II SA/Wa 921/14

Dnia 30 stycznia 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie: - Joanna Dziedzic-Bukowska po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2014 r., nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej postanawia: - odmówić przyznania prawa pomocy. M. M. (dalej "skarżący", "wnioskodawca") zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w niniejszej sprawie. Z nadesłanego formularza PPF wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci. Źródłem utrzymania rodziny są dochody z umów zlecenia i umów o dzieło, zawieranych przez żonę skarżącego oraz dochód z tytułu najmu mieszkania. Skarżący wskazał, że jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Łączny zadeklarowany dochód rodziny wynosi 2500 zł miesięcznie. W oświadczeniu o stanie majątkowym skarżący wyjaśnił, że posiada dwa mieszkania o pow. 105 m2 i 39 m2 oraz działkę budowlaną o pow. 384 m2. Dochód z mieszkania o pow. 39 m2 służy do spłaty kredytu hipotecznego, zaciągniętego na to mieszkanie w wysokości 340 Euro miesięcznie. Do spłacenia pozostaje kwota 44 000 Euro. Skarżący jednocześnie oświadczył, że jego rodzina nie korzysta z pomocy miejskiego ośrodka pomocy społecznej, ponieważ dochód na jedną osobę w rodzinie przekracza ustawowe minimum. Ponieważ złożone przez skarżącego oświadczenie nie zawierało pełnych informacji co do jego aktualnej sytuacji finansowej, pismem Sądu z dnia 30 grudnia 2014 r. wnioskodawca został wezwany do uzupełnienia wniosku, w terminie 14 dni, poprzez: a) nadesłanie dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych dochodów uzyskiwanych przez żonę skarżącego z tytułu umów zlecenia oraz umów o dzieło, z okresu ostatnich trzech miesięcy; b) nadesłanie wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę wszelkich rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych oraz lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; c) udokumentowanie zobowiązań kredytowych, o jakich mowa we wniosku (44.000 Euro) poprzez nadesłanie kopii umowy kredytowej oraz dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych rat tych kredytów i fakt ich spłacania (harmonogram spłat); d) wskazania aktualnych źródeł utrzymania skarżącego, w szczególności do wyjaśnienia, z czego skarżący pokrywał bieżące wydatki utrzymania koniecznego skoro od 2009 r. jest osobą bezrobotną, a od 2010 r. bez prawa do zasiłku; e) nadesłanie odpisów zeznań podatkowych skarżącego oraz jego żony za 2013 r.; f) nadesłania kopii umowy najmu lokalu mieszkalnego o pow. 39 m2; g) udokumentowanie wysokości wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków oraz ich miesięcznej wysokości; h) złożenia oświadczenia, czy skarżący, ewentualnie jego żona osiągają dochody z działki budowlanej o pow. 384 m2, o której mowa rubryce 7.1 formularza PPF. Wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało skarżącemu doręczone w dniu 12 stycznia 2015 r. Tym samym termin do uzupełnienia braków wniosku upływał bezskutecznie w dniu 26 stycznia 2015 r. W dniu 21 stycznia 2015 r. wpłynęło do Sądu pismo, nadesłane drogą elektroniczną, w którym skarżącego oświadczył, że w latach ubiegłych jego żona zarabiała wielokrotność średniej krajowej. Wówczas rodzina skarżącego posiadała oszczędności, które w całości były wydatkowane. Skarżący wskazał, że ani ona, ani jego żona nie uzyskują żadnych dochodów z działki budowalnej o pow. 384 m2. Wnioskodawca powołał się ponadto na informacje przedstawione w piśmie z dnia 2 stycznia 2015 r., w którym wskazał, że z uwagi na rodzaj wykonywanej przez jego żonę pracy (umowy o dzieło i umowy zlecenie) nie ma on możliwości przedstawienia dokumentów obrazujących dochody uzyskiwane z tego tytułu. Podniósł, że żona wykonuje prace zlecone dla wydawnictw i łączny dochód będzie mógł być stwierdzony dopiero w nowym roku, po nadesłaniu przez pracodawców (zleceniodawców) deklaracji Pit-11. Skarżący jednocześnie oświadczył, że wobec pozostawania w sporze z urzędem pracy nie jest w stanie przedstawić stosownego zaświadczenia potwierdzającego jego status jako osoby bezrobotnej. Odnośnie dochodów za najem skarżący wskazał, że "rozlicza je w gotówce". Do powyższego pisma skarżący dołączył zeznanie Pit – 37 za 2013 r. zaznaczając jednocześnie, że nie składa oryginałów dokumentów, ponieważ z racji złożenia wniosków o przyznanie prawa pomocy również w innych sprawach spodziewa się kolejnych wezwań do ich uzupełnienia. Rozpatrując wniosek stwierdzono, co następuje: Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Żąda on bowiem zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika (adwokata) w niniejszej sprawie. Odnosząc się w pierwszej kolejności do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy zważyć, że skarżący w niniejszej sprawie korzysta z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. b) P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących statusu bezrobotnego, zasiłków oraz innych należności i uprawnień przysługujących osobie bezrobotnej. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca działanie organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie częściowym, dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Rozpoznając natomiast wniosek skarżącego o ustanowienie pełnomocnika z urzędu należy stwierdzić, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, zwanej dalej P.