II SA/Wa 929/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Asesor WSA Przemysław Szustakiewicz, Asesor WSA, Andrzej Kołodziej (spr.), Protokolant Elwira Sipak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2005 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę. Decyzją z dnia[...]stycznia 2004 r. nr [...]Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił H. K. przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podniósł, że nie znaleziono uzasadnienia do przyznania tego rodzaju świadczenia do czasu ukończenia nauki, po osiągnięciu 25 lat życia, z uwagi na niespełnienie przesłanek określonych w art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), w szczególności powtarzanie nauki na tym samym roku nie jest szczególną okolicznością w rozumieniu tego przepisu. Po rozpoznaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, przyznał H.K. rentę rodzinną w drodze wyjątku do dnia [...] czerwca 2004 r., pod warunkiem kontynuowania nauki w szkole wyższej. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie H. K. zarzuciła Prezesowi ZUS, że wydana decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż nie uwzględnia wyrównania świadczenia od dnia złożenia wniosku, tj. od 7 sierpnia 2003 r. Podniosła jednocześnie, że pieniądze za ten okres jej się należą, gdyż jej sytuacja w żaden sposób nie uległa zmianie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie wskazując, że w przypadku świadczenia w drodze wyjątku prawo do niego powstaje dopiero od momentu wydania przez Prezesa ZUS decyzji o jego przyznaniu, z wyrównaniem jedynie od pierwszego dnia miesiąca, w którym je przyznano. Wyjaśnił również, że świadczenie takie nie jest tożsame ze świadczeniem ustawowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.). Z przepisu tego wynikają trzy przesłanki warunkujące przyznanie przez Prezesa ZUS świadczenia w drodze wyjątku, a mianowicie: 1) niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 2) ubiegający się o świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku, 3) osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Decyzje wydawane na podstawie powyższego przepisu oparte są na uznaniu administracyjnym i mają charakter konstytutywny. Oznacza to, że kreują one uprawnienia po stronie wnioskodawców do określonego świadczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że decyzje konstytutywne wywołują skutki prawne od momentu ich podjęcia, chyba, że przepisy prawa materialnego przyznające określone uprawnienia przewidują inny termin rozpoczęcia biegu tych uprawnień lub obowiązków. Należy zauważyć, że żaden przepis ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w tym art. 83 ust. 1, jak również Kodeksu postępowania administracyjnego, nie daje podstaw do przyznania świadczenia w drodze wyjątku od daty złożenia wniosku, czy też daty innej niż data podjęcia decyzji przyznającej świadczenie. Wyrównanie może nastąpić jedynie od pierwszego dnia miesiąca, w którym świadczenie przyznano. Inaczej jest to uregulowane w odniesieniu do przyznawania rent i emerytur na zasadach ogólnych, jednakże w tych przypadkach ustawa określa terminy przyznania ustawowych świadczeń emerytalno-rentowych. Regulacja powyższa nie ma jednak zastosowania do przyznawania świadczeń w drodze wyjątku. Stosownie do przepisu art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2). Badając zaskarżoną decyzję pod tym kątem Sąd nie dopatrzył się uchybień skutkujących stwierdzeniem nieważności tej decyzji i dających podstawę do odstąpienia od zakazu reformationis in peius. Co prawda decyzja przyznająca H.K. rentę rodzinną w drodze wyjątku wydana została z zastosowaniem rozszerzającej wykładni przepisu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, dopuszczającej możliwość kontynuacji wcześniejszego świadczenia ustawowego w formie świadczenia przyznanego w drodze wyjątku, lecz nie stanowi to rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Zgodnie bowiem z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego rozbieżność w wykładni prawa nie stanowi przesłanki rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 1994 r., III SA 388/94 PG 1995, nr 8, s. 10). Ponadto, zastosowanie przy wydawaniu decyzji administracyjnych jednej z możliwych interpretacji niejednoznacznych w swej treści przepisów prawa, nie może być uznane za rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (por. wyrok NSA z dnia 6 lutego 1995 r., II SA 1531/94, ONSA 1996 nr 1, poz. 37). Z kolei Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 kwietnia 1994 r., III ARN 15/94, OSNAP 1994 nr 3, poz. 36 stwierdził, że "o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa nie decyduje ani oczywistość naruszenia prawa, ani charakter przepisu jaki został naruszony, ani też tylko racje ekonomiczne lub gospodarcze, jeżeli jedna z tych okoliczności stanowić miałaby wyłączną przesłankę przemawiającą za nieważnością decyzji administracyjnej". Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.