II SAB/Wa 181/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA - Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.Z. z dnia 11 lipca 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.Z. na bezczynność Zakładu Gospodarowania Nieruchomościami w [...] W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 29 czerwca 2009 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy Postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 181/11, po rozpoznaniu wniosku A.Z. z dnia 11 lipca 2011 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego odmówił przyznania prawa pomocy. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt I OZ 1109/11, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu ww. zażalenia, uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd II instancji wyjaśnił, iż do odmowy przyznania prawa pomocy nie wystarczy stwierdzenie, że w innych sprawach wnioskodawca nie przedłożył dokumentów, które wyjaśniłyby jego sytuację materialną i rodzinną. W ocenie NSA, każda sprawa, choćby tego samego wnioskodawcy powinna być potraktowana indywidualnie. Przyznanie prawa pomocy bądź odmowa jego przyznania wymaga oparcia na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy, o czym stanowi art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej ppsa. NSA uznał zatem, że skoro, zdaniem Sądu I instancji, w niniejszej sprawie niemożliwa była ocena sytuacji materialnej A.Z. na podstawie informacji zawartych we wniosku PPF, to skarżący powinien zostać wezwany w tej sprawie do złożenia dodatkowych wyjaśnień Nie zachodziła podstawa do oddalenia wniosku tylko z tej przyczyny, że podobne wezwania w innych sprawach okazały się nieskuteczne, a tym samym że w innych sprawach mimo wezwania Sądu A.Z. nie uprawdopodobnił w wymagany sposób swych możliwości płatniczych. Zgodnie zaś z art. 190 zd. 1 ppsa, sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W tej sytuacji pismem z dnia 27 stycznia 2012 r. skarżący został wezwany do przedstawienia dokumentów źródłowych poświadczających majątek, dochody oraz stan rodzinny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia niniejszego wezwania, a mianowicie: aktualnego (na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) dokumentu urzędowego, który wskazywałby na przyczynę nieosiągania dochodu (np. przyznany status bezrobotnego, orzeczona niezdolność do pracy) oraz odpisu zeznania podatkowego za 2010 r., względnie zaświadczenia wydanego przez właściwego naczelnika urzędu skarbowego o braku dochodu za ten rok. Nadto, z uwagi na oświadczenie zamieszczone w rubryce 11. formularza wniosku, z którego wynikało, że skarżący mieszka u rodziców i pozostaje na ich utrzymaniu, skarżący został dodatkowo wezwany do przedstawienia, w tym samym terminie, dodatkowego oświadczenia zawierającego: imiona, nazwiska i daty urodzenia rodziców (dane, o których mowa w rubryce nr 6), oraz informacje o posiadanym przez rodziców majątku (dane, o których mowa w rubryce nr 7). Skarżącego pouczono, iż zobowiązany jest oświadczyć, czy osoby te posiadają dom, mieszkanie (podać należy wielkość w m2), nieruchomość rolną (podać należy liczbę hektarów), oszczędności, papiery wartościowe (podać należy wysokość nominalną) oraz wysokości dochodu miesięcznego brutto osiąganego przez każdego z rodziców ze wskazaniem z jakiego tytułu jest uzyskiwany (np. praca, umowa zlecenia, emerytura, inne). W terminie otwartym do wykonania wezwania, w dniu 27 lutego 2012 r., skarżący złożył pismo (z dnia 23 lutego 2012 r.) wraz z załącznikami w postaci kopii zaświadczenia Urzędu Pracy W. - z którego wynika, iż jest on zarejestrowany jako osoba bezrobotna od dnia [...] sierpnia 2011 r. bez prawa do zasiłku od tego dnia - oraz kopii zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] - z którego wynika z kolei, że skarżący w roku 2010 r. nie osiągnął żadnego dochodu (osiągnął przychód brutto w wysokości 5.654 zł). Natomiast w złożonym piśmie skarżący stwierdził, iż zamieszkuje z matką i nie pozostaje na jej całkowitym utrzymaniu, ani nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Jako źródło swojego utrzymania skarżący wymienił dochody z drobnych umów w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. W odniesieniu do wezwania w zakresie dochodów i majątku rodziców, skarżący podał, że matka nie posiada majątku, a osiągany przez nią dochód ogranicza się do świadczenia emerytalnego w wysokości, jak stwierdził, ok. 1400 zł. Co do osoby ojca skarżący podał jedynie jego dane osobowe. Jednocześnie skarżący oświadczył, że zmienia dotychczasowy zakres wniosku o przyznanie prawa pomocy i ubiega się o przyznanie prawa pomocy tylko w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Natomiast w treści formularza wniosku skarżący oświadczył, że samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe ("nie pozostaje z żadną osobą we wspólnym gospodarstwie domowym") oraz nie posiada żadnego majątku. Podał nadto, że mieszka z rodzicami, którzy pokrywają koszty jego niezbędnego utrzymania, a on sam nie ponosi żadnych kosztów utrzymania mieszkania oraz nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, w pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w tym postępowaniu. Toteż każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się