II SA/Wa 938/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula-Dąbrowska, Sędziowie WSA Andrzej Kołodziej, Eugeniusz Wasilewski (spr.), Protokolant Łukasz Bazyluk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lipca 2008 r. sprawy ze skargi P. C. na decyzję Ministra Obrony Narodowej z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę oddala skargę Pismem z dnia [...] stycznia 2006 r. [...] P. C. wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej, w wyniku czego, mocą rozkazu personalnego Szefa Sztabu Generalnego Wojska Polskiego nr [...] z dnia [...] marca 2006 r. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] marca 2006 r. i przeniesiony do rezerwy. W związku z powyższym, decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Komendant Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki orzekł o obowiązku zwrotu przez P. C. zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w [...] w kwocie [...] zł w terminie 60 dni od dnia, w którym decyzja ta stanie się ostateczna. W dniu [...] października 2006 r. P. C. złożył do Ministra Obrony Narodowej wniosek o zwolnienie go w całości z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych przez resort obrony na utrzymanie i naukę oficera w trakcie studiów w [...]. W uzasadnieniu wniosku wskazał na trudną sytuację rodzinną i materialną, spowodowaną przede wszystkim dużymi wydatkami finansowymi na utrzymanie rodziny (zaciągnięty kredyt hipoteczny, opłata za wynajmowanie mieszkania). Minister Obrony Narodowej decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...], działając na podstawie art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.), odmówił wnioskodawcy zwolnienia go z obowiązku zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w [...] w W. W motywach rozstrzygnięcia organ podał, iż z przeprowadzonej analizy przedstawionych mu dokumentów nie wynika, aby sytuacja rodzinna i materialna oficera uzasadniała możliwość zwolnienia go z obowiązku zwrotu kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w [...]. Zaznaczył, iż stosownie do art. 54 ust. 6 wojskowej ustawy pragmatycznej, wydanie pozytywnej decyzji w niniejszej sprawie uzależnione jest od wykazania przez wnioskodawcę faktu zaistnienia wypadku losowego, trudnej sytuacji rodzinnej i materialnej lub powołania do innej służby publicznej. W ocenie organu nie została spełniona przesłanka określona w art. 54 ust. 6 pkt 2 cytowanej ustawy, która stanowi warunek sine qua non zwolnienia z obowiązku zwrotu z przedmiotowych kosztów. Podkreślił, że dla analizowanej sytuacji istotne jest, iż P. C. dokonując wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej był w pełni świadomy obowiązku zwrotu kosztów zdobytego na koszt Sił Zbrojnych wykształcenia, wobec czego powinien był się liczyć z ewentualnymi niekorzystnymi konsekwencjami swojego wyboru, natomiast Minister Obrony Narodowej nie może ponosić negatywnych konsekwencji decyzji życiowych podejmowanych przez oficera. Ponadto organ wyjaśnił stronie, iż sytuacja materialna w jakiej się znalazł, a zwłaszcza spłacanie rat zaciągniętego kredytu, może być podstawą do wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu zapłaty całości lub części równowartości przedmiotowych kosztów, bądź rozłożenia całości lub części na raty. W dniu [...] stycznia 2007 r. P. C. skierował do Ministra Obrony Narodowej wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W jego uzasadnieniu podniósł, iż z uwagi na ciężką chorobę [...] jego matki i towarzyszące temu wysokie koszty leczenia, zobowiązał się do udzielenia jej pomocy finansowej w kwocie [...] zł miesięcznie. Ponadto podał, iż w związku obowiązkiem spłaty zaciągniętego kredytu hipotecznego oraz wysokimi kosztami najmu mieszkania zawarł umowę pożyczki na kwotę [...] zł, a zobowiązania jego i żony przewyższają dochody, jakie uzyskują z tytułu wynagrodzenia za pracę. W jego ocenie w przedmiotowej sprawie spełniona została zatem przesłanka określona w art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych. Niezależnie od powyższego zarzucił organowi, iż decyzja Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], nakładająca obowiązek zwrotu równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę w [...], nie przedstawia wyliczenia kosztów rzeczywiście przez uczelnię poniesionych, o których mowa w rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej z dnia 24 maja 2004 r. w sprawie kierowania i udzielania pomocy żołnierzom zawodowym w związku z pobieraniem przez nich nauki oraz ustalania równowartości kosztów poniesionych w związku z nauką (Dz. U. Nr 135, poz. 1451). Minister Obrony Narodowej, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, mając za podstawę art. 127 § 3 oraz 138 § 1 pkt 1 Kpa, decyzją z dnia [...] marca 2007 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje poprzednie rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedstawione dokumenty nie pozwalają przyjąć, jakoby zobowiązania P. C. i jego żony były większe niż dochody, jakie otrzymują. Ponadto podniósł, iż zaciągnął on kredyt w maju 2006 r., tj. w momencie kiedy już został zwolniony z zawodowej służby wojskowej, a więc należy przypuszczać, że podejmując tę decyzję był świadomy jej konsekwencji i obciążeń finansowych, które będzie ponosił. Z załączonych zaś dokumentów wynika, iż szpitalne leczenie matki oficera miało miejsce w roku 1992, 1997 oraz 2002, czyli na kilka lat przed zwolnieniem ze służby, zatem nie może mieć ono, w ocenie organu, wpływu na obecną sytuację wnioskodawcy. Minister Obrony Narodowej podkreślił, iż zaciąganie przez P. C. kolejnych zobowiązań w sytuacji, gdy jest on świadomy ciążącego na nim obowiązku zwrotu równowartości kosztów nauki w szkole wojskowej, stwarza domniemanie próby przerzucenia na Skarb Państwa ponoszenia kosztów tych zobowiązań, poprzez rezygnację z dochodzenia wymagalnej wierzytelności. Na powyższą decyzję P. C. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, domagając się jej uchylenia, ewentualnie stwierdzenia jej nieważności. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 54 ust. 6 pkt 2 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, poprzez nieuwzględnienie okoliczności faktycznych, stanowiących przesłankę zwolnienia skarżącego od obowiązku zwrotu kosztów utrzymania i nauki w [...] w W. W uzasadnieniu skargi powtórzył argumentację przedstawioną na etapie postępowania administracyjnego, podnosząc dodatkowo, iż decyzja nakładająca na niego obowiązek zwrotu kosztów poniesionych na utrzymanie i naukę w [...] została wydana w oparciu o przepisy ustawy, która zaczęła obowiązywać już po zakończeniu przez niego studiów. W ocenie skarżącego, ustawa z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych reguluje sytuację wyłącznie tych żołnierzy, którzy rozpoczęli naukę po jej wejściu w życie, zaś w niniejszej sprawie zastosowanie powinny mieć przepisy ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t. j.: Dz. U. z 1997 r. Nr 10, poz. 55 z późn. zm.). W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując na argumenty powołane w wydanych w sprawie decyzjach. Odnosząc się natomiast do zarzutu błędnego zastosowania podstawy prawnej decyzji wskazał, iż P. C. został zwolniony z zawodowej służby wojskowej i przeniesiony do rezerwy wskutek upływu terminu wypowiedzenia stosunku służbowego, dokonanego przez żołnierza na podstawie przepisów nowej ustawy pragmatycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Materialną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 54 ust. 6 pkt 2 w związku z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (Dz. U. Nr 179, poz. 1750 z późn. zm.) w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2008 r. Zgodnie z art. 54 ust. 1 cytowanej ustawy, żołnierz zawodowy będący absolwentem szkoły wojskowej i żołnierz skierowany na studia lub naukę oraz staż naukowy lub kurs trwający ponad 5 miesięcy, który wypowiedział stosunek służbowy zawodowej służby wojskowej lub został z niej zwolniony na podstawie art. 111 pkt 1, 4, 6, 7, 9 lit. a oraz pkt 11-16, a także art. 112 pkt 1 w okresie nieprzekraczającym okresu dwa razy dłuższego od czasu trwania studiów, nauki, stażu lub kursu - jest zobowiązany do zwrotu zwaloryzowanej na dzień zwolnienia ze służby równowartości kosztów poniesionych na jego utrzymanie i naukę z zastrzeżeniem ust. 5 i 6. W niniejszej sprawie bezsporne jest, iż sytuacja skarżącego wypełnia przesłanki tego przepisu. Stosownie natomiast do treści