II SA/Wa 93/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, Bronisław Szydło (spr.), Protokolant Emilia Jaktorska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. - oddala skargę 2. - przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego D. G. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22 % podatku VAT. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. z dnia [...] marca 2008 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), odmówił D. A. ur. [...] przyznania w drodze wyjątku świadczenia po zmarłym w 2004 r. ojcu Z. A. W uzasadnieniu decyzji podał, że zgodnie z postanowieniami zawartymi w art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia łącznie następujące warunki: ─ jest lub był osobą ubezpieczoną, ─ nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, ─ nie może podjąć pracy zarobkowej ze względu na stan zdrowia (całkowita niezdolność do pracy) lub wiek, ─ nie ma niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z tym, w pierwszej kolejności ustalane są uprawnienia do świadczenia jakie przysługiwałyby osobie zmarłej. Również szczególne okoliczności niespełnienia ustawowych warunków do uzyskania świadczenia odnoszą się również do osoby zmarłej. Prezes ZUS nie stwierdził istnienia szczególnych okoliczności, dla których zmarły ojciec skarżącej, Z. A., nie posiadał uprawnień w trybie zwykłym – na warunkach określonych w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z. A. ur. [...], zmarły [...] grudnia 2004 r., legitymował się okresem ubezpieczenia łącznie 7 lat 3 miesiące. Przez ostatnie 9 lat 5 miesięcy i 10 dni przed śmiercią nie podejmował zatrudnienia, mimo że w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był zdolny do pracy zarobkowej. Brak bowiem w aktach sprawy dokumentacji lekarskiej zmarłego, z której treści wynikałoby, że w tym okresie z uwagi na stan zdrowia był całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie matka małoletniej wówczas D. A. wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezesa ZUS Oddział w R., zarzucając, że przy podejmowaniu decyzji organ nie rozpoznał wszystkich okoliczności, których pominięcie miało wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Podała, że zmarły Z. A., na skutek choroby [...] był całkowicie niezdolny do pracy zarobkowej. Rodzice D. A. rozwiedli się w 1997 r. i po rozwodzie [...] Z. pogłębił się w stopniu niepozwalającym mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. D. A. jest uczniem klasy licealnej, uczy się bardzo dobrze. Utrzymuje się z zasiłków z pomocy społecznej, co nie wystarcza na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, nie mówiąc o zakupie książek i pomocy uczniowskich. Matka D. jest osobą bezrobotną, bez możliwości podjęcia pracy zarobkowej, z uwagi na zły stan zdrowia. W skardze podkreśliła, że zmarły ojciec małoletniej D. legitymuje się okresem składkowym ponad 7 lat i wyraziła zdziwienie, że udowodniony okres składkowy przypadający na dzień 27 czerwca 1995 r. jest niewystarczający. Jej zdaniem małoletnia D. A. spełnia wszystkie warunki ustawowe dla przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku, na podstawie powołanego art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W uzupełnieniu skargi wyznaczony z urzędu pełnomocnik D. A., w piśmie procesowym z dnia 3 czerwca 2009 r. (k. 73-76 akt sprawy) powtórzył zarzuty zgłoszone w skardze. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny, wnosił o jej oddalenie. Rozpoznając sprawę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę D. A. pod tym kątem, Sąd nie stwierdził, aby Prezes ZUS podejmujący zaskarżone decyzje w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej w drodze wyjątku – renty rodzinnej po zmarłym ojcu Z., dopuścił się naruszenia prawa materialnego, ewentualnie przepisów postępowania administracyjnego, w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną odmowy przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku stanowił art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.). Z użytego w tym przepisie sformułowania "może przyznać" wynika, że podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że organ decyzyjny posiada swobodę działania i możliwości wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny Prezesa ZUS należało zatem podjęcie decyzji o odmowie bądź przyznaniu skarżącej świadczenia w drodze wyjątku. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonych decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzje nie noszą cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W ocenie Sądu decyzjom Prezesa ZUS nie można zarzucić przekroczenia uznania administracyjnego. Z treści powołanego przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynika, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku przesłanki o jakich mowa w tym przepisie muszą być spełnione łącznie, a brak choćby jednej z tych przesłanek wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. W rozpoznawanej sprawie Prezes ZUS prawidłowo ustalił, że zmarły ojciec skarżącej – Z. A., nie legitymował się uprawnieniami do nabycia prawa do emerytury lub renty, określonych w Dziale II i III powołanej ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Prawidłowo ustalił także, że nie zachodziły szczególne okoliczności niespełnienia przez Z. A. warunków do nabycia uprawnień do otrzymania świadczenia w trybie ustawowym. Sąd uznał więc, że nie zachodzi zarzucane naruszenie prawa materialnego – art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, polegające na nieprzeprowadzeniu stosownego postępowania celem ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sąd uznał także, że Prezes ZUS przy podejmowaniu zaskarżonych decyzji przestrzegał reguł procedury administracyjnej, a więc przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmował wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Należycie i wyczerpująco informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.). Wreszcie w sposób wyczerpujący zebrał, rozpoznał i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Skoro więc niespełnione zostały warunki określone w art. 83 ust. 1 ustawy, to decyzje odmawiające przyznania skarżącej świadczenia w drodze wyjątku, prawa nie naruszają. Z tych względów, na mocy art. 151 w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Sad orzekł jak w sentencji.