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym ma miejsce wówczas, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a. osoba fizyczna, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, jest zobowiązana do złożenia oświadczenia dotyczącego jej stanu majątkowego oraz podania dokładnych danych o stanie rodzinnym. Z kolei art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na względzie treść powołanych przepisów, w pierwszej kolejności należy wskazać, że podstawą orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy może być wyłącznie ocena rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o przyznanie tego prawa, przy czym z art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania okoliczności uzasadniających uwzględnienie żądania w tym zakresie. Jeśli więc oświadczenie strony złożone na formularzu PPF jest niewystarczające lub budzi wątpliwości, to wydanie prawidłowego orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy jest możliwe dopiero po złożeniu w trybie art. 255 P.p.s.a. dokumentów źródłowych lub dodatkowych oświadczeń uzupełniających to oświadczenie. Wobec braków jakie zawierał wniosek o przyznanie prawa pomocy, pismem z dnia 30 grudnia 2014 r. wezwano skarżącego do jego uzupełnienia. Pomimo upływu zakreślonego terminu wnioskodawca nie wykonał jednak wezwania Sądu w zakresie w jakim został on zobowiązany do: nadesłania wyciągów z posiadanych przez żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat terminowych z okresu ostatnich trzech miesięcy oraz dokumentów potwierdzających dochody żony z tytułu mów zlecenia i o dzieło. Skarżący nie określił również wysokości miesięcznych wydatków ponoszonych na utrzymanie konieczne, nie nadesłał także kopii umowy najmu mieszkania. W sytuacji, gdy skarżący określa siebie jako osobę bezrobotną, wskazując, że jedynymi dochodami jego rodziny są dochody uzyskiwane przez jego żonę, ustalenie źródła i rzeczywistej wielkości uzyskiwanych przez M. M. dochodów, oraz kwoty miesięcznych wydatków, jest konieczne do stwierdzenia, czy w istocie spełnia on wskazane wyżej przesłanki przyznania prawa pomocy. Z tej przyczyny wystosowane do skarżącego wezwanie obejmowało obowiązek udokumentowania dochodów żony oraz wszystkich ponoszonych w gospodarstwie domowym wydatków. Skarżący odpowiadając na wezwanie Sądu wskazał, że nie ma możliwości potwierdzenia aktualnych dochodów żony, bowiem wykonuje ona pracę na umowę zlecenie i umowę o dzieło, zatem dochody z tego tytułu będą mogły być potwierdzone dopiero po otrzymaniu od zleceniodawcy zeznania Pit - 11. Z twierdzeniem tym nie sposób się zgodzić. W sytuacji bowiem zawierania umów zlecenia lub umów o dzieło, zleceniobiorca posiada wiedzę na temat wysokości wynagrodzenia ustalonego z tego tytułu w treści zawieranej umowy oraz terminu jego wypłaty. Wydaje się zatem mało prawdopodobne, aby skarżący rzeczywiście nie posiadał dokumentów, chociażby sporządzonych na tę okoliczność umów, potwierdzających wysokości dochodów uzyskanych przez jego żonę w okresie ostatnich trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku. Informacja ta był istotna chociażby z tego względu, że jak sam skarżący wskazuje znaczna część osiąganych przez jego rodzinę dochodów pochodzi z wynagrodzenia uzyskiwanego przez jego żonę. Pozyskanie informacji o aktualnej wysokości dochodów żony skarżącego jest tym bardziej zasadne, bowiem jak wynika z oświadczenia skarżącego dochody żony w latach ubiegłych były na tyle wysokie, że pozwalały na poczynienie przez rodzinę skarżącego znacznych oszczędności. W ocenie referendarza sądowego, wyjaśniania zawarte w pismach z dnia 2 i 21 stycznia 2015 r., odnoszące się do wezwania Sądu w omawianym zakresie, nie mogą być uznane za wystarczające, bowiem informacje w nim zawarte nie dają możliwości ustalenia, czy skarżący wypełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Informacje, do których udzielenia zobowiązano skarżącego, a które nadal pozostały niewyjaśnione miały istotny wpływ na merytoryczne rozpoznanie złożonego przez niego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, rzutując przede wszystkim na prawidłową ocenę jego sytuacji materialno – bytowej. Okoliczności te nie mogą stanowić domniemania ze strony zarówno referendarza sądowego jak i Sądu, zwłaszcza gdy mają stanowić podstawę udzielenia pomocy finansowej ze środków publicznych. Rodzi to obowiązek wszechstronnego ich wyjaśnienia, zwłaszcza gdy informacje udzielone przez osobę wnioskującą o przyznanie prawa pomocy budzą wątpliwości, albo po prostu okazują się niewystarczające dla dokonania tej oceny. Okoliczności te powodują ostatecznie, iż brak jest podstaw aby przyjąć, że wnioskodawca uprawdopodobnił, że spełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy ma charakter wyjątkowy, z czym związany jest ścisły rygoryzm. Jeżeli strona pomimo nie budzącej wątpliwości treści wezwania nie stosuje się do niego i nie udziela wymaganych informacji – do czego ma oczywiście prawo, musi się przez to liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami z tego tytułu. W tej sytuacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.