renty rodzinnej ustawowej po zmarłej żonie. Obecnie nadal z tytułu stanu zdrowia tj. orzeczonej całkowitej niezdolności do pracy ma on prawo do pobierania ustawowej renty rodzinnej. W związku z powyższym zainteresowany nie spełnia jednego z określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych warunku dotyczącego braku uprawnień do świadczenia ustawowego. W wyniku rozpatrzenia wniosku R. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r., Prezes ZUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję oraz podtrzymał argumentację przedstawioną w jej uzasadnieniu. Nie zgadzając się ze stanowiskiem Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, R. M. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniósł, że spełnia on wszystkie przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Skarżący bowiem przedstawił Prezesowi ZUS dokumenty potwierdzające rejestrację we właściwym Powiatowym Urzędzie Pracy w charakterze bezrobotnego. Wykazał, że po śmierci żony w 1995 r. zajął się samodzielnym wychowaniem dwójki dzieci w wieku 9 i 10 lat. Od tego czasu wystąpiły u skarżącego objawy choroby serca, które doprowadziły do [...]. Odnosząc się do stwierdzenia organu, że skarżący posiada uprawnienia do renty rodzinnej po zmarłej żonie, R. M. oświadczył, iż rentę rodzinną w wysokości po 300 zł pobierają jego studiujące dzieci I. i K. M. Dodał również, że orzeczeniem Komisji Lekarskiej ZUS został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy do od lutego 2002 r. do października 2007 r. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi, organ podniósł m.in., że skarżący ma prawo do renty rodzinnej ustawowej po zmarłej żonie, z uwagi na fakt swojej całkowitej niezdolności do pracy. Okoliczność ta wyklucza możliwość ubiegania się o świadczenie w drodze wyjątku, bowiem ubiegać się o nie mogą jedynie osoby niespełniające warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Już tylko ten fakt powoduje niemożność uwzględnienia wniosku strony. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Podkreślić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywania kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Skarga nie może zostać uwzględniona, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Powołany przepis stanowi, że ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Powołany przepis wprowadza szczególną regulację pozwalającą na uzyskanie świadczenia przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym, bowiem są finansowane bezpośrednio z budżetu państwa, a nie zaś z FUS. Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty lecz pozostawia przyznanie świadczenia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS. Decyzja uznaniowa nie jest jednak dowolna, ograniczona jest następującymi rygorami wymienionymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy, tj. uprawniony jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania prawa do emerytury lub renty wskutek szczególnych okoliczności, nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek oraz nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie te przesłanki muszą zachodzić łącznie, a niespełnienie choćby jednej przesłanki, wyklucza możliwość przyznania świadczenia w przedmiotowym trybie. Jak wynika z ustaleń Prezesa ZUS, uprawnienie R. M. do pobierania renty rodzinnej po zmarłej żonie w wysokości 95 % świadczenia, które przysługiwałoby skarżącemu, zostało potwierdzone decyzją Oddziału ZUS w K. z dnia [...] lutego 1997 r. Przepis art. 65 ust. 1 powołanej ustawy stanowi, iż renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Krąg osób uprawnionych do renty rodzinnej określa art. 67 ustalając w pkt 3 jako uprawnionego członka rodziny małżonka (wdowę lub wdowca). Na podstawie art. 70 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, wdowa ma prawo do renty rodzinnej, jeżeli wychowuje co najmniej jedno z dzieci, wnuków lub rodzeństwa uprawnione do renty rodzinnej po zmarłym mężu, które nie osiągnęło 16 lat, a jeżeli kształci się w szkole – 18 lat życia, lub jeżeli sprawuje pieczę nad dzieckiem całkowicie niezdolnym do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolnym do pracy, uprawnionym do renty rodzinnej. Ustęp 2 tego artykułu stanowi, iż prawo do renty rodzinnej nabywa również wdowa, która osiągnęła wiek 50 lat lub stała się niezdolna do pracy po śmierci męża, nie później jednak niż w ciągu 5 lat od jego śmierci lub od zaprzestania wychowywania osób wymienionych w ust. 1 pkt 2. Zgodnie zaś z art. 70 ust. 5 powołanej ustawy przepisy ust. 1-4 stosuje się odpowiednio do wdowca. Trzeba zauważyć, że skarżący już w dniu 29 lutego 1997 r. uzyskał prawo do renty rodzinnej po zmarłej żonie, albowiem po śmierci żony sprawował opiekę prawną nad małoletnimi dziećmi I. M. (urodzoną w dniu [...] lutego 1985 r.) i K. M. (urodzonym [...] sierpnia 1986 r.). Uprawnienie to zachował do uzyskania przez uczące się młodsze dziecko pełnoletniości, tj. do dnia [...] sierpnia 2004 r. W dniu orzekania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jak i obecnie skarżący nadal posiada prawo do renty rodzinnej po zmarłej żonie, albowiem nie upłynął jeszcze pięcioletni okres od zaprzestania wychowywania dziecka w myśl cytowanego art. 70 ust. 2 ww. ustawy, a stan zdrowia, potwierdzony orzeczeniem o całkowitej niezdolności do pracy, wyklucza możliwość podjęcia pracy zarobkowej. W tym stanie rzeczy należy stwierdzić, że R. M. spełnia wymagania do uzyskania świadczenia ustawowego - renty rodzinnej po zmarłej żonie. Zasadnie zatem Prezes ZUS orzekł o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia w drodze wyjątku, albowiem bezsprzecznie w sprawie niniejszej, nie została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.