II SA/Wa 958/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędziowie WSA Andrzej Góraj Andrzej Kołodziej (spr.) Protokolant specjalista Elwira Sipak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2015 r. sprawy ze skargi L. S. na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium za wybitne osiągnięcia 1. uchyla zaskarżoną decyzję w całości oraz uchyla poprzedzającą ją decyzję nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. w całości; 2. zasądza od Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego na rzecz L. S. kwotę 200 (dwieście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją Nr [...] z dnia [...] grudnia 2014r., na podstawie art. 178 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2013r. poz. 267 ze zm.) oraz art. 104 §1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz. U. z 2013r. poz 267 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku rektora Akademii [...] im. [...] w [...], odmówił przyznania L. S. - studentowi I roku studiów drugiego stopnia na kierunku "[...]" Akademii [...] w [...], stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2014/2015. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy L. S. zarzucił powyższej decyzji naruszenie art. 7 w związku z art. 77 kpa, art. 8 kpa, art. 107 § 3 kpa oraz art. 6 kpa w związku z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie o przyznaniu mu stypendium Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia na rok akademicki 2014/2015. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego decyzją Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2015r., na podstawie art.178 ust.1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym oraz art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 pkt 1 kpa, po ponownym rozpatrzeniu wniosku Rektora Akademii [...] w [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu podał, iż zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011r.w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270), stypendium na dany rok akademicki może być przyznane stypendium, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim oraz: 1) szczególnie wyróżniał się w nauce, uzyskując w ostatnim zaliczonym roku średnią arytmetyczną ocen z egzaminów i zaliczeń przewidzianych w planie studiów klasyfikującą studenta w grupie 5% najlepszych studentów danego kierunku, lub 2) uzyskał wybitne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe w okresie studiów na danym kierunku, a w przypadku studiów prowadzonych w trybie indywidualnym lub studiów międzykierunkowych – w okresie tych studiów. Stosownie zaś do § 2 ust. 4 w/w rozporządzenia, za wybitne osiągnięcia naukowe uważa się: publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki, udział w projektach badawczych prowadzonych przez uczelnię lub we współpracy z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, autorstwo lub współautorstwo patentu lub wzoru użytkowego, wystąpienia na konferencjach naukowych oraz nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu międzynarodowym. Jednocześnie w myśl § 4 ust. 1 cyt. rozporządzenia, oceny wniosków dokonuje zespół powołany przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego. Zespół ten ocenia wnioski metoda punktową, a punkty są przyznawane za poszczególne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe, oraz za średnią ocen (ust.4). Po zakończeniu oceny wniosków zespół przedstawia ministrowi uszeregowany według liczby punktów. Organ wskazał, że w dniu 31 października 2012 r. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego powołał organ pomocniczy – Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia, zwany dalej "Zespołem", w skład którego weszli eksperci reprezentujący osiem obszarów nauki i sztukę, a którzy liczy obecnie 33 członków. Wymieniony Zespół w dniu 7 listopada 2014r. podjął uchwałę w sprawie sposobu oceny wniosków o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów na rok akademicki 2014/2015, która zawiera wytyczne dla ekspertów dotyczące uznawania określonych osiągnięć za wybitne, mając na celu zapewnienie, aby oceny przygotowywane przez poszczególnych członków Zespołu były dokonywane według jednolitych zasad. Została ona udostępniona na wskazanej stronie internetowej urzędu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W świetle powyższych wytycznych, wniosek mógł uzyskać maksymalnie 100 pkt, z tego: 5 pkt – za średnią ocen i 95 pkt – za wybitne osiągnięcia. Liczba punktów za średnią ocen zależała od pozycji na liście wniosków z danej uczelni z danego kierunku, uszeregowanej według średniej ocen, zaś liczba punktów za osiągnięcia naukowe zależała od liczby wybitnych osiągnięć oraz ich rangi. Organ podniósł ponadto, iż zgodnie z § 2 ust. 3 omawianego rozporządzenia, przy ocenie wniosków brane były pod uwagę osiągnięcia uzyskane w okresie zaliczonych lat studiów, a więc w przypadku studentów pierwszego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich – w okresie od daty rozpoczęcia tych studiów do dnia 30 września 2014r., a w przypadku studentów studiów drugiego stopnia – w okresie od daty rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia poprzedzających studia drugiego stopnia do dnia 30 września 2014r. Z kolei stosownie do § 4 ust. 5 rozporządzenia, przy ocenie wniosków nie były także uwzględniane osiągnięcia, które były uprzednio podstawą przyznania stypendium ministra. Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego stwierdził następnie, że na podstawie przedstawionego przez Zespół protokołu ponownej oceny wniosku o przyznanie L. S. stypendium, żadne spośród 9 przedstawionych osiągnięć nie zostało przez Zespół uwzględnione, nie stanowiły one bowiem jego zdaniem wybitnych osiągnięć określonych w § 2 ust. 4 w/w rozporządzenia. Zespół nie uwzględnił ich z uwagi na niską rangę konkursów ("a-i"), ustalił ponadto że student uzyskał stypendium ministra w roku akademickim 2013/2014, a zatem przy ocenie wniosku mogły być uwzględnione wyłącznie osiągnięcia uzyskane od 1 października 2013r. do 30 września 2014r. Organ wskazał, że w ocenie Zespołu osiągnięcia zgłoszone przez studenta w kategorii "nagrody i wyróżnienia" w konkursach o zasięgu międzynarodowym (a-i), nie mogły być zakwalifikowane jako wybitne osiągnięcia naukowe. Występuje w nich bowiem aspekt rywalizacji technicznej, jednak jest on zależny od wkładu własnego danego członka zespołu, a biorąc pod uwagę indywidualny charakter stypendium ministra, nie można tych osiągnięć uznać jako wkład wnioskodawcy mający znamiona wybitnego osiągnięcia naukowego. Dodatkowo, pomimo międzynarodowego charakteru rywalizacji, wymienione nagrody powiązane są z wybranymi cząstkowymi aspektami technicznymi, przez co nie można uznać rangi wymienionych osiągnięć. Po przeliczeniu i zaokrągleniu w dół do jednej jednostki rzeczywistej liczby punktów za osiągnięcia naukowe proporcjonalnie według obszarów wiedzy do 95 punktów względem średniej arytmetycznej z pięciu wniosków z najwyższą liczbą punktów w obszarze nauk technicznych (tj. 80 pkt), wniosek uzyskał 0 pkt. Minister stwierdził, iż zgadza się z w/w oceną i opinią Zespołu oraz wskazał, że w roku akademickim 2014/2015 stypendium ministra za wybitne osiągnięcia otrzymali studenci, których wniosek uzyskał co najmniej 21 pkt. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie L. S. zarzucił jej naruszenie: 1) prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: § 2 ust. 1 pkt 2 i 4 Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia, poprzez jego błędną wykładnię, w szczególności zaś przyjęcie, że ze względu, iż nagrody powiązane są z wybranymi cząstkowymi aspektami technicznymi nie można uznać ich rangi podczas gdy zbudowanie w pełni autonomicznego [...][...] zdecydowanie wymaga kooperacji wielu aspektów technicznych dot. konstrukcji, mechaniki, mechatroniki, elektroniki, elektryki, a także programowania, co wypełnia pełne spektrum programu studiów skarżącego na kierunku [...]