II SA/Wa 957/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Anna Mierzejewska (spr.), Andrzej Kołodziej, Protokolant Referent stażysta Małgorzata Ciach, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2012 r. sprawy ze skargi H. C. – przedstawicielki ustawowej małoletnich R., E., S. i J. C. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją numer [...] z dnia [...] marca 2012 r., po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2011 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, od decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że decyzją z dnia [...] maja 2011 r. organ rentowy odmówił H. C. prawa do renty rodzinnej dla czwórki dzieci: R. ur. [...] lipca 1999 r., E. ur. [...] stycznia 2001 r., S. ur. [...] kwietnia 2003 r., J. ur. [...] lutego 2005 r. C., po zmarłym ojcu, K. C. zmarłym [...] kwietnia 2011 r., ponieważ ojciec dzieci w dacie śmierci nie miał prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, oraz nie spełniał warunków do uzyskania prawa do tego świadczenia. Zgodnie z art. 29 ustawy, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny zmarłego: 1. emeryta lub rencisty mającego ustalone prawo do emerytury albo renty rolniczej z ubezpieczenia, 2. ubezpieczonego, który w chwili śmierci spełniał warunki do uzyskania emerytury rolniczej lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, przyjmuje się, że był on całkowicie niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. W dniu [...] września 2011 r. wpłynął wniosek ww. o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym ojcu w drodze wyjątku. Wnioskująca podała, że po śmierci męża została z pięciorgiem dzieci w wieku od 6 do 18 lat. Ze względu na stan zdrowia psychicznego, nie może prowadzić gospodarstwa domowego i opiekować się dziećmi. Głównym źródłem utrzymania są zasiłki rodzinne z pomocy społecznej. Gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha zostało wydzierżawione. Mąż przed datą śmierci nigdzie nie pracował oraz nie miał ustalonego prawa do renty rolniczej. Do wniosku dołączono dokumenty potwierdzające konieczność spłaty kredytów w czterech bankach oraz faktury za wodę i energię w kwocie około 250 zł. Prezes KRUS, decyzją z dnia [...] października 2011 r., odmówił przyznania prawa do renty rodzinnej. Od decyzji H. C. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że mąż zaczął chorować w 1999 r. i w dniu [...] czerwca 2003 r. sprzedali część gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha. Pozostałe grunty o powierzchni [...] ha fizycznych, nie stanowiło 1 ha przeliczeniowego i w związku z tym zostali wyłączeni z obowiązkowego ubezpieczenia społecznego rolników. Następnie grunty te zostały wydzierżawione w dniu [...] czerwca 2006 r. na 10 lat, z tego tytułu otrzymują 9 q pszenicy rocznie. Podkreśliła, że w latach 2008-2010 stan zdrowia męża się pogorszył i nie mógł znaleźć stałej pracy. Od 2005 r. do śmierci mąż był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w S. Stwierdziła, że podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników od 1983 r. do [...] czerwca 2003 r. Dalej organ podał, zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy Prezes KRUS może przyznać emeryturę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy lub rentę rodzinną rolnikowi i domownikowi lub członkom rodziny zmarłego rolnika lub domownika, pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie, jeżeli zainteresowana osoba nie ma niezbędnych środków utrzymania i nie może ich uzyskać ze względu na wiek lub stan zdrowia. Wymienione wyżej przesłanki, warunkujące przyznanie renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w drodze wyjątku, a mianowicie: niespełnienie wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie oraz brak niezbędnych środków utrzymania i niemożność ich uzyskania ze względu na wiek lub stan zdrowia, muszą nastąpić łącznie, a niespełnienie chociaż jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Jednym z koniecznych warunków niezbędnych do uzyskania świadczenia wyjątkowego jest niemożność uzyskania