II SA/Wa 982/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Grochowska-Jung, Sędzia WSA Adam Lipiński, Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras (spraw.), Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2008 r. sprawy ze skargi U. N. – pełnomocnika ustawowego małoletnich M., N., A. i P. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku – oddala skargę – Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku U. N. – pełnomocnika ustawowego M. S. (ur. [...] czerwca 1992 r.), N. S. (ur. [...] stycznia 1994 r.), A. S. (ur. [...] września 1995 r.) i P. S. (ur. [...] września 1998 r.) z dnia 31 stycznia 2007 r., powołując się na art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. z 2004 r. Dz. U. Nr 39, poz. 353 ze zm.), odmówił przyznania dla wyżej wymienionych dzieci skarżącej świadczenia w drodze wyjątku po ich zmarłym w dniu [...] grudnia 2007 r. ojcu A. S. (ur. [...] grudnia 1964 r.) W uzasadnieniu podał, że świadczenie w drodze wyjątku może być przyznane ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, a powyższe warunki muszą być spełnione łącznie. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie, ojciec dzieci skarżącej na przestrzeni 42 lat życia, posiadał udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy wynoszący 16 lat 9 miesięcy i 2 dni, zaś w dziesięcioleciu przypadającym przed śmiercią zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych, udowodniono tylko 1 miesiąc i 4 dni. Niezależnie od powyższego w latach 1981 – 1982 wystąpiła przerwa w wykonywaniu pracy, zaś w ogóle zaprzestał on wykonywania pracy w sierpniu 1998 r. i do dnia zgonu, tj. przez okres ponad 9 lat, nie został udowodniony żaden okres pracy potwierdzony opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Stąd też – w ocenie organu – nie zostały wykazane żadne szczególne okoliczności uniemożliwiające ojcu dzieci skarżącej, przezwyciężenie przeszkód w podjęciu zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczeń na zasadach ogólnych, bowiem w tym okresie nie orzeczono wobec niego całkowitej niezdolności do pracy. W sprawie była również oceniana sytuacja materialna, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania spornego świadczenia. We wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 marca 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, U. N. nie zgodziła się ze stanowiskiem organu administracji i podała, że dopóki ojciec żył, to miał zasądzone alimenty, zaś w chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania wielodzietnej rodziny jest jej renta i świadczenia rodzinne, co nie wystarcza na podstawowe potrzeby życiowe. Zamierza ona ponadto zapewnić lepsze życie swoim dzieciom i musi sobie nawet odmawiać kupna niezbędnych lekarstw. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], mając za podstawę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy swoją poprzednią decyzję z dnia [...] marca 2008 r. i w uzasadnieniu – powołując się na argumentacją przedstawioną już w zaskarżonej decyzji – podał, że podejmowanie się dorywczej pracy przez ojca dzieci za granicą, nie jest szczególną okolicznością, bowiem osoba świadcząca taką pracę ma możliwość ubezpieczenia się dobrowolnie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, U. N. nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją i powołała się na argumenty przedstawione już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, wskazując na dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Skarga analizowana pod tym kątem podlega oddaleniu, bowiem zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Na wstępie należy wskazać, iż podstawą materialnoprawną tej decyzji jest przepis art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 162, poz. 1118 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury i renty, nie mogą – ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek – podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może przyznać w drodze wyjątku świadczenie w wysokości nieprzekraczającej świadczeń przewidzianych w ustawie. Na tle całej ustawy określającej zasady nabywania prawa do świadczeń typu ubezpieczeniowego, a więc finansowanych i pozostających w związku z funduszem gromadzonym na ten cel ze składek ubezpieczeniowych przyszłych świadczeniobiorców, jest to regulacja szczególna. Pozwala ona bowiem na uzyskanie świadczenia odpowiadającego świadczeniu ubezpieczeniowemu przez osoby, które nie spełniają warunków do uzyskania świadczenia w trybie zwykłym. Świadczenia przyznawane na podstawie art. 83 ustawy nie mają charakteru roszczeniowego. Według art. 84 ustawy są finansowane z budżetu państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaś ustawa pozostawia ich przyznanie uznaniu Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Przepis ten posługuje się bowiem sformułowaniem "Prezes Zakładu może przyznać..." je w drodze wyjątku, co wskazuje na uznaniowy charakter decyzji podejmowanych w tym trybie. Jednak pozostawienie tego uprawnienia uznaniowej decyzji Prezesa ZUS nie oznacza, że organ ma całkowitą i niekontrolowaną swobodę podczas rozpatrywania wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie administracyjne, również w sytuacji działania w ramach uznania administracyjnego, ciąży obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Z akt sprawy i z uzasadnienia decyzji wynika, że Prezes ZUS zbadał wyczerpująco wszystkie okoliczności faktyczne i dokonał obiektywnej i wnikliwej jego oceny. Ze wskazanego wyżej przepisu art. 83 ust. 1 ustawy wynikają cztery przesłanki warunkujące przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze mianowicie, przesłanka bycia ubezpieczonym lub pozostałym po ubezpieczonym członkiem jego rodziny. Po drugie zaś, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty na zasadach ogólnych musi wynikać ze szczególnych okoliczności. Po trzecie natomiast, ubiegający się o to świadczenie nie ma możliwości podjęcia pracy lub innej działalności zarobkowej objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku. Po czwarte wreszcie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Przyznanie przedmiotowego świadczenia jest uzależnione od łącznego (kumulatywnego) spełnienia wszystkich czterech przesłanek. Oznacza to, że niespełnienie choćby jednej, z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. W rozpoznawanej sprawie organ miał podstawę do przyjęcia, że nie została spełniona jedna ze wskazanych wyżej przesłanek. Nie zostały bowiem wykazane szczególne okoliczności, które uniemożliwiły zmarłemu ojcu dzieci przezwyciężenie przeszkód do wykonywania zatrudnienia i nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Jak wynika z ustaleń organu, A. S. na przestrzeni 42 lat życia posiadał łącznie jedynie16 lat 9 miesięcy i 2 dni udowodnionego okresu składkowego i nieskładkowego. Wszelkie ubezpieczenie ustało w sierpniu 1998 r., kiedy to ojciec dzieci zaprzestał wykonywania pracy. Miało to miejsce ponad 9 lat przed datą zgonu. Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, że tak długi okres pozostawania poza ubezpieczeniem, był wynikiem szczególnych okoliczności. Skarżąca, składając wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, wskazywała, że zmarły ojciec dzieci pracował za granicą "na czarno". Zgodzić należy się z organem, że podejmowanie pracy za granicą bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne, nie stanowi szczególnej okoliczności w rozumieniu przepisów ustawy. Osoba wykonująca taką pracę bowiem, ma możliwość dobrowolnego odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Sąd z pełnym zrozumieniem odnosi się do niewątpliwie trudnej sytuacji, w jakiej znajdują się dzieci skarżącej, jednakże sama trudna sytuacja materialna nie jest wystarczająca do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, bowiem świadczenie to nie jest świadczeniem socjalnym i nie zależy wyłącznie od potrzeb osoby ubiegającej się o nie nawet w sytuacji, gdy potrzeby te są w pełni uzasadnione. Reasumując, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpoznawanej sprawie dokonał prawidłowej wykładni przepisu prawa materialnego, a nadto przestrzegał reguł procesowych, zaś swoje rozstrzygnięcie uzasadnił w sposób należyty. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 151 w zw. z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), należało orzec jak w sentencji.