II SAB/Wa 124/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2016 r. podjętego w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Starosty Powiatu [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 23 grudnia 2015 r. o dostęp do informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 29 kwietnia 2016 r. W. S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Starosty Powiatu [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 23 grudnia 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej. Po otrzymaniu odpisu zarządzenia Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o wezwaniu do uiszczenia wpisu, skarżący złożył wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy zawierający żądanie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. Zgodnie z oświadczeniem zawartym w formularzu skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką małoletnich dzieci oraz ojcem i matką. Na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców (matki - 1088,62 zł i ojca - 1088,62 zł) oraz zasiłki rodzinne na czworo dzieci - w łącznej wysokości 643 zł, a także dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 1071,29 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3891,53 zł netto miesięcznie. Dodatkowo wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne, którym zajmuje się z żoną nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł, że na miesięczne wydatki rodziny składają się koszty energii elektrycznej – 400 zł, butli gazowej - około 150 zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Ubezpieczenie budynków wynosi około 470 zł rocznie, opłata za telefon około 80 zł miesięcznie, zakup węgla 850 zł rocznie, wywóz nieczystości 600 zł rocznie, wywóz śmieci 160 zł miesięcznie, podatek od gruntów i budynków 594 zł rocznie, szczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski 150 zł rocznie, dojazd dzieci do szkoły 70 zł miesięcznie. Natomiast na leki, tlen, insulinę, pieluchy dla dorosłych przeznaczanych jest około 600 zł miesięcznie. Nadmienił, że ani on ani jego żona nie osiągnęli żadnych dochodów podlegających opodatkowaniu PIT. Nikt z domowników nie posiada: oszczędności, ani kosztowności. Członkowie rodziny nie posiadają również samochodu o wartości powyżej 5000 zł, nikt też nie zbył w ciągu ostatnich 3 lat nieruchomości. Stwierdził również, że nikt z jego rodziny nie korzysta z kredytów bankowych. Obecnie rodzina skarżącego ma zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł oraz z tytułu wywozu śmieci na kwotę 478,60 zł. Zaznaczył jednocześnie, że w ostatnim czasie pogorszył się stan jego zdrowia i wymaga leczenia. Stwierdził, że doznał zawału serca natomiast po przybyciu do szpitala stwierdzono u niego poważną wadę serca, migotanie przedsionków, i zagrożeniem udaru serca. Wobec czego nie jest zdolny do pracy fizycznej. Do wniosku skarżący dołączył kopie rachunków, decyzji i zaświadczeń. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 29 kwietnia 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia stwierdzając, że nie zgadza się z jego uzasadnieniem. Zaznaczył, że miesięczny dochód w wysokości 486,44 zł na osobę w rodzinie dowodził życia w ubóstwie. Poniósł, że stwierdzona wada serca wymusza korzystanie z prywatnych odpłatnych konsultacji kardiologicznych i badań krwi oraz zakupu nierefundowanych leków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 ppsa). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 ppsa). Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ppsa). Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 ppsa (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.891,53 zł miesięcznie, natomiast gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Przy czym nie jest rolą Sądu doradzanie skarżącemu, w jaki sposób ma gospodarować posiadanym majątkiem, by przynosił on dochód. Odnosząc się z kolei do stanu zdrowia wnioskodawcy, należy stwierdzić, że do akt sprawy nie zostało dołączone orzeczenie o całkowitej, czy też częściowej niezdolności do pracy W. S. Decydując się na prowadzenie postępowania sądowoadministracyjnego, skarżący powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Skoro środków tych wnioskodawca sobie nie zapewnił i we własnej ocenie ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Biorąc pod uwagę wskazane okoliczności Sąd uznał, że postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji postanowienia.