II SA/Wa 95/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie Anna Mierzejewska, Bronisław Szydło (spr.), Protokolant Bartosz Piwoński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2009 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku 1. – oddala skargę 2. – przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata A. J. tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 240 złotych (dwieście czterdzieści) oraz kwotę 52,80 złotych (pięćdziesiąt dwa 80/100) stanowiącą 22% podatku VAT. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art.138 § 1 w związku z art.127 § 3 kpa utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...] wydaną na podstawie art.83 ust.1 ustawą z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.) w dalszej treści uzasadnienia zwanej ustawą o emeryturach i rentach z F.U.S., którą odmówił J. B. przyznania w drodze wyjątku renty rodzinnej dla małoletnich dzieci: K., B. i A. po zmarłej w dniu [...] w wieku [...] lat, matce A. B. W uzasadnieniu podał, że zgodnie z art. 83 ust.1 podanej ustawy o emeryturach i rentach z F.U.S, przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe, gdy spełnione zostały przez wnioskodawcę łącznie natychmiastowe skutki: - jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, -nie spełnia warunków ustawowych do wykonania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności, - nie może podjąć pracy ze względu na stan zdrowia lub wiek, - nie ma niezbędnych środków utrzymania. Renta rodzinna w drodze jest pochodną średnią osoby zmarłej. W związku z tym w pierwszej kolejności ustala się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej. Ponieważ, szczególna okoliczność, o której mowa z powyższym art. ust.1 ustawy, odnosi się do osoby zmarłej. Prezes ZUS ustalił, że w chwili zgonu, matka małoletnich: K. (ur. [...]) B. (ur. [...]) A. (ur. [...]) A. B. legitymowała się okresem ubezpieczenia 3 lata 9 dni, z czego tylko 2 lata 3 miesiące to okresy składkowe. Podkreślić należało, że przez ostanie 8 lat okresu życia nie pracowała. Wprawdzie leczyła się na [...] jednak jak wynikało z obszernej dokumentacji lekarskiej nagromadzonej w sprawie, z uwagi na stan zdrowia od dnia 2003 r. aż do zgonu w [...], była zdolna do pracy zarobkowej. W ocenie Prezesa ZUS, przyczyną niepodejmowania zatrudnienia przez A. B., był fakt, że zrezygnowała ona z pracy zarobkowej, by opiekować się kolejno przychodzącymi na świat dziećmi, a utrzymaniem rodziny zajmował się jej mąż, obecny skarżący w sprawie. W uzasadnieniu takiego stanowiska Prezes ZUS powołał się na pisma skarżącego składane do ZUS-u, w podanym postępowaniu administracyjnym, (pismo skarżącego z dnia 21 sierpnia 2008 r. k - 49 akta administracyjne). Sama trudna sytuacja materialna nie stanowi wystarczającej przesłanki do przyznania świadczenia, nie jest bowiem świadczenie socjalne, przyznawane tylko stosownie do potrzeb wnioskodawcy, nie jest też odszkodowaniem za śmierć jednego z rodziców, który od wielu lat przed zgonem nie pracował. Z tych względów Prezes ZUS utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję w zakresie odmowy małoletnim dzieciom skarżącego przyznanie renty rodzinnej w drodze wyjątku, po ich zmarłej matce. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. B. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] sierpnia 2008 r. zarzucając, naruszenie art.83 ust.1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z F.U.S, przez przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania na rzecz małoletnich dzieci renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłej matce A. B. Zdaniem skarżącego, Prezes ZUS zupełnie pominął fakt, że jego zmarła żona A. B. nie mogła pracować z uwagi na zły stan zdrowia spowodowany chorobą – [...], na którą cierpiała od 15 roku życia. O złym stanie zdrowia jego żony świadczy nie tylko dokumentacja lekarska zebrana w niniejszej sprawie, ale sam fakt jej wczesnego zgonu, w wieku [...] lat. Biorąc to pod uwagę, w ocenie skarżącego, należało uznać, że jego zmarła żona nie spełniła warunków do uzyskania emerytury lub renty z przyczyn od siebie niezależnych, zwłaszcza że mieszkała wraz z rodziną na wsi, w miejscowości oddalonej o ok. 20 km. od najbliższego miasta (w województwie [...]), gdzie jest dość duża stopa bezrobocia, a osobie z atakami [...] niezmiernie trudno znaleźć pracę zarobkową i dlatego też jej małoletnim dzieciom należało przyznać w drodze wyjątku rentę rodzinną po zmarłej matce. Ponadto zarzucił naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80, oraz art. 107 § 3 kpa. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, powołując się na ustalony stan faktyczny i prawny wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje : Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art.1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r.- o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr. 