II SAB/Wa 114/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Rady Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] września 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania W. S. prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W. S. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł, pismem z dnia 2 marca 2018 r., złożył w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W związku z powyższym przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W nadesłanym formularzu, uzupełnionym pismem z dnia 16 kwietnia 2018 r., skarżący podał, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwójką małoletnich dzieci oraz pełnoletnią córką. Oświadczył, że na dochody rodziny miesięcznie netto składają się zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie 562 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 1.500 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi zatem 2.062 zł netto miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Podkreślił, że uzyskiwane plony z gospodarstwa przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Stwierdził również, że posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Ponadto korzysta z gazu z butli, a wodę czerpie z własnej studni. Podniósł, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków i dobytku – 584 zł rocznie, opłata za telefon - ok. 80 zł miesięcznie, opłata za zakup węgla – 850 zł rocznie, wywóz nieczystości - ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci - 100 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 563 zł rocznie, gaz z butli – ok. 150 zł miesięcznie, leki - ok. 300 zł miesięcznie, wizyty lekarskie - ok. 400 zł miesięcznie, szczepienie psów - 100 zł rocznie, przegląd kominiarski - 150 zł rocznie, dojazdy dzieci do szkoły - ok. 70 zł miesięcznie, energia elektryczna - ok. 200 zł miesięcznie, środki czystości - 150 zł miesięcznie, utrzymanie - ok. 1000 zł miesięcznie. Oświadczył również, że ani on, ani zamieszkali z nim bliscy, nie posiadają żadnych oszczędności, lokat dewizowych, akcji na giełdzie, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Obecnie z żoną zajmują się gospodarstwem, dziećmi i schorowanymi rodzicami (dożywotnikami). Zaznaczył, że zarówno on, jak i jego żona, nie są nigdzie zatrudnieni, nie są zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Wnioskodawca wskazał również na swoje problemy zdrowotne, przez które jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie. Wyjaśnił, że jest pod stałą opieką lekarską, w związku z powyższym ponosi dodatkowe koszty związane z zakupem leków oraz opłaceniem wizyt lekarskich. Podkreślił, że obecne przepisy uniemożliwiają mu sprzedaż ziemi rolnej, a jej wartość drastycznie spadła i nie może być traktowana jako majątek umożliwiający wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Wskazał, że brak jest również chętnych na dzierżawę gruntów, a ich obciążenie ewentualnym kredytem - przy braku środków na ich spłatę - doprowadziłoby do utraty ziemi, a jemu uniemożliwiłoby wywiązywanie się z umowy dożywocia wobec rodziców. W piśmie z dnia 16 kwietnia 2018 r. stwierdził nadto, że rodzice prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe, a córka [...] jest uczennicą [...]. Wyjaśnił, że posiada w gospodarstwie pięć krów, pięć kur, dwa psy i wieloletnie maszyny rolnicze. Stwierdził, że nie pobiera dopłat bezpośrednich, a żadna z osób, prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, nie sprzedała w okresie ostatnich 5 lat żadnych gruntów. Do pisma dołączył kopie: decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2017 r. o przyznaniu zasiłków na dzieci, dwóch decyzji Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego, decyzji z tej samej daty w sprawie wymiaru podatku rolnego, decyzji Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2018 r. w sprawie podatku rolnego, zaświadczenia z [...] z dnia [...] września 2017 r., dotyczącego P. S. oraz wydruk z konta bankowego J. S. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 powołanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Strona, wszczynająca postępowanie sądowe powinna mieć świadomość, że to ona w pierwszej kolejności zobowiązana jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w sprawie. Zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinna zabezpieczyć środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Wskazać należy, że skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764, z późn. zm.). W okresie od dnia 1 stycznia do dnia 30 kwietnia 2018 r. wniósł do Sądu 31 spraw, natomiast od 2009 r. tych spraw zostało wniesionych ponad 700. Do większości został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Trzeba podkreślić, że prawo dostępu do informacji publicznej stanowi prawo polityczne, za pomocą którego obywatel jest uprawniony do kontroli organów władzy. Prawo to nie powinno zatem służyć załatwieniu osobistych interesów strony (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 895/13). Ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie prawa pomocy jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które złożą wnioski o przyznanie prawa pomocy. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczne z ratio legis instytucji prawa pomocy - stanowi przejaw nadużywania tego prawa. W ten sposób skarżący podejmuje działania, które nie tylko nie służą dbałości o dobro publiczne, ale obciążają budżet Państwa. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przy wnoszeniu wielu skarg, skarżący powinien zabezpieczyć w domowym budżecie środki na ten cel. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno przysługiwać przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). W ocenie referendarza sądowego, sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Zwrócić należy uwagę na fakt, że skarżący wraz z żoną uzyskuje niewielki, ale jednak stały, miesięczny dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1.500 zł. Ponadto gospodarstwo rolne oraz las zaspokaja potrzeby bytowe rodziny, co także stanowi wymierną wartość finansową. Zatem posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (dom, gospodarstwo rolne), zwierząt hodowlanych i maszyn rolniczych – wyklucza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki jest wykorzystywany majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy dana osoba posiada dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, powinna sama bez pomocy państwa pokrywać wydatki związane ze swoim udziałem w sprawie. Z całą pewnością stan zdrowia skarżącego niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, jednak ich rzeczywista wysokość nie została w sprawie wykazana. Również wnoszenie licznych spraw do Sądu, podlegających obowiązkowej opłacie, nie uprawnia strony do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym poprzez zwolnienie od należnego wpisu od każdej wniesionej skargi. Jeśli środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Takie działanie strony nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, iż nie może uiść 100 zł tytułem wpisu od wniesionej skargi, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.