II SA/Wa 985/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.), Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Protokolant: Sylwia Falkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 listopada 2008 r. sprawy ze skargi T. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] maja 2008 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008 r. nr [...] odmawiającą przyznania T. O. świadczenia w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż stosownie do treści art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznanie świadczenia w drodze wyjątku jest możliwe osobie, która spełnia łącznie następujące przesłanki: – jest lub była osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; – nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; – nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; – nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wskazał, iż T. O. nie spełnił wszystkich ww. przesłanek, co wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Z akt sprawy wynika bowiem, iż wnioskodawca na przestrzeni 34 lat życia wykazał okres składkowy i nieskładkowy w wysokości ponad 3 lat i 8 miesięcy. Organ podkreślił, iż w sprawie stwierdzono liczne przerwy w zatrudnieniu wnioskodawcy oraz fakt, iż pierwszą pracę, skutkującą ubezpieczeniem, wnioskodawca podjął w 2001 r., tj. 9 lat po ukończeniu nauki w 1992 r. Ponadto, Prezes ZUS stwierdził, iż w sprawie nie wykazano okoliczności szczególnych, które uzasadniałyby przerwy w zatrudnieniu wnioskodawcy. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2008 r. o całkowitej niezdolności do pracy wnioskodawcy od 2007 r., zdaniem organu, nie usprawiedliwia wcześniejszych okresów pozostawania poza ubezpieczeniem. Organ wyjaśnił także, iż podnoszone przez wnioskodawcę bezrobocie i trudności w znalezieniu pracy nie mogą stanowić okoliczności szczególnej. Odnosząc się zaś do trudnej sytuacji materialnej T. O., organ wskazał, iż przesłanka ta nie stanowi samoistnej podstawy do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. T. O. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając jej naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Stwierdził, iż ma stwierdzoną chorobę psychiczną – [...], która w jego sprawie stanowi okoliczność szczególną. Z powodu choroby bowiem nie mógł podjąć jakiejkolwiek pracy albo nie był w stanie wypełniać swoich pracowniczych obowiązków i był zmuszony rezygnować z pracy. Ponadto, pracując w kopalni w latach 2002-2003 był świadkiem wypadku śmiertelnego kolegi. Zdarzenie to spowodowało u skarżącego załamanie i depresję. Ponadto, z powodu wysokiego bezrobocia, był on zmuszony szukać pracy za granicą. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji. Ponadto, pełnomocnik organu podkreślił, iż z dokumentów zebranych w postępowaniu administracyjnym wynika, iż skarżący nie podejmował zatrudnienia m.in. z powodu choroby alkoholowej, która nie stanowi okoliczności szczególnej. W dniu 16 października 2008 r. wpłynęło do Sądu pismo T. O., w którym skarżący wskazał, iż leczył się z choroby alkoholowej, a podstawową okolicznością, dla której nie mógł podjąć legalnej pracy w Polsce, było wysokie bezrobocie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), zgodnie z którym ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, iż warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest spełnienie przez wnioskodawcę łącznie wskazanych wyżej przesłanek. Ponadto, ustawodawca pozostawił decyzję o przyznaniu, bądź odmowie przyznania tego świadczenia, uznaniu organu, co nie oznacza, że decyzja taka może być podjęta w sposób dowolny. Organ związany jest bowiem wymogami postępowania administracyjnego, stąd też obowiązany jest zebrać materiał dowodowy w sprawie, wnikliwie go rozpatrzyć i ocenić, a następnie wydać decyzję, w której uzasadni swoje stanowisko. W niniejszej sprawie Prezes ZUS stwierdził, iż T. O. nie spełnia przesłanki szczególnych okoliczności do przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Stanowisko organu, zdaniem Sądu, jest uzasadnione. W aktach sprawy, czy też wystąpieniach samego skarżącego, trudno znaleźć usprawiedliwienie dla przerw w ubezpieczeniu skarżącego oraz nieadekwatnego do jego wieku stażu pracy. Za takie nie może być przyjęte twierdzenie skarżącego, iż chorował on już dużo wcześniej przed wydaniem orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy od 2007 r. i już znacznie wcześniej nie mógł podejmować zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia. Należy bowiem zauważyć, iż orzeczenie lekarza orzecznika ZUS jest dokumentem wiążącym dla organu orzekającego o przyznaniu, bądź nie, świadczenia w drodze wyjątku, stąd też określona w tym orzeczeniu data powstania niezdolności do pracy, jest uznawana za moment, w którym wnioskodawca nie może w sposób usprawiedliwiony podjąć zatrudnienia skutkującego ubezpieczeniem. Natomiast skarżący, jeśli nie zgadzał się z tak określoną datą powstania całkowitej niezdolności do pracy, winien był, czego nie uczynił, zakwestionować orzeczenie lekarza orzecznika. Ponadto z akt sprawy, co potwierdza też sam skarżący, wynika, iż nie podejmował on zatrudnienia z powodu panującego w kraju bezrobocia i choroby alkoholowej. Rację ma skarżący, iż alkoholizm jest to chorobą społeczną, która podlega leczeniu, jednak zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych ani bezrobocie, ani choroba alkoholowa nie stanowią szczególnych okoliczności usprawiedliwiających brak podjęcia zatrudnienia skutkującego ubezpieczeniem. Za szczególną okoliczność uznać bowiem należy tylko takie zdarzenia wyłączające możliwość podjęcia zatrudnienia, które są całkowicie niezależne od woli skarżącego. Zgodnie z powyższym nie można też uznać za taką okoliczność podejmowania pracy bez odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Skoro skarżący nie mógł pracować w kopalni ze względu na fakt, iż jest to bardzo ciężka i niebezpieczna praca, winien był zastanowić się nad znalezieniem pracy w innym charakterze, zwłaszcza, iż był osobą młodą, bez zobowiązań, należącą do grupy osób preferowanej przez potencjalnych pracodawców. Podejmując zaś pracę za granicą bez ubezpieczenia, skarżący winien był liczyć się z konsekwencjami takiego wyboru. Odnośnie trudnej sytuacji materialnej skarżącego należy stwierdzić, iż nie stanowi ona wyłącznej przesłanki do przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Reasumując, Prezes ZUS, rozpoznając niniejszą sprawę, wypełnił ciążące na nim obowiązki i wydał decyzję odpowiadającą prawu. Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzekł, jak w sentencji.