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zakończonej decyzji administracyjnej. Innymi słowy sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w tym postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego. Rozpatrując skargę J. B. pod tym kątem Sąd nie stwierdził, aby Prezes ZUS podejmujący zaskarżone decyzje dopuścił się naruszenia prawa materialnego, względnie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu w jakim mogłoby to mieć wpływ na wynik sprawy. Podstawę materialnoprawną decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 1 powołanej ustawy o emeryturach i rentach z F.U.S. Z treści tego przepisu wynika, że Prezes ZUS może przyznać w drodze wyjątku świadczenie ubezpieczonemu lub pozostałym po nim członkom rodziny, którzy na skutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą ze względna stan zdrowia lub wiek podjąć zatrudnienia i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Konstrukcja tego przepisu wskazuje, że zawarte w nim przesłanki muszą być spełnione łącznie, a ustalenie tego musi nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że A. B. ur. [...], zmarła [...] pozostawiając troje małoletnich dzieci: syna K. – ur. [...], oraz córki B. ur. [...] i A. ur. [...] Poza sporem pozostaje również, że w okresie od 1 września 1990 r. do 23 czerwca 1993 r. uczęszczała do Zawodowej Szkoły Zawodowej w T., gdzie uzyskała kwalifikacje zawodowe kucharza. W okresie od 24 czerwca 1993 r. do 29 sierpnia 1994, od 23 lutego 1995 do 10 maja 1995, oraz od 13 grudnia 1995 do 30 października 1996 r., była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w T., jako bezrobotna i otrzymywała zasiłek dla bezrobotnych, w roku 1993 r. za okres od 25 września do 31 grudnia, w roku 1994 za okres od 1 stycznia do 24 czerwca, za rok 1995, od 14 grudnia do 31 grudnia, a w roku 1996 od 1 stycznia do 30 września. W okresie od 15 maja do 15 listopada 1995 r., była zatrudniona w firmie [...] w T., a w okresie od 15 października do 31 grudnia 1996 r. w firmie [...] w T. , jako pracownik fizyczny. Od tej daty, aż do śmierci nie podejmowała żadnego zatrudnienia. Poza sporem pozostaje również, że zmarła legitymuje się 3 latami i 9 dniami okresów składkowych i nieskładkowych, w tym okresów składkowych 2 lata i 3 miesiące. Sąd ustalił, że A. B. od 15 roku życia była leczona z powodu [...], udokumentowanej badaniami szpitalnymi i z tego powodu w okresie od kwietnia 2004 r. na okres 2 lat do marca 2006 r. lekarz – neurolog biegły Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w T., na podstawie postanowienia tego Sądu, orzekł jej częściową niezdolność do pracy powstałą przed 16 rokiem życia. Równocześnie biegły ten stwierdził, że jej zdolność do pracy w wielu zawodach jest ograniczona, może jednak wykonywać pracę z godnie z jej wykształceniem (szkoła gastronomiczna) w warunkach bezpiecznych i dlatego też nie otrzymała renty socjalnej. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że w okresie od 1 grudnia 1998 r. do 31 grudnia 2003 r., z uwagi na orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, który powstał przed ukończeniem szesnastego roku życia, pobierała rentę socjalną. Po dniu 1 kwietnia 2006 r. A. B. nie występowała o ponowne ustalenie stopnia niepełnosprawności. W okresie od 1999 r. do 2005 r. urodziła troje dzieci. Pozostawała na utrzymaniu męża, zatrudnionego w firmie D. Sp-ka z o.o w K., wykonującej roboty na terenie Niemiec. Z tytułu zatrudnienia w tej firmie J. B. otrzymywał wynagrodzenie w Niemczech i tam też opłacał podatek od pobieranego wynagrodzenia. A. B. prowadziła dom i opiekowała się dziećmi. Mając tak ustalony stan faktyczny Sąd uznał, że rozstrzygnięcie sprawy sprowadza się do ustalenia, czy choroba A. B. była jedyną przyczyną dla której faktycznie nie podejmowała ona pracy zarobkowej. Odpowiadając na tak postawione pytanie, Sąd nie podzielił słuszności zarzutu skarżącego, że choroba skarżącej uniemożliwiała jej pracę zarobkową. Przeczy temu zebrana w sprawie obszerna dokumentacja lekarska, jednocześnie stwierdzająca, że z uwagi na stan zdrowia A. B. może wykonywać pracę zarobkową, szczególnie w wyuczonym zawodzie. Ponadto analizując okres zaliczony do jej okresu składkowego, Sąd ustalił, że faktycznie wykonywała pracę zarobkową jedynie przez okres siedmiu i pół miesiąca, a pozostały okres to pobieranie zasiłku dla bezrobotnych. Tak więc, po wyczerpaniu prawa do pobierania zasiłku dla bezrobotnych z dniem 10 maja 1995 r., podjęte w dniu 15 maja 1995 r. zatrudnienie w firmie [...] w T., gdzie była zatrudniona jedynie przez okres dokładnie sześciu miesięcy – pracowała do 15 listopada1995 r., co uprawniało ją ponownie do pobierania zasiłku dla bezrobotnych, w okresie od 13 grudnia 1995 r. do 30 września 1996 r.. Po wyczerpaniu prawa do tego zasiłku, podjęła dalsze zatrudnienie w firmie [...] w T. i była tam zatrudniona od 15 października 1996 r. do 31 grudnia 1996 r. Po tej dacie nie podjęła żadnego dalszego zatrudnienia. Wyszła za mąż, urodziła troje dzieci i zajmowała się domem. Sąd nie podzielił również trafności zarzutu skarżącego naruszenia przez Prezes ZUS przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy przepisów postępowania administracyjnego. W ocenia Sądu bowiem Prezes ZUS przy rozpoznawaniu tej sprawy, przestrzegał zasad procedury administracyjnej, a w szczególności zebrał, rozpatrzył i ocenił cały materiał dowodowy zebrany w tej sprawie oraz uzasadnił swoje rozstrzygnięcie zgodnie z wymaganiami określonymi w art.107 § KPA. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd na podstawie art.151 w związku z art.132 oraz art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.