przez ubezpieczonego prawa do renty lub emerytury na wskutek szczególnych okoliczności. Niespełnienia przez ojca dzieci powyższego warunku, powoduje, że nie można skutecznie się domagać renty rodzinnej po ojcu, jako że prawo do tego świadczenia jest pochodną prawa przysługującego ubezpieczonemu. Osoba ubiegająca się o świadczenie w drodze wyjątku musi udowodnić, że to właśnie wskutek szczególnych okoliczności nie może uzyskać prawa do świadczenia w trybie zwykłym. Z materiału dowodowego wynika, że zmarły ojciec dzieci K. C. w dacie zgonu [...] kwietnia 2011 r. miał 47 lat i od lipca 2003 r. nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, jak również nie podlegał żadnemu innemu ubezpieczeniu społecznemu, nie spełniał więc warunków do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z mocy ustawy (nie legitymował się okresem 5 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w okresie ostatnich 10 lat przed datą złożenia wniosku o rentę rolniczą, a ponadto śmierć nastąpiła po upływie 18 miesięcy od wyłączenia z tego ubezpieczenia). W okresie od lipca 2003 r. do czerwca 2006 r. wnioskodawczyni i jej zmarły mąż byli w posiadaniu gruntów o pow. [...] ha przeliczeniowych, które umożliwiały kontynuowanie przez K. C. ubezpieczenia społecznego rolników na wniosek i nabycie w przyszłości prawa do świadczenia ustawowego. Z pisma Powiatowego Urzędu Pracy w S. z dnia [...] listopada 2011 r. wynika, że K. C. kilkakrotnie okresowo był zarejestrowany jako bezrobotny bez prawa do zasiłku w latach 2004-2011, z uwagi na niestawianie się w Urzędzie w wyznaczonych terminach, został skreślony z ewidencji bezrobotnych. Z nadesłanej dokumentacji lekarskiej wynika, że zmarły w latach 2002-2011 był kierowany na badania lekarskie oraz na leczenie szpitalne, co nie potwierdza, że stan zdrowia czynił go całkowicie niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym. W tym okresie nie był składany wniosek o przyznanie prawa do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy, a zatem organ przyjął, że to nie stan zdrowia był powodem sprzedaży gospodarstwa rolnego, a w konsekwencji wyłączenia z ubezpieczenia społecznego rolników. Organ rentowy ustalił, że w okresie ostatnich 8 lat przed datą śmierci, w życiu K. C. nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały mu podjęcie pracy i podleganie ubezpieczeniu społecznemu a w konsekwencji uzyskanie prawa do ustawowych świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia społecznego rolników. Dalej organ podał, że H. C., mieszka z dziećmi od 6 do 12 lat oraz matką w wieku 72 lat. Ma dwóch dorosłych synów: 26 lat i 19 lat. Jeden jest bezrobotny, drugi pracuje na umowę zlecenie. H. C. otrzymuje pomoc finansową z Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Przez organ rentowy nie została uznana za niezdolną do pracy w gospodarstwie rolnym. Organ podkreślił, że sytuacja życiowa i materialna skarżącej nie jest wystarczająca do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, gdyż nie jest ono świadczeniem socjalnym. W konkluzji decyzji organ podkreślił, że w ciągu ostatnich 8 lat życia K. C. nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które nie umożliwiały mu podleganiu ubezpieczeniu społecznemu rolników, bądź podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia i podlegania ubezpieczeniu społecznemu z tego tytułu jak wiek i stan zdrowia. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów. Decyzji zarzuciła błędną wykładnię art. 29 i 55 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. "o ubezpieczeniu społecznym rolników". W uzasadnieniu skargi podkreśliła swoją trudną sytuację życiową i finansową. Wskazała, że jej zmarły mąż leczył się od 1999 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) do rozpoznawania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. –Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja w ocenie Sądu nie narusza przepisów prawa. Podstawą przyznanie renty rolniczej w drodze wyjątku następuje w trybie art. 55 ust. 1 powołanej ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, które