art. 54 ust. 6 pkt 2 wojskowej ustawy pragmatycznej, Minister Obrony Narodowej może zwolnić żołnierza zawodowego, o którym mowa w ust. 1 i 2, z obowiązku zwrotu kosztów w całości lub w części w przypadkach uzasadnionych potrzebami Sił Zbrojnych oraz ze względu na: 1) zaistnienie wypadku losowego; 2) trudną sytuację rodzinną i materialną; 3) powołanie do innej służby publicznej. Oznacza to uprawnienie organu prowadzącego postępowanie do dokonania swobodnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przedstawionego przez wnioskodawcę pod kątem zaistnienia jednej, bądź kilku przesłanek zawartych w cytowanym przepisie. Właściwy organ wojskowy rozpoznając indywidualną sprawę może zatem zwolnić żołnierza ze wskazanych kosztów, w szczególności, gdy ustali, iż fakty na które powołuje się zainteresowany wyczerpują znamiona jednej z przytoczonych przesłanek. Z użytego w tym przepisie sformułowania "może zwolnić" wynika, iż podejmowane na tej podstawie decyzje mają charakter uznaniowy. Oznacza to, iż Minister Obrony Narodowej posiada swobodę działania i możliwość wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy. Do oceny organu należało zatem podjęcie decyzji o zwolnieniu skarżącego z obowiązku zwrotu kosztów jego utrzymania i nauki w [...] lub odmowa takiego zwolnienia. Sądowa kontrola tego rodzaju decyzji jest ograniczona. Nie obejmuje ona bowiem celowości zaskarżonej decyzji. Sąd może zatem tylko badać, czy decyzja nie nosi cech dowolności, a więc czy organ rozstrzygający zebrał cały materiał dowodowy i dokonał wyboru określonego sposobu załatwienia sprawy, po wszechstronnym i dogłębnym rozważeniu wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Jakkolwiek uznaniowość w tego typu sprawach nie może być wyrazem dowolności organu w podejmowaniu decyzji, to jednak Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego. Minister Obrony Narodowej, podejmując zaskarżoną decyzję, przestrzegał zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa), a więc podejmował wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Należycie i wyczerpująco informował strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogły mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 Kpa) oraz w sposób wyczerpujący zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy (art. 77 § 1, art. 80 Kpa), a także uzasadnił swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W ocenie Sądu organ prawidłowo dokonał oceny sytuacji materialnej skarżącego i jego możliwości finansowych oraz zasadnie wskazał, iż z przedstawionych przez skarżącego dokumentów nie wynika, aby w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka, o której mowa w art. 54 ust. 6 pkt 2 wojskowej ustawy pragmatycznej, a w szczególności nie wynika, by sytuacja, w której się znajduje, należała do trudnej sytuacji materialnej rodziny. Zauważyć przy tym należy, iż część zobowiązań skarżącego wynika z zaciągniętych i udzielonych pożyczek w ramach stosunków rodzinnych. Podkreślenia wymaga również fakt, iż umowa o kredyt hipoteczny została zawarta przez skarżącego w dniu [...] maja 2006 r., a więc już po zwolnieniu go z zawodowej służby wojskowej. Należy zatem zgodzić się ze stanowiskiem organu, iż P. C., składając wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej, będąc w okresie służby obowiązkowej, powinien liczyć się z konsekwencjami finansowymi tej decyzji. Obecna sytuacja materialna skarżącego jest spowodowana jego świadomym działaniem i nie może obciążać konsekwencjami finansowymi organów wojskowych, które poniosły znaczne koszty na przygotowanie zawodowe skarżącego. Należy również wskazać, iż organ informował skarżącego o możliwości wystąpienia z wnioskiem o odroczenie terminu zapłaty całości lub części równowartości przedmiotowych kosztów, bądź rozłożenia całości lub części na raty. Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego dotyczącego błędnego zastosowania podstawy prawnej decyzji Komendanta Centrum Szkolenia Łączności i Informatyki z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], podkreślenia wymaga, iż legalność tej decyzji nie jest przedmiotem niniejszej sprawy, zatem nie podlegała ona badaniu przez Sąd. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.