. Za błędną wykładnię przepisu należy uznać tezę organu, zgodnie z którą biorąc pod uwagę indywidualny charakter stypendium nie można uznać osiągnięć, gdyż aspekt rywalizacji technicznej jest zależny od wkładu własnego danego członka zespołu, podczas gdy zgodnie z wytycznymi dotyczącymi sposobu oceny wniosków o stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów przez Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia w roku akademickim 2014/2015, w przypadku osiągnięć grupowych liczbę punktów studenta oblicza się na podstawie odpowiednio niższego współczynnika (nagroda indywidualna - zajęcie od 1 do 3 miejsca - współczynnik 3, nagroda grupowa - zajęcie od 1 do 3 miejsca - współczynnik -1,5), co wskazuje, że osiągnięcia grupowe również należy zaliczyć do kategorii osiągnięć wybitnych 2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.: a) art. 77 w związku z art. 80 w związku z art 8 Kpa poprzez dowolną, a nie swobodną, ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przejawiającą się w sprzecznej ocenie materiału dowodowego z oceną wyrażoną w decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2014 r., a także sprzeczną z przedstawionym przez skarżącego materiałem dowodowym załączonym do odwołania od decyzji I instancji, i oparcie skarżonej decyzji wyłącznie na krótkiej opinii ekspertów, którzy na poparcie swojego stanowiska nie podali ani jednego dowodu, co tym samym wyraża się w przekroczeniu granic uznania administracyjnego przez organ administracji publicznej. b) art 107 § 3 kpa poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji, w której znalazło się jedynie uzasadnienie prawne przejawiające się w formie streszczania przepisów i wskazania zasad wyłaniania najlepszych studentów, brak jest natomiast odpowiedniego uzasadnienia faktycznego, które to zawiera niewiele na temat przyczyn odmowy przyznania skarżącemu konkretnych punktów za dane dokonanie, w szczególności poprzez brak podania argumentów i przytoczenia dowodów, dla których organ nie uznał wskazanych osiągnięć jako wybitnych osiągnięć naukowych, a także nie ustosunkował się w żadnej mierze do przytoczonego w odwołaniu stanowiska skarżącego oraz przedstawionych w nim dowodów. Wydana zaś przez organ decyzja nie ma cech prawidłowego uznania administracyjnego, a zatem nosi cechy dowolności, co jednocześnie uniemożliwiało skarżącemu kontrolę instancyjną, oraz kontrolę legalności wydanej decyzji przed sądem administracyjnym. Wskazując na powyższe zarzuty wniósł o jej uchylenie i uchylenie poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu wskazał w szczególności, iż naruszeniem § 2 ust. 1 pkt 2 i pkt 4 rozporządzenia jest także błędna wykładnia pojęcia "wybitne osiągnięcia", przejawiająca się w przyjęciu przez organ, że w wymienionych przez wnioskodawcę osiągnięciach występuje aspekt rywalizacji technicznej, jednak jest on zależny od wkładu własnego członka zespołu, a biorąc pod uwagę indywidualny charakter stypendium, nie można tych osiągnięć uznać za wkład wnioskodawcy mający znaczenie wybitnego osiągnięcia naukowego. Teza ta zdaniem skarżącego jest sprzeczna z wytycznymi dotyczącymi sposobu oceny wniosków dla studentów w roku 2014/2015, zgodnie z którymi w przypadku osiągnięć grupowych, liczbę punktów studenta oblicza się na podstawie odpowiednio niższego współczynnika (nagroda indywidualna – zajęcie od 1 do 3 miejsca – współczynnik 3, nagroda grupowa – zajęcia od 1 do 3 miejsca – współczynnik 1,5). Unormowanie to przesądza jednoznacznie, że osiągnięcie grupowe nie wyklucza uznania go za wybitne osiągnięcie naukowe. Skarżący podniósł, iż we wniosku podał szereg osiągnięć o charakterze międzynarodowym z dziedziny [...]