II SA/Wa 955/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie WSA Jacek Fronczyk Andrzej Góraj (spr.) Protokolant Aleksandra Weiher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2010 r. sprawy ze skargi J.C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2010 r. nr. [...] 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. J.C. w dniu 28 kwietnia 2010 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2010 r. znak sprawy [...] utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2010 r. znak sprawy [...] stwierdzającą o odmowie przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Do wydania powyższych decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym: skarżący złożył wniosek do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia w oparciu o przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227- tekst jedn.). Prezes ZUS odmówił skarżącemu powyższego świadczenia. Według organu skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania mu świadczenia w oparciu o powołany powyżej przepis. Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] 01.2010 r. Prezes ZUS w tej decyzji podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.C. do tutejszego sądu. Skarżący w piśmie z dnia 28 kwietnia 2010 r. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie skarżącemu świadczenia w oparciu o art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oraz ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Prezesowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Skarżący uważa, iż spełnia przesłanki do otrzymania świadczenia w trybie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, któremu w następstwie [...] została [...]. Na skutek tej niespodziewanej choroby skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy, oraz nie ma żadnych widoków na uzyskanie dochodów, w tym na zmianę swojej obecnej sytuacji życiowej. Sytuacja życiowa w jakiej znalazł się skarżący została wywołana zdarzeniem mającym charakter niezależny od jego woli. J.C. w skardze podniósł ponadto, że w zaistniałej sytuacji stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy i niezdolną do samodzielnej egzystencji. W związku z tym, iż nie posiada wymaganego okresu ubezpieczeniowego nie przysługuje mu renta na zasadach określonych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Na brak wymaganego okresu ubezpieczeniowego złożył się szereg okoliczności. Oprócz niespodziewanej choroby, przyczyniała się do tego katastrofalna sytuacja na rynku pracy w regionie, w którym mieszka. Należy bowiem wskazać, iż powiat [...] odznaczał się wówczas jednym z najwyższych w kraju wskaźnikiem bezrobocia. Zdobycie pracy łączyło się niemalże z cudem. Połowa mieszkańców B. utrzymywała się jedynie z handlu przygranicznego (alkohol i papierosy), ewentualnie ze świadczeń z opieki społecznej. Pomimo starań skarżącego, które z czasem na skutek choroby osłabły nie mógł on uzyskać zatrudnienia. Skarżący podniósł dalej, że to nie lenistwo, czy brak inicjatywy były przyczyną jego bezrobocia, ale trudna sytuacja życiowa oraz sytuacja na rynku pracy. Obecnie widoki skarżącego na jakąkolwiek pracę legły w gruzach. W związku z brakiem dochodów, wzrasta jego zadłużenie. Z tytułu czynszu za lokal mieszkalny skarżący zalega już około 6.000 zł. Na leki musi on wydatkować co najmniej 200 zł miesięcznie. Z opieki społecznej uzyskuje on kwotę 153 zł miesięcznie. Żona skarżącego jest rencistką i uzyskuje z tego tytułu dochód w kwocie 640 zł miesięcznie. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę uznać należy za zasadną. Zgodnie z treścią przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr.153, poz. 1269 z późn. zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem skarżonej decyzji administracyjnej. Jest więc to kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym, z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i procesowym. Istota sprawy w niniejszym postępowaniu sprowadzała się do oceny stanu faktycznego przedstawionego przez wnioskodawcę, przez pryzmat art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 153, poz. 1227 – tekst jedn.). Wyżej przytoczony przepis formułuje trzy przesłanki, których łączne spełnienie determinuje możliwość otrzymania świadczenia w drodze wyjątku. Przesłankami tymi są : – brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty, – niemożliwość podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym, spowodowana całkowitą niezdolnością do pracy lub wiekiem, – brak niezbędnych środków utrzymania. Podkreślić po raz kolejny należy, iż powyższe okoliczności, muszą występować łącznie, aby możliwym było przyznanie świadczenia wyjątkowego. Brak występowania którejkolwiek z powyższych przesłanek uniemożliwia zaś pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie omawianego świadczenia. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy wskazać należy, iż kwestią sporną było istnienie po stronie wnioskodawcy okoliczności faktycznych potwierdzających istnienie pierwszej z wyżej wymienionych przesłanek omawianego przepisu. Brak uprawnień do uzyskania emerytury lub renty należy bowiem badać w nawiązaniu do okresu zatrudnienia uprawnionego do świadczenia, a więc w odniesieniu do wypracowanej przez niego emerytury czy renty. Należności wypłacane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie są bowiem zapomogą państwową, a stanowią odpowiednik składek, które uprawniony odprowadzał w trakcie życia zawodowego. Świadczenie emerytalne, czy rentowe stanowi więc wypadkową okresu, przez który uprawniony budował kapitał początkowy odprowadzając składki na ubezpieczenie. Istotne znaczenie ma to, czy okres czasu przez jaki strona podlegała ubezpieczeniu jest adekwatny do wieku uprawnionego. Świadczenie w drodze wyjątku jest bowiem świadczeniem pochodnym w stosunku do okresu ubezpieczenia. Doniosłość problematyki rozmiaru stażu ubezpieczeniowego podkreślił sam ustawodawca w przepisie art. 57 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach (...) odstępując od wymogów określających okresy powstania niezdolności do pracy, oraz od wymogu powstania jej nie później niż w ciągu osiemnastu miesięcy od ustania tych okresów w stosunku do ubezpieczonych, którzy udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Uwypuklić również należy okoliczność, iż Sąd Najwyższy w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 2006 r. (sygn. akt I UZP 5/05) jednoznacznie stwierdził, że renta z tytułu niezdolności do pracy przysługuje ubezpieczonemu, który udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiety i 25 lat dla mężczyzny, oraz jest całkowicie niezdolny do pracy, bez potrzeby wykazywania przewidzianego w art. 58 ust. 2 omawianej ustawy, pięcioletniego okresu składkowego i nieskładkowego przypadającego w ciągu ostatniego dziesięciolecia przed zgłoszeniem wniosku o rentę lub przed dniem powstania niezdolności do pracy. W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy odwołał się do sprawiedliwościowego aspektu inicjatywy ustawodawczej dotyczącej zmiany art.57 ustawy przez dodanie ust. 2, i polegającej na przeniesieniu sytuacji osób z długim stażem ubezpieczeniowym i całkowicie niezdolnych do pracy, ze statusu ubiegających się o świadczenie przyznawane na zasadzie wyjątku (na podstawie uznania Prezesa ZUS), do statusu osób mających prawo podmiotowe do renty. Co prawda art. 57 jak i art. 58 przedmiotowej ustawy dotyczą rent przyznawanych na zasadach ogólnych, tym niemniej, dokonana przez Sąd Najwyższy wykładnia stanowi generalną wskazówkę, możliwą do zastosowania także w odniesieniu do rent przyznawanych w drodze wyjątku, w szczególności z uwagi na podnoszony przez Sąd Najwyższy aspekt sprawiedliwościowy dokonywanych zmian przepisów. Przechodząc do realiów niniejszej sprawy podkreślić należy, iż skarżący posiada przeszło 25 – letni okres ubezpieczenia. W świetle powyższych rozważań spełnia więc on kryteria uzasadniające przyznanie mu dochodzonego świadczenia. Byłoby to zgodne z wyżej powołanym stanowiskiem Sądu Najwyższego, a także z punktu widzenia zasad sprawiedliwości społecznej. Mając na uwadze powyższe rozważania, jako zasadne jawiło się uchylenie decyzji pierwszej i drugiej instancji. Ponownie rozpoznając sprawę organ winien dokonać wnikliwej analizy stanu faktycznego, biorąc pod uwagę argumenty przedstawione w treści niniejszego uzasadnienia. W tym stanie sprawy, uznając iż skarżona decyzja narusza prawo, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.).