II SA/Wa 931/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Stowarzyszenia S. w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Stowarzyszenia S. w W. na decyzję Przedsiębiorstwa Państwowego "Porty Lotnicze" w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 7 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Stowarzyszeniu S. w W. (dalej Stowarzyszenie, strona skarżącą) prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od ww. postanowienia strona skarżąca wniosła sprzeciw wskazując, że Stowarzyszenie ponosi spore koszty postępowań sądowych: w roku 2014 w wysokości ponad 4.817 zł, w bieżącym roku prawie 2.000 zł. Nadto liczba członków Stowarzyszenia uległa drastycznemu zmniejszeniu, co przełożyło się na obniżenie wpływów ze składek członkowskich. W uzasadnieniu podniesiono też, że wpływ na kondycję finansową Stowarzyszenia ma zmiana podejścia Naczelnego Sądu Administracyjnego do kwestii udzielania pełnomocnictwa przez Stowarzyszenie. Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych został złożony przez Stowarzyszenie, po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Strona skarżąca wskazała, że jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego, a działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków. Podała, że obecnie stowarzyszenie liczy trzech członków. Oświadczyła, że nie posiada aktualnie żadnych środków finansowych. Do wniosku dołączone zostało: zaświadczenie Prezydenta m. W. z dnia 2 czerwca 2015 r. o wpisie Stowarzyszenia do ewidencji stowarzyszeń zwykłych, regulamin Stowarzyszenia oraz uchwała członków Stowarzyszenia z dnia 18 października 2014 r., dotycząca członków Stowarzyszenia oraz wysokości składek członkowskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, iż to na osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy, ciąży obowiązek wykazania, że spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Instytucja prawa pomocy jest bowiem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Rozważając zasadność przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w niniejszej sprawie, w pierwszym rzędzie należy zauważyć, że stowarzyszenia zobowiązane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Natomiast ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania, osoba prawna (inna jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), powinna wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2006 r., str. 504). W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, że podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie jest stowarzyszeniem zwykłym w rozumieniu ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (tekst jedn. Dz. U. z 2001 r., Nr 79, poz. 855 ze zm.). Stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 4 i 5 powołanej ustawy nie może prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować darowizn, spadków i zapisów oraz otrzymywać dotacji, a także korzystać z ofiarności publicznej. Środki na swoją działalność uzyskuje zaś ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2). Jednak ustawowe ograniczenie źródeł finansowania stowarzyszenia zwykłego nie oznacza, iż określając cele i formy działania założyciele nie mają obowiązku przewidzieć środków na działalność takiego stowarzyszenia, zawierając w tym zakresie odpowiednie postanowienia w regulaminie. Jeżeli działalność Stowarzyszenia zakłada udział w postępowaniach sądowych (punkt 4.5 regulaminu), to wiąże się ona także z obowiązkiem uiszczenia kosztów postępowania sądowego. Stowarzyszenie powinno więc wziąć pod uwagę swój udział w postępowaniach sądowych i zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Okoliczność, że Stowarzyszenie jest organizacją non profit nie oznacza, że jest zwolnione od zapewnienia środków na prowadzenie działalności regulaminowej, w zakres której wchodzą również sprawy sądowe, wymagające, co do zasady, uiszczania opłat i czynienia wydatków. Podkreślić bowiem należy, że brak stałego źródła dochodów czy duża ilość postępowań sądowych wnioskodawcy, nie mogą przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem Stowarzyszenia przy rozpatrywaniu jego wniosków o przyznanie prawa pomocy. Stowarzyszenie nie podjęło żadnych innych działań mogących zwiększyć jego dochody, na przykład poprzez przekształcenie się w stowarzyszenie rejestrowe, mające znacznie szersze możliwości gromadzenia środków. Nadto, jak wskazano w sprzeciwie od postanowienia z dnia 7 sierpnia 2015 r., zmniejszeniu uległa ilość członków Stowarzyszenia, co w konsekwencji doprowadziło do obniżenia wysokości kwoty uzyskiwanej ze składek członkowskich, a zatem umniejszyło jeszcze możliwości finansowe Stowarzyszenia. Należy mieć na uwadze, że skoro Stowarzyszenie chce aktywnie uczestniczyć w postępowaniach sądowych, winno liczyć się ze związaną z tym koniecznością ponoszenia kosztów. Przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo przez uzyskanie zwolnienia od kosztów sądowych powoduje, że faktycznie działalność Stowarzyszenia finansowana jest ze środków publicznych, a to prowadzi do zaprzeczenia zasady, że Stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku (zob. postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. akt II OZ 491/11, postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r. sygn. akt II OZ 152/14 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika ze złożonych do akt dokumentów, uchwałą z dnia 18 października 2014 r. członkowie Stowarzyszenia określili wysokość składki członkowskiej na kwotę 50 zł miesięcznie. Należy zauważyć, że powyższa kwota jest nieadekwatna do skali działalności prowadzonej przez Stowarzyszenie. Nadto z tej uchwały wynika, że aktualnie Stowarzyszenie liczy trzech członków, a osoby, które zrezygnowały z członkostwa zgodziły się wyłącznie na wspieranie jego działalności na zasadzie dobrowolności. Wobec powyższego stwierdzić należy, że działania podejmowane przez Stowarzyszenie w celu zabezpieczenia środków na działalność regulaminową są niewystarczające w odniesieniu do stopnia jego aktywności w realizowaniu działań przewidzianych regulaminem. Uznać zatem należy, że w przedmiotowej sprawie Stowarzyszenie nie wykazało, by podjęło czynności zmierzające do zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.