II SAB/Wa 1019/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Marcinkowska po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 1019/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 16 lipca 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej (dot. [...]) postanawia utrzymać w mocy postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 marca 2016 r. J. S. przy piśmie z dnia 29 lutego 2016 r., w którym podniósł "istotną zmianę sytuacji materialnej i życiowej", złożył ponownie w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, wskazując, że wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego od skargi. Po raz pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie skarżący złożył po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu od skargi. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 stycznia 2016 r., odmówiono wówczas skarżącemu przyznania prawa pomocy Skarżący wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Postanowieniem z dnia 18 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 29 lutego 2016 r. skarżący wskazał na okoliczności podniesione w formularzu PPF z dnia 4 stycznia 2016 r., nadto oświadczył, że u jego syna stwierdzono ostatnio poważną wadę serca, co oznacza, że jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie i musi być pod stałą kontrolą lekarzy. Jednocześnie podał, że kolejna wizyta u kardiologa w ramach NFZ została wyznaczona za 6 miesięcy, a koszt jednej prywatnej wizyty u lekarza wynosi 150 zł. Do wniosku skarżący dołączył kserokopie dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego rodziny, kserokopie dokumentów potwierdzających wydatki na opłaty oraz kserokopie dokumentacji medycznej syna, w tym m.in. paragonu fiskalnego za konsultację u kardiologa na kwotę 150 zł z dnia 29 stycznia 2016 r., zwolnienia lekarskiego syna z dnia [...] stycznia 2016 r. oraz z dnia [...] lutego 2016 r., karty informacyjnej pobytu syna na oddziale chorób wewnętrznych, wyciągu z konta bankowego synowej za grudzień 2015 r., odcinków emerytury swojej i żony, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, decyzji Wójta Gminy [...] w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego z dnia [...] lutego 2015 r. oraz decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. o pobieranych zasiłkach na dzieci. Postanowieniem z dnia 14 marca 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 1019/15 referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący wskazał, że trudno zgodzić się z tezą, iż nie zaszły jakiekolwiek zmiany w zakresie stanu majątkowego jego rodziny, skoro choroba jego syna uniemożliwiła mu de facto pracę. Ponadto zaszły nadzwyczajne okoliczności w postaci zawału serca, który ostatnio przebył jego syn, i który wyeliminował go całkowicie z pracy w gospodarstwie. Podniósł, że wykryta u jego syna wada serca wiąże się z koniecznością poważnej operacji i dodatkowymi kosztami w zakresie prywatnych konsultacji lekarskich, dodatkowych pilnych odpłatnych badań i przyjmowania nierefundowanych leków. Podał również, że miesięczny dochód w wysokości 486,44 zł na osobę w rodzinie dowodzi życia w ubóstwie. Wskazał także, że pominięto zadłużenie jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. (art. 260 § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; autorzy: Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia (również częściowego) od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3891,53 zł miesięcznie natomiast prowadzone przez syna i synową skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Ponadto otrzymywane przez skarżącego i jego żonę emerytury nie podlegają egzekucji sądowej, czy administracyjnej i, jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć, wypłacane są w pełnej wysokości. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem skarżący godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na skarżącym nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Ponadto, co istotne, syn skarżącego, który pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada gospodarstwo rolne. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że syn skarżącego korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). Nie zmienia tej oceny obecny stan zdrowia syna skarżącego. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.