II SAB/Wa 167/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie: Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z 11 maja 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Rady Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącego zgody na zakup przez gminę działek o nr [...], [...] w miejscowości [...] postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie -. Postanowieniem z dnia 11 maja 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że W. S. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł pismem z dnia 10 kwietnia 2018 r. złożył w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia z dnia 17 kwietnia 2018 r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W nadesłanym formularzu skarżący podał, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, dwójką małoletnich dzieci oraz pełnoletnią córką. Oświadczył, że na dochody rodziny miesięcznie netto składają się zasiłki rodzinne na dzieci w kwocie 562 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 1.500 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi zatem łącznie 2.062 zł netto miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 120 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Podkreślił, że uzyskiwane plony z gospodarstwa przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Stwierdził również, że posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Ponadto korzysta z gazu z butli, a wodę czerpie z własnej studni. Podniósł, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków i dobytku – 584 zł rocznie, opłata za telefon – ok. 80 zł miesięcznie, opłata za zakup węgla – 850 zł rocznie, wywóz nieczystości – ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci – 100 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 563 zł rocznie, gaz w butli – ok. 150 zł miesięcznie, leki – ok. 300 zł miesięcznie, wizyty lekarskie – ok. 400 zł miesięcznie, szczepienie psów – 100 zł rocznie, przegląd kominiarski – 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły – ok. 70 zł miesięcznie, energia elektryczna – ok. 200 zł miesięcznie, środki czystości – 150 zł miesięcznie, utrzymanie – ok. 1000 zł miesięcznie. Oświadczył również, że ani on, ani zamieszkali z nim bliscy, nie posiadają żadnych oszczędności, rachunków bankowych, lokat dewizowych, akcji na giełdzie, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Wnioskodawca wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Obecnie z żoną zajmują się gospodarstwem, dziećmi i schorowanymi rodzicami (dożywotnikami). Zaznaczył, że zarówno on, jak i jego żona, nie są nigdzie zatrudnieni, nie są zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Skarżący wskazał również na swoje problemy zdrowotne, przez które jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie i ma całkowity zakaz podejmowania wysiłku fizycznego będąc pod stałą opieką lekarzy. W związku z powyższym jest zmuszony ponosić dodatkowe koszty związane z zakupem leków oraz opłaceniem wizyt lekarskich, bowiem NFZ umożliwia mu dostęp do lekarza specjalisty dopiero za 6 miesięcy. Podkreślił, że obecne przepisy uniemożliwiają mu sprzedaż ziemi rolnej (rolnicy nie są zainteresowani zakupem ani nie mają na to środków). Posiadane grunty nie są zatem "łatwo zbywalne", ich wartość drastycznie spadła i nie mogą być traktowane jako majątek umożliwiający wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Brak jest również chętnych na dzierżawę gruntów, zaś obciążenie ewentualnym kredytem przy braku środków na spłatę szybko doprowadziłoby do ich utraty, a skarżącemu uniemożliwiłoby wywiązywanie się z umowy dożywocia wobec rodziców. W piśmie z dnia [...] maja 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 maja 2018 r. Wnosząc o uchylenie spornego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, skarżący wskazał w uzasadnieniu, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, jakoby nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego do siebie i rodziny. W tej sytuacji, skarżący zarzucił, że stanowisko wyrażone w uzasadnieniu spornego postanowienia referendarza sądowego jest bezduszne, a także niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W ocenie skarżącego, stanowisko to w konsekwencji uniemożliwia mu korzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacji, gdy skargi wnioskodawcy są oczywiście uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (vide: art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega zatem wątpliwości, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz sądowy - wydając sporne postanowienie z dnia 11 maja 2018 r. - zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy. Brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Z całą pewnością stan zdrowia skarżącego i jego żony niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, jednak ich rzeczywista wysokość nie została w sprawie wykazana. Również wnoszenie licznych spraw do Sądu, podlegających obowiązkowej opłacie, nie uprawnia strony do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym poprzez zwolnienie od należnego wpisu od każdej wniesionej skargi. Jeśli środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Takie działanie strony nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.