II SA/Wa 934/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spr.), Sędziowie WSA - Andrzej Kołodziej, Sędziowie WSA - Przemysław Szustakiewicz, Protokolant - Eliza Kusy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 października 2009 r. sprawy ze skargi M. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - uchyla zaskarżoną decyzję i decyzją ją poprzedzającą z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] - zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku M. C. (ur. [...] 1975 r.) z dnia 15 września 2008 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionego świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie dochód na jednego członka rodziny nie wskazuje na brak niezbędnych środków utrzymania. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 22 grudnia 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, M. C. nie zgodził się ze stanowiskiem organu i podniósł, że zachorował nagle i zabrakło mu tylko niespełna 3 miesiące, aby uzyskać prawo do renty w trybie zwykłym. Ponadto zamieszkuje w odrębnym lokalu mieszkalnym i do tej pory sam się utrzymywał, natomiast matka samotnie wychowuje córkę i od czasu do czasu przychodzi do niego pomagać mu w niezbędnych sprawach. Ponadto on sam wymaga ciągłej opieki oraz rehabilitacji, co wiąże się z wynajęciem samochodu, który musi opłacać. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] grudnia 2008 r. i w uzasadnieniu podał, że skarżący w oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej z dnia [...] września 2008 r. podał, iż zamieszkuje wspólnie z pracującą matką i uczącą się siostrą, a następnie po wydaniu zaskarżonej decyzji zmienił swoje oświadczenia podając, że zamieszkuje oddzielnie. W dalszej części powołując się na stanowisko judykatury stwierdził, że w określonych sytuacjach na matce ciąży obowiązek alimentacyjny, mimo osiągnięcia przez dziecko pełnoletniości, zaś dochód w trzyosobowej rodzinie skarżącego wynosi 3337,80 zł brutto miesięcznie, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi 1112,60 zł i jest to wystarczające do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, M. C. wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji zarzucając; 1. naruszenie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, poprzez bezpodstawne przyjęcie, że nie spełnia przesłanek z niego wynikających, 2. naruszenie art. 7 k.p.a. przez nieuwzględnienie zasady dochodzenia do prawdy materialnej oraz zaniechanie podjęcia wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, a w szczególności wyjaśnienia oczywistych sprzeczności, 3. naruszenie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. W uzasadnieniu skargi podał natomiast, że w załączonym wniosku w pkt III omyłkowo wpisał matkę oraz siostrę, jako wspólnie z nim zamieszkujące, bowiem nie zrozumiał do końca zadanego mu pytania oraz działał pod wpływem sugestii urzędnika, pomagającego przygotować wniosek. Natomiast uszło uwadze organu, że w tym samym punkcie oświadczył, iż mieszka w oddzielnym mieszkaniu, co potwierdza załączona umowa i fakt, że zamieszkiwał w nim jeszcze przed ujawnieniem się choroby. Ponadto organ nie przeprowadził na tę okoliczność żadnego postępowania wyjaśniającego, jak chociażby zwrócenie się do MOPS, a jest on związany regułami postępowania administracyjnego i zaniechał niezbędnych czynności do wyjaśnienia powyższej kwestii. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, a wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne dodał, że "doprawdy trudno uznać, by wpis skarżącego w jego oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym można było potraktować jako pomyłkę". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym i pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków przewidzianych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Choć przyznanie tego świadczenia ustawodawca pozostawił uznaniowej decyzji organu, to nie oznacza to, że ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia. Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek. Jednak ustalenie ich istnienia musi nastąpić w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu administracyjnym. Stosownie bowiem do art. 124 ustawy, w postępowaniu w sprawach o świadczenia określone w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. z 2000 r. Dz. U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Innymi słowy mówiąc, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku, jest związany regułami postępowania administracyjnego, które określają jego obowiązki w zakresie prowadzenia postępowania i orzekania. Stąd też musi on przestrzegać m.in. zasady dochodzenia do prawdy obiektywnej, a więc podejmować wszelkie niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy (art. 7 k.p.a.). Jest również zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 k.p.a.) i musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami art. 107 § 3 k.p.a. Tymczasem w rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się naruszenia powołanych przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć – zdaniem Sądu – istotny wpływ na jej wynik. Organ nie podjął bowiem niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Bezspornym jest, że w oświadczeniu skarżącego dla potrzeb niniejszego postępowania o stanie rodzinnym, majątkowym i o sytuacji materialnej, znajduje się w pkt III dotyczącym "Sytuacji materialnej ubezpieczonego oraz najbliższych członków rodziny (małżonka, dzieci i innych osób wspólnie zamieszkujących)" zapis o matce i siostrze. Nie budzi również wątpliwości fakt, że w tym samym punkcie w części opisowej, znajduje się wykluczający powyżej zapis, a mianowicie: "Mieszkam na oddzielnym mieszkaniu zgodnie z załączoną umową wynajmu, obok mieszkania matki M. C. z siostrą moją (...)". Ponadto z załączonej umowy w sposób jednoznaczny wynika, skarżący faktycznie wynajmuje osobne mieszkanie na czas nieokreślony. Zatem analiza powyższego prowadzi do wniosku, że występują w tym względzie rozbieżności i organ był zobowiązany je wyjaśnić, a nie wygłaszać gołosłowne – bo nie poparte żadną oceną – stwierdzenie, jakoby "doprawdy trudno uznać, by wpis skarżącego w jego oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym można było potraktować jako pomyłkę". Tym bardziej, że teza zaprezentowana przez skarżącego o omyłkowym wpisaniu w części tabelarycznej oświadczenia jest wielce prawdopodobna, jeśli zważy się na fakt, iż przyznając mu poprzednio świadczenie w drodze wyjątku, organ nie miał w tym względzie żadnych wątpliwości. Ponadto – jak nie trudno zauważyć i co potwierdza sam skarżący – on sam osobiście nie wypełniał powyższego formularza, bowiem nie trzeba żadnego wielkiego wysiłku i wiedzy specjalistycznej, aby zauważyć ewidentnie innych charakter pisma wypełniającego ów formularz, od charakteru złożonego pod nim podpisu przez skarżącego. Skoro zaś tak, to nie można wykluczyć, że on sam nie wypełniał oświadczenia, a podpisując go nie zwrócił uwagi, bądź nie zrozumiał treści podpisywanego oświadczenia, co w określonych sytuacjach jest zrozumiałe, a tym bardziej, że skarżący jest osobą chorą. Niezależnie od powyższego organ w żaden sposób nie odniósł się pisma Zastępcy Oddziału ZUS, w którym poza końcowym wnioskiem o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku stwierdza on jednocześnie wyżej, że "33-letni wnioskodawca mieszka w wynajmowanym od matki mieszkaniu (...) matka wraz z córką prowadząc odrębne gospodarstwo domowe (...)". Natomiast oceniając argumentację organu o obowiązku alimentacyjnym wskazać należy, że winien on analizować sprawę nie co do zasady, lecz co do zaistniałych w rzeczywistości zdarzeń faktycznych, bądź prawnych. Wobec powyższych rozważań, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, nie podejmując w rozpatrywanej sprawie niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, dopuścił się naruszenia wskazanych powyżej reguł procesowych. Rozpoznając zatem ponownie sprawę, organ winien przede wszystkim wyjaśnić powyższe wątpliwości, a nie bezkrytycznie formułować swoją tezę, po czym przeanalizować je w zestawieniu z poczynionym wyżej uwagami, a dopiero potem na nowo ocenić – zgodnie z powyższymi rozważaniami i wątpliwościami Sądu – czy spełniona została przesłanka niezbędnych środków utrzymania. Reasumując, zobowiązanie organu winno sprowadzić się do dokonania subsumcji stanu faktycznego sprawy pod prawidłowo zinterpretowany przepis art. 83 ust. 1 ustawy, z uwzględnieniem poczynionych powyżej rozważań. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 145 § 1 pkt 1lit. c w zw. z art. 152 i w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.