II SAB/Wa 1086/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Mierzejewska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 1086/15 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 7 września 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2016 r., sygn. akt II SAB/Wa 1086/15 - J. S. złożył w niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 1.088,62 zł, zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 643 zł oraz dochód syna z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych dla celów podatku rolnego, w wysokości 1.071,29 zł. Podał, że tak ustalony, łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3.891,53 zł miesięcznie. Wskazał, że posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni 50 m² użytkowane w domu syna w ramach umowy dożywocia, nadto nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Natomiast syn oprócz domu posiada nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu pieniężnego, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje około 150 zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł miesięcznie, telefon – około 80 zł miesięcznie, wywóz śmieci – 160 zł miesięcznie oraz dojazdy dzieci do szkoły w kwocie około 70 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Wskazał również, że syn jest chory i jego choroba się pogłębia, z uwagi na brak środków na leczenie. Do stałych wydatków skarżący zaliczył też koszty leków dla siebie i żony, w tym tlenu (kłopoty z oddychaniem), insuliny (cukrzyca) oraz pieluch, w wysokości około 600 zł miesięcznie. Do innych koniecznych kosztów utrzymania zaliczył koszty ubezpieczenia budynków w wysokości 470 zł rocznie, zakup węgla – 850 zł rocznie, wywóz nieczystości – około 600 zł rocznie, podatki od nieruchomości – 594 zł rocznie, szczepienie psów – 100 zł rocznie, przegląd kominiarski – 150 zł rocznie. Wskazał, że obecnie zaległości z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości wynoszą 746,50 zł oraz odsetki. Postanowieniem z 28 stycznia 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując, że nie wykazał on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że dochód w wysokości 3.891,29 zł dla ośmioosobowej, wielodzietnej i wielopokoleniowej rodziny jest wystarczającym dowodem na uznanie, że rodzina żyje w ubóstwie. Ponadto oświadczył, ze jego syn doznał zawału serca i trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego wadę serca, a rodzina jest zmuszona ponosić dodatkowe koszty opieki kardiologicznej syna, ponieważ NFZ zapewnia wizytę u kardiologa dopiero z sześć miesięcy. Przedstawił dowód opłaty wizyty w wysokości 150 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Postępowanie sądowe w niniejszej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3891,53 zł miesięcznie natomiast prowadzone przez syna i synową skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Ponadto otrzymywane przez skarżącego i jego żonę emerytury nie podlegają egzekucji sądowej, czy administracyjnej i, jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć, wypłacane są w pełnej wysokości. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem skarżący godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że na skarżącym nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie podnieść należy, iż skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 782 ze zm.). W ocenie Sądu, z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był J. S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest on pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania skarżącego, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania. Skoro skarżący decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Powtórzyć należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.