II SAB/Wa 182/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA – Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego w sprawie ze skargi A. S. na bezczynność Szefa Kancelarii Sejmu w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] sierpnia 2013 r o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. 27 marca 2014 r. (data prezentaty) do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek (formularz PPF) A. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. W treści formularza wniosku skarżący oświadczył, że w samodzielnie prowadzonym gospodarstwie domowym osiąga dochód miesięczny w wysokości 1.680 zł brutto. Jako źródło dochodu skarżący wskazał umowę o pracę, której kopię (umowa z dnia [...] lutego 2014 r.) załączył do wniosku. Z umowy tej wynika, iż skarżący wykonuje pracę jako pracownik administracyjno – biurowy na pełny etat i otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie zasadnicze w wysokości 1.400 zł. Ponadto z umowy tej wynika, iż skarżący wykonuje również roboty publiczne w oparciu o inną umowę, oznaczoną nr [...]. Skarżący złożył również do akt pismo (k.17), w którym dokonał szacunkowego zestawienia miesięcznych kosztów w ten sposób, że całość wydatków oszacował na kwotę 6.926 zł, natomiast środki, którymi aktualnie dysponuje, na kwotę 1.243, 90 zł. Do wniosku skarżący nie dołączył jednak jakichkolwiek dokumentów wskazujących na rzeczywistą wysokość miesięcznych wydatków. Nie przedstawił również wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, a w oświadczeniu złożonym na formularzu wszystkie rubryki dotyczące majątku wypełnił stwierdzeniem "nie posiadam". Z tego powodu, w piśmie z dnia 8 kwietnia 2014 r., skarżący został wezwany do przedstawienia, w terminie 14 dni, dokumentów źródłowych poświadczających jego możliwości płatnicze, tj.: dokumentów potwierdzających wysokość miesięcznych wydatków w prowadzonym gospodarstwie domowym za okres ostatnich trzech miesięcy, a także wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, także z tego okresu oraz odpisu zeznania podatkowego za 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie skarżący złożył do akt dodatkowe oświadczenie, wyciąg z rachunku bankowego z dnia 22 kwietnia 2014 r. za okres od 31 grudnia 2013 r. do 22 kwietnia 2014 r. oraz kopię odpisu zeznania podatkowego za 2013 r. i rachunek za telefon komórkowy na kwotę 26,32 zł. Skarżący wyjaśnił, że posiadany rachunek bankowy służy mu do opłacania rachunku za telewizję (24,90 zł) i telefon, a także – od 10 kwietnia br. – zużytej wody, energii elektrycznej i ogrzewania mieszkania. Jednocześnie skarżący oświadczył, że nie opłaca czynszu za zajmowane mieszkanie, ponieważ nie posiada na ten cel wystarczających środków. Stwierdził, że z tego powodu nie przedstawi żądanych w tym zakresie rachunków. Z kolei z przedstawionego odpisu zeznania podatkowego wynika, iż w roku 2013 skarżący osiągnął, z dwóch źródeł przychodu, dochód w łącznej wysokości 16.119,35zł. Postanowieniem z dnia 26 maja 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym wskazał, że aktualnie jest zatrudniony na podstawie jednej umowy o pracę, na czas określony z wynagrodzeniem miesięcznym brutto 1680 zł. Podał, że nie opłaca kosztów zużywanej wody, energii elektrycznej, ogrzewania mieszkania, gdyż nie posiada na to środków finansowych. Wskazał również, że obecnie wysokość jego zadłużenia przekracza 200 000 zł, gdyż od 2000 r., z krótkimi przerwami jest osobą bezrobotną. Do sprzeciwu skarżący nie dołączył jednak jakichkolwiek dokumentów wskazujących na jego rzeczywistą sytuację majątkową. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie z 1 kwietnia 2014 r., zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej jako "P.p.s.a."), traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie podkreślić trzeba, iż prawo pomocy, uregulowane w art. 243 i przepisach następnych P.p.s.a., może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Powyższe wskazuje, że instytucja prawa pomocy posiada wyjątkowy charakter i jest stosowana jedynie w sytuacjach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, z których wynika, iż wnioskodawca nie posiada wystarczających możliwości finansowych pokrycia kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Natomiast ewentualne ich uiszczenie pociągnęłoby za sobą uszczerbek utrzymania koniecznego, przez który należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej wnioskodawcy w sposób uniemożliwiający zapewnienie minimum warunków socjalnych. Z tych względów na stronie ciąży obowiązek wykazania, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej zasady ponoszenia kosztów sądowych, co jednocześnie oznacza, że takie sytuacje powinny mieć miejsce jedynie wtedy, gdy zdobycie przez stronę środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe. Realizacja obowiązku wykazania przez stronę swojej trudnej sytuacji materialnej polega m. in. na przedstawieniu niezbędnych informacji dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w urzędowym formularzu wniosku, a także składaniu dodatkowych oświadczeń i dokumentów, w trybie tzw. postępowania wyjaśniającego. W tym miejscu zauważyć trzeba, że użycie w przywołanym wyżej przepisie określenia "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i to ona ma przekonać Sąd, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy również wskazać, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona dodatkowo jest zobowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Niedopełnienie, nawet w części, obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący, nie wykonał wezwania Referendarza sądowego z 8 kwietnia 2014 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Nie załączył ich również do sprzeciwu. Zasadnym jest wyjaśnienie, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 P.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacji o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany. Nie przedłożył żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu z 8 kwietnia 2014 r., co uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Bez tej dokumentacji Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. Trzeba mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 P.p.s.a., Sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony, dyspozycja art. 255 P.p.s.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylanie się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W niniejszej sprawie skarżący nie wypełnił tego zobowiązania Tym samym należało uznać, że nie wykazał, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 powołanej ustawy orzeczono, jak w sentencji postanowienia.