to świadczenie nie jest oparte na konstrukcji roszczenia, a dokonuje się w ramach decyzji uznaniowej Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, jeżeli zajdą przesłanki wymienione w tym przepisie. Granice tego uznania wyznaczają określone przesłanki warunkujące możliwość przyznania emerytury rolniczej, renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej: 1) świadczenia te mogą być przyznane rolnikowi lub domownikowi albo członkom rodziny zmarłego rolnika czy domownika, 2) niespełnienie wymagań dających prawo do zwykłego świadczenia musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami, 3) osoba ta nie ma niezbędnych warunków utrzymania oraz nie może ich uzyskać ze względu na wiek i stan zdrowia. Podkreślić tu należy, że wszystkie powołane wymogi muszą zachodzić łącznie. Niespełnienie nawet jednego z tych warunków wyklucza dopuszczalność pozytywnego rozpatrzenia żądania. Odnosi się to także do braku możliwości zarobkowania. Z treści omawianej regulacji jednoznacznie wynika, że chodzi tu o niemożliwość uzyskania niezbędnych środków utrzymania wyłącznie ze względu na stan zdrowia i wiek, przy czym inne okoliczności nie mogą być utożsamiane z brakiem możliwości uzyskania niezbędnych środków utrzymania. Usprawiedliwioną przeszkodą w tym zakresie może być bowiem tylko wiek lub stan zdrowia samego wnioskodawcy. Brzmienie powołanego przepisu oznacza zatem, iż jest to przepis, na podstawie którego właściwy w sprawie organ wydaje decyzję kierując się uznaniem administracyjnym. Określenie, że muszą zaistnieć "szczególne okoliczności", należy do oceny organu, który w każdym przypadku okoliczności danej sprawy musi poddać wnikliwej analizie. Nie może też budzić wątpliwości, że to podmiot wnoszący o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie powinien wskazać wszelkie okoliczności wiążące się z dochodzonym świadczeniem. Z treści przepisu art. 55 ust. 1 powołanej ustawy wynika bowiem przede wszystkim konieczność wykazania, iż ubezpieczony, nie wypracował prawa do świadczenia na ogólnych zasadach ustawy wobec zaistnienia szczególnych okoliczności, które mu to uniemożliwiły. Przechodząc na grunt sprawy niniejszej, z akt administracyjnych wynika, że zmarły ojciec dzieci w dacie zgonu w dniu [...] kwietnia 2011 r. miał 47 lat i od lipca 2003 r. nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, jak również nie podlegał żadnemu innemu ubezpieczeniu społecznemu, a w konsekwencji nie spełniał warunków do renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy z mocy ustawy, ponieważ nie legitymował się 5 letnim okresem ubezpieczenia emerytalno-rentowego w okresie ostatnich 10 lat, przed datą złożenia wniosku o rentę rolniczą, a ponadto śmierć nastąpiła po upływie 18 miesięcy od wyłączenia od tego ubezpieczenia. W latach 2002-2011 zmarły był kierowany na badania lekarskie, które nie potwierdziły, aby stan zdrowia czynił go niezdolnym do pracy w gospodarstwie rolnym. Organ rentowy prawidłowo ustalił, że w okresie ostatnich 8 lat przed śmiercią w życiu K. C. nie zaszły żadne szczególne okoliczności, które uniemożliwiały mu podjęcie pracy i podleganie ubezpieczeniu społecznemu w systemie powszechnym bądź wykonywanie pracy w gospodarstwie rolnym i podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników na wniosek. Analizując przedmiotową sprawę, Sąd nie dopatrzył się przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ, który w sposób wnikliwy rozpatrzył sporną kwestię i jej rozstrzygnięcie uzasadnił. Akcentowana przez skarżącą sama tylko trudna sytuacja materialna rodziny, nie wystarcza do przyznania świadczenia typu ubezpieczeniowego, a więc uzależnionego co do zasady od zaistnienia przesłanek składających się na jego podstawę prawna. Świadczenie przyznawane w tym trybie nie jest bowiem świadczeniem socjalnym, zatem jego przyznanie nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby o nie się ubiegającej nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się o świadczenie z tytułu pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.