. Najważniejsze znaczenie miały Międzynarodowe Zawody [...] w [...], uważane za swoiste mistrzostwa Europy [...] (I i III miejsce) oraz Międzynarodowe Zawody [...] organizowane przez Uniwersytet [...] w [...] (I i II miejsce). W odpowiedzi na skargę Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko faktyczne oraz prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do przepisu art. 178 ust.1 ustawy z dnia 27 lipca 2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t. Dz. U. z 20012r., poz 572 ze zm.), dalej "ustawa", stypendia ministra za wybitne osiągnięcia przyznawane studentom minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego na wniosek rektora uczelni zaopiniowany przez radę podstawowej jednostki organizacyjnej, a w przypadku uczelni nieposiadającej podstawowej jednostki organizacyjnej – przez senat uczelni. Natomiast w myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 września 2011r.w sprawie szczególnych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania studentom stypendiów ministra za wybitne osiągnięcia (Dz. U. Nr 214, poz. 1270), dalej "rozporządzenie", stypendium na dany rok akademicki może być przyznane studentowi, który zaliczył rok studiów w poprzednim roku akademickim oraz: 1) szczególnie wyróżniał się w nauce, uzyskując w ostatnim zaliczonym roku średnią arytmetyczną ocen z egzaminów i zaliczeń przewidzianych w planie studiów klasyfikującą studenta w grupie 5% najlepszych studentów danego kierunku, lub 2) uzyskał wybitne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe w okresie studiów na danym kierunku, a w przypadku studiów prowadzonych w trybie indywidualnym lub studiów międzykierunkowych – w okresie tych studiów. Przez okres studiów, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, rozumie się: 1) w przypadku studentów pierwszego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich – okres od daty rozpoczęcia tych studiów do dnia 30 września roku ubiegania się o to stypendium, 2) w przypadku studentów studiów drugiego stopnia – w okresie od daty rozpoczęcia studiów pierwszego stopnia poprzedzających studia drugiego stopnia do dnia 30 września roku ubiegania się o stypendium (§2 ust. 3 rozporządzenia). Za wybitne osiągnięcia naukowe, o których mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się natomiast: 1) publikacje naukowe w recenzowanych czasopismach naukowych o zasięgu co najmniej krajowym lub publikacje naukowe w formie książki, 2) udział w projektach badawczych prowadzonych przez uczelnię lub we współpracy z innymi ośrodkami akademickimi lub naukowymi, 3) autorstwo lub współautorstwo patentu lub wzoru użytkowego, 4) wystąpienia na konferencjach naukowych, 5) nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu międzynarodowym (§ 2 ust. 4 rozporządzenia). W § 4 rozporządzenia stanowi się, że oceny wniosków dokonuje zespół powołany przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego, zwany dalej "zespołem" (ust. 1). Skład zespołu tworzą eksperci z dziedziny nauki, sztuki i sportu w liczbie określonej przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego (ust. 2). Zespół ocenia wnioski metodą punktową. Punkty przyznawane są za poszczególne osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe oraz za średnią ocen (ust. 4). Przy ocenie wniosków nie są uwzględniane osiągnięcia, które były uprzednio podstawą przyznania stypendium (ust. 5). Po zakończeniu oceny wniosków zespół przedstawia ministrowi właściwemu do spraw szkolnictwa wyższego ranking wniosków uszeregowany według największej liczby punktów (ust. 6). Natomiast liczba przyznanych stypendiów w danym roku kalendarzowym wynosi nie więcej niż 1000. W niniejszej sprawie jako uzasadnienie wniosku o przyznanie skarżącemu przedmiotowego stypendium Rektor Akademii [...] w [...] podał nagrody i wyróżnienia w 9 konkursach międzynarodowych, w tym m.in.: - [...] /03/2014, [...] – [...], Międzynarodowe Zawody [...][...], I miejsce grupowe i III miejsce grupowe (a,b), - [...] /06/2014, [...] – [...], Międzynarodowe Zawody [...] 