II SA/Wa 94/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras (spraw.) Sędzia WSA - Andrzej Kołodziej Asesor WSA - Jacek Fronczyk Protokolant - Agnieszka Kolasa po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 marca 2006 r. sprawy ze skargi D.K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku - oddala skargę - Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2005 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku D.K. z dnia [...] kwietnia 2005 r., pełnomocnika ustawowego małoletniej K.K. ([...]), powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wymienionej córki skarżącej renty rodzinnej w drodze wyjątku po jej zmarłym w dniu [...] stycznia 2005 r. ojcu R.K. ([...].). W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Powyższe warunki muszą być spełnione łącznie, a renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, zmarły ojciec dziecka skarżącej na przestrzeni 33 lat życia posiadał udowodniony okres ubezpieczenia wynoszący 6 lat i 4 miesiące, zaś w ostatnim dziesięcioleciu przed zgonem zamiast wymaganych 5 lat, przepracował jedynie 3 lata, 9 miesięcy i 16 dni. Ponadto w okresie od [...] maja 1999 r. do [...] czerwca 2004 r., tj. przez ponad 5 lat nie udokumentował żadnego okresu zatrudnienia popartego opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne. Reasumując, nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabyciu przez niego uprawnień do świadczenia na zasadach ogólnych. Taką okolicznością nie jest również wykonywanie prac dorywczych niezgłoszonych do ubezpieczenia. Tym bardziej, że nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy i nie istniały przeszkody do kontynuowania ubezpieczenia. Przy rozpatrywaniu była również wzięta pod uwagę trudna sytuacja materialna skarżącej, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium przesądzającego o przyznaniu świadczenia w drodze wyjątku. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy D.K. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i uznała powyższą decyzję za krzywdzącą. W dalszej części podała, że jej mąż zginął tragicznie w wypadku samochodowym i aktualnie razem z córką pozostała bez środków do życia. W miejscu jej zamieszkania występuje duże bezrobocie i pracodawcy proponują jedynie pracę dorywczą, bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Z tej sytuacji skorzystał jej tragicznie zmarły mąż. Ona zaś sama również nie może liczyć na większe zarobki - mimo że mając średnie wykształcenie - pracuje w [...]. Ponadto w przeszłości chorowała i z tego powodu zwolniono ją u poprzedniego pracodawcy, zaś w chwili obecnej następuje powrót choroby, [...] i ogólny rozstrój organizmu. Nie może również liczyć na pomoc rodziców i w tej sytuacji wynagrodzenie w kwocie 620 zł nie wystarcza jej na utrzymanie oraz na zapewnienie dziecku wykształcenia. Niezależnie od powyższego stwierdziła, że Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie podkreślał, iż świadczenie w drodze wyjątku nie jest uzależnione od stażu ubezpieczeniowego. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] października 2005 r. i w uzasadnieniu powołał się na argumentację podaną już w zaskarżonej decyzji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie D.K. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i w uzasadnieniu przytoczyła zarzuty zawarte już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dodając jednocześnie, że zmarły ojciec dziecka w latach, kiedy nie odprowadzał składek na ubezpieczenie społeczne, uległ tragicznemu wypadkowi i podczas wykonywania prac stolarskich utracił kciuk u dłoni. W konsekwencji utracił on w ten sposób zdolność do wykonywania pracy na kilka miesięcy i na potwierdzenie powyższego faktu, załączyła stosowne zaświadczenie lekarskie. Tak chorego człowieka żaden z potencjalnych pracodawców nie chciał zatrudnić i z tego powodu podejmował się prac dorywczych. Dodała ponadto, że w chwili tragicznego zgonu, mąż jej był ubezpieczony. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Stwierdził ponadto, że wobec ojca dziecka nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy, a on sam podejmował pracę "na czarno" w sposób świadomy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem. Stosownie bowiem do treści art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie, przy czym do przyznania tego świadczenia wszystkie wymienione warunki w cyt. przepisie powinny być spełnione łącznie. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że K.K. jest pozostałym członkiem rodziny po zmarłym ojcu R.K. Bezspornym również jest to, że nie ma ona niezbędnych środków utrzymania zważywszy na trudną sytuację materialną jej matki oraz nie może podjąć pracy ze względu na wiek. Reasumując, opisane powyżej przesłanki upoważniałyby do przyznania jej świadczenia w drodze wyjątku. Jednak poza powyższymi warunkami, kolejną obligatoryjną przesłanką przyznania renty w drodze wyjątku jest uznanie, że tylko wskutek szczególnych okoliczności, nie zostały spełnione przez jej ojca warunki do uzyskania prawa do renty na zasadach ogólnych. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami. Zauważyć bowiem należy, że zmarły ojciec dziecka na przestrzeni 33 lat życia udokumentował jedynie 6 lat oraz 4 miesiące okresu ubezpieczenia, zaś w ostatnim dziesięcioleciu przypadającym przed zgonem, tylko 3 lata, 9 miesięcy oraz 16 dni i jest to okres pracy zdecydowanie nieadekwatny do jego wieku. Ponadto z akt sprawy nie wynika, aby przez pozostały okres aktywności zawodowej pozostawanie bez pracy oraz nieodprowadzanie składek na ubezpieczenie społeczne nastąpiło z powodu niezawinionych przez niego i niezależnych od jego woli sytuacji. Sytuacji niezwykłych, nieprzewidzianych, wyjątkowych, specjalnych bądź nieprzeciętnych, a tylko takie można uznać za szczególne okoliczności w rozumieniu art. 83 cyt. ustawy. Nie można również uznać za szczególną okoliczność faktu, że miał on trudności w uzyskaniu zatrudnienia. Wszak nie orzeczono wobec niego całkowitej, bądź też częściowej niezdolności do pracy i - jak wykazano - podejmował się prac dorywczych, mimo utraty kciuka u dłoni. Nic w związku z tym nie stało na przeszkodzie odprowadzaniu przez niego samodzielnie składek emerytalno - rentowych. Słusznie zatem organ uznał, że nie było żadnych przeciwwskazań do świadczenia pracy przez R.K. i w konsekwencji odprowadzania składek na ubezpieczenie. Stąd też brak owej przesłanki, uniemożliwia przyznanie dziecku skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po jego zmarłym ojcu. Motywy przytoczone przez organ administracji w dostateczny sposób uzasadniają podjętą decyzję. Takie uzasadnienie mieści się w granicach poprawnego korzystania z uznania administracyjnego i z tej przyczyny Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w zaskarżonej decyzji. Dodać w tym miejscu należy, że wprawdzie art. 83 ustawy nie uzależnia wprost przyznania świadczenia w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego, jednak - jak już wyżej zaznaczono - brak odprowadzania składek na ubezpieczenie musi być uzasadniony szczególnymi okolicznościami, a takie w rozpoznawanej sprawie nie występują. Na marginesie podnieść należy, że powyższe świadczenie nie ma charakteru socjalnego, przyznawanego wyłącznie według potrzeb, np. ze względu na trudną sytuację materialną. Fakt ten może natomiast uzasadniać starania obliczone na uzyskanie stosownych świadczeń z tytułu pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji wyroku.