z koniecznością poniesienia na ten cel wydatków. Wyjątek zaś od tej zasady ustawodawca przewidział w rozdziale 3 działu V powołanej ustawy – "Zwolnienie od kosztów sądowych"- a zwłaszcza w przepisach regulujących instytucję prawa pomocy (art. 243 – 263 ppsa). Otóż, w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ppsa, prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na wnioskodawcy, czyli osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek podania tych danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Co więcej, obowiązek ten w sposób jednoznaczny ustawodawca sprecyzował w art. 255 ppsa otwierając sądom administracyjnym możliwość żądania od wnioskodawców uzupełnienia niewystarczającego lub budzącego wątpliwości oświadczenia zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy i nakładając na wnioskodawców obowiązek wykonania tych wezwań ("strona jest obowiązana na wezwanie (...)"). Jednocześnie należy zauważyć, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy sąd administracyjny nie bada sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, czyli bierze też pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast to skarżący w składanym formularzu wniosku ma obowiązek zamieścić tego rodzaju dane w takim, szerokim zakresie lub uzupełnić je w przypadku, gdy, zdaniem sądu, są one niewystarczające lub budzą wątpliwości. Ustawodawca dał temu wyraz w treści art. 252 § 1 ppsa stwierdzając, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach oraz stanie rodzinnym. W niniejszej sprawie, w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, skarżący nie uzupełnił niewystarczających danych zamieszczonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wbrew twierdzeniom skarżącego pozostaje on we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, a w konsekwencji to na skarżącym spoczywał obowiązek podania danych osobowych rodziców oraz informacji o wysokości osiąganych przez nich dochodów i posiadanym majątku, w sposób zgodny z treścią poszczególnych rubryk formularza wniosku. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego decyduje bowiem więź gospodarczo - rodzinna istniejąca między określonymi osobami (w szczególności pokrewieństwo, łożenie na utrzymanie połączone z zamieszkiwaniem w tym samym miejscu). Mimo, iż skarżący zaprzecza, że prowadzi wraz z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, to z samego oświadczenia skarżącego wynika już, że w istocie pozostaje on na utrzymaniu rodziców i jest od nich całkowicie zależny finansowo. To rodzice zapewniają mu podstawowe utrzymanie i lokum, a skarżący nie ponosi żadnych wydatków. W piśmie z dnia 23 lutego 2012 r. skarżący podjął w istocie próbę zakwestionowania swojego pierwotnego oświadczenia złożonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Do pisma tego nie załączył jednak żadnych dokumentów, które wskazywałyby na prowadzenie odrębnego gospodarstwa domowego – gospodarstwa finansowanego tylko i wyłącznie ze środków własnych skarżącego. Nadto należy uznać, że treść oświadczenia skarżącego zamieszczona we wniosku o przyznanie prawa pomocy w zestawieniu z treścią jego oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 23 lutego 2012 r. jest sprzeczna i niespójna. I tak, w formularzu wniosku skarżący oświadczył, że mieszka z rodzicami, a w ww. piśmie oświadczył już, że mieszka tylko z matką. Podał zatem tylko dochody matki i to w szacunkowej wysokości określając ich wysokość na ok. 1400 zł, bez wskazania czy jest to kwota netto, czy brutto. Nie podał natomiast żadnych danych w zakresie dochodów i majątku ojca. Co więcej, w treści wniosku skarżący w sposób jednoznaczny podał, że nie uzyskuje żadnych dochodów (rubryka 10. formularza wniosku), podczas gdy w piśmie oświadczył, że dane we wniosku były zbyt ogólnikowe i uzyskuje jednak nieregularne dochody w wysokości kilkuset złotych miesięcznie. Także i złożone dokumenty źródłowe nie usunęły budzącego wątpliwości oświadczenia złożonego na formularzu. Otóż, złożone do akt zaświadczenie z urzędu pracy dotyczy przyznania statusu bezrobotnego w dniu [...] sierpnia 2011 r., a zatem dotyczy okresu następującego już po złożeniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący okoliczność tę wyjaśnił faktem, że wcześniejszy status bezrobotnego wygasł w lipcu 2011 r. Skarżący nie wyjaśnił jednak ani przyczyn z powodu, których status ten wygasł w tym miesiącu (podjęcie pracy, pozbawienie statusu decyzją administracyjną), ani nie złożył też dokumentu, który wskazywałby na istnienie takiego statusu do lipca 2011 r. Niemiarodajne do oceny możliwości płatniczych skarżącego, w świetle podanych informacji o osiąganiu dochodów z "drobnych umów", jest również złożone zaświadczenie z urzędu skarbowego o braku dochodu w 2010 r. Tym samym oznacza to, że zarówno pierwotne oświadczenie skarżącego, jak tez oświadczenie uzupełniające z dnia 23 lutego 2012 r. oraz złożone dokumenty źródłowe, z uwagi na ich treść, są niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i rozpoznania wniosku w świetle przesłanek wymienionych w art. 246 § 1 ppsa. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 252 § 2 i art. 255 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.