II SA/Wa 954/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras Sędziowie WSA Ewa Grochowska – Jung (spr.) Adam Lipiński Protokolant asystent sędziego Arkadiusz Koziarski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 października 2010 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. oddala skargę 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata W. S. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o kwotę 52,80 (pięćdziesiąt dwa złote 80/100) złotych podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] lutego 2010 r., którą to decyzją wydaną na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o rentach i emeryturach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 ze zm.) odmówił M. B. przyznania w drodze wyjątku wcześniejszej emerytury z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem. W uzasadnieniu decyzji podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty – nie mogą ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania. Do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie te przesłanki winny być spełnione łącznie. Oznacza to, że brak choćby jednej z nich powoduje niemożność przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Organ wskazał, że emerytura w drodze wyjątku nie może być przyznana wnioskodawcy, ponieważ nie spełnia on przesłanki dotyczącej niemożności podjęcia zatrudnienia z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek. Natomiast konieczność sprawowania opieki nad chorymi dziećmi, nie może być utożsamiana z brakiem możliwości podjęcia pracy. Usprawiedliwioną przeszkodą uniemożliwiającą zatrudnienie jest tylko wiek wynoszący dla kobiety 65 lat lub całkowita niezdolność do pracy. Ze zgromadzonych w sprawie akt administracyjnych wynika, iż wnioskodawca nie spełnia powyższych warunków, ponieważ ma 50 lat i nie została orzeczona w stosunku do niego całkowita niezdolność do pracy. Organ wskazał również, że świadczenia wymienione w ustawie obejmują: emeryturę, rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym rentę szkoleniową, rentę rodzinną, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek do renty rodzinnej dla sieroty zupełnej. Powyższą regulacją nie jest objęta wcześniejsza emerytura z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki, przewidziana w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 15 maja 1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki (Dz. U. Nr 28, poz. 149), które z dniem 1 stycznia 1999 r. utraciło moc. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi M. B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jej uchylenie. W uzasadnieniu skarżący nie zgodził się z argumentacja organu, ponadto stwierdził, iż czuje się pokrzywdzony i dyskryminowany odmową przyznania mu przedmiotowego świadczenia. Wskazał, iż od 1995 r. opiekuje się nieprzerwanie trójką własnych dzieci niepełnosprawnych. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to w dacie jej wydania. Oznacza to, iż sąd administracyjny nie orzeka co do istoty sprawy w zakresie danego przypadku, lecz jedynie kontroluje rozstrzygniecie zapadłe w sprawie z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami dotyczącymi postępowania. Skarga M. B. rozpatrywana pod tym względem nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Przytoczony powyżej przepis wskazuje, że prawo do świadczeń w nim przewidzianych przysługuje wyłącznie w przypadku łącznego spełnienia przez wnioskodawcę określonych warunków. Natomiast ustalenie istnienia powyższych przesłanek musi nastąpić w prawidłowo prowadzonym postępowaniu administracyjnym. W niniejszej sprawie okoliczności, o których mowa w przepisie zostały należycie zbadane i ustalone. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zgodnie z art. 124 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postępowaniach w sprawach o świadczenia określone w ustawie, ma obowiązek stosować przepisy postępowania administracyjnego. Podejmując decyzję administracyjną w przedmiocie świadczenia, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma obowiązek przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), poprzez podejmowanie wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Ma on także obowiązek należycie i wyczerpująco informować stronę o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego (art. 9 kpa). Spoczywa na nim także obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz obowiązek uzasadnienia rozstrzygnięcia według wymagań określonych w art. 107 § 3 kpa. W niniejszym postępowaniu Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przestrzegał powyższych zasad. Stan faktyczny sprawy został przez organ prawidłowo ustalony i nie budzi wątpliwości. Niezaprzeczalnym jest bowiem fakt, iż skarżący jest osobą zdolną do pracy i nie osiągnął wieku emerytalnego. Na dzień wydania decyzji skarżący miał 50 lat, tymczasem wiek emerytalny uprawniający do przyznania świadczenia w trybie zwykłym dla mężczyzny wynosi 65 lat. W stosunku do skarżącego nie orzeczono również całkowitej niezdolności do pracy, nie można więc przyjąć, iż nie może on podjąć pracy. Odnosząc się z kolei do niewątpliwie trudnej sytuacji rodziny należy stwierdzić, iż nie może ona stanowić jedynego kryterium do przyznania wnioskowanego świadczenia. Należy bowiem ponownie podkreślić, iż podstawą do przyznania przedmiotowego świadczenia jest łączne spełnienie przesłanek wymienionych w art. 83 ust 1 cytowanej ustawy. Skoro skarżący nie czynił im zadość, to przedmiotowe świadczenie nie mogło być mu przyznane. Ponadto słusznie organ podał, że prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu opieki nad dziećmi niepełnosprawnymi regulowały przepisy rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dzieckiem wymagającym stałej opieki. Rozporządzenie to jednak utraciło moc na podstawie art. 194 w związku z art. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Reasumując Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dokonał wyczerpujących ustaleń i prawidłowo ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji. O wynagrodzeniu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, Sąd orzekł na podstawie art. 250 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).