2014, Uniwersytet [...] w [...], I miejsce grupowe i II miejsce grupowe (g,h). Oceny powyższego wniosku dokonał powołany w dniu 31 października 2012r. Zarządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Zespół do spraw oceny wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia. Powyższy Zespól uchwałą nr 17 z dnia 7 listopada 2014r. ustalił wytyczne dotyczące sposobu wniosków o przyznanie stypendium ministra za wybitne osiągnięcia dla studentów w roku akademickim 2014/2015 (załącznik Nr 2). W ich świetle, wniosek mógł uzyskać maksymalnie 100 pkt, z tego: 5 pkt – za średnią ocen i 95 pkt – za wybitne osiągnięcia. Liczba punktów za osiągniecia naukowe zależała od ilości wybitnych osiągnięć oraz ich rangi. Zespół wykorzystując swoją ekspercką wiedzę w odpowiednich dziedzinach, przyznawał od 0 do 5 pkt za każde wymienione we wniosku osiągnięcie, według cech danego osiągnięcia (np. tym publikacji, autorstwa, pełnionej funkcji w projekcie, innowacyjność projektu, rodzaje wystąpienia i zasięgu konferencji, uzyskanego miejsca w konkursie czy liczby jego uczestników) oraz rangi danego osiągnięcia, z uwzględnieniem konieczności zachowania porównywalności osiągnięć i obiektywizmu oceny. Pomimo wskazanych wytycznych w sprawie sposobu oceny wniosków o przyznanie stypendium, zawierających próbę określenia kryteriów takiej oceny, ma ona de facto charakter uznaniowy, kiedy idzie w szczególności o określenie rangi osiągnięć naukowych. Zauważenia wymaga okoliczność, że cytowany wcześniej § 2 ust. 4 rozporządzenia, za wybitne osiągnięcia naukowe uznaje nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu międzynarodowym. Nie ulega wątpliwości, że wskazane we wniosku o przyznanie skarżącemu przedmiotowego stypendium konkursy miały taki zasięg, czego organ nie kwestionuje. Podważa natomiast ich rangę stwierdzając w decyzji, że uzyskane nagrody powiązane są z wybranymi cząstkowymi aspektami technicznymi, przez co nie można uznać rangi wymienionych osiągnięć. Ponadto występuje w nich aspekt rywalizacji technicznej, jednak jest on zależny od wkładu własnego danego członka zespołu, zaś stypendium ministra ma charakter indywidualny. Z powyższymi argumentami nie sposób się zgodzić, albowiem po pierwsze, rozporządzenie w § 2 ust. 4 wprost stanowi, że za wybrane osiągnięcia naukowe uważane są nagrody i wyróżnienia w konkursach o zasięgu międzynarodowym, po drugie zaś skonstruowanie i wykonanie [...] oraz stworzenie dla niego oprogramowania w sposób ścisły związane są z kierunkiem studiów skarżącego – [...]. Podnieść również trzeba wspomniane wytyczne w pkt 6 regulują kwestie oceny punktowej w przypadku zarówno nagrody indywidualnej, jak i grupowej. Zwrócić trzeba też uwagę na okoliczność, że w poprzednim roku akademickim skarżącemu zostało przyznane stypendium za wybitne osiągnięcia, którymi były nagrody i wyróżnienia w poprzednich edycjach konkursów [...], ocenione na maksymalną liczbę punktów – 95. O ile można zgodzić się z argumentacją organu zawartą w odpowiedzi na skargę, że ocena dokonana przez Zespół jest oceną porównawczą, stąd niektóre osiągnięcia mogły być uznane przy ocenie wniosków w roku ubiegłym, w porównaniu z innymi osiągnięciami za wybitne, a obecnie, na tle studentów, którzy złożyli wnioski, nie wystarczały do takiej kwalifikacji, o tyle trudno zaakceptować ich ocenę na 0 pkt. Zrozumiałym byłoby dla Sądu w takiej sytuacji, na tle wybitnych osiągnięć innych studentów przyznanie starzącemu niższej liczby punktów za wspomniane nagrody i wyróżnienia. W tym stanie rzeczy jako trafny należy uznać zarzut błędnej wykładni § 2 ust. 1 pkt 2 i 4 rozporządzenia. Uzasadnione są również zarzuty naruszenia przepisów postępowania poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału dowodowego oraz zbyt lakoniczne uzasadnienie zaskarżanej decyzji. Rozpoznając sprawę ponownie organ winien dokonać wnikliwej oceny osiągnięć skarżącego pod kątem zakwalifikowania ich jako wybitnych, a swoje rozstrzygnięcie wyczerpująco i przekonująco uzasadnić. Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny u Warszawie, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz, 270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach orzekano na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 powyższej ustawy.