II SAB/Wa 19/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Eugeniusz Wasilewski po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi W. S. na przewlekłe prowadzenie przez Radę Gminy K. postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 28 listopada 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2016 r. We wniosku z 26 stycznia 2016 r., będącym odpowiedzią na zarządzenie w sprawie wpisu sądowego od skargi, W. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu. W przesłanym formularzu PPF Skarżący zaznaczył jednak, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich) oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie po 1088,62 zł, zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości 643 zł oraz wyliczony na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych teoretyczny dochód z gospodarstwa w wysokości 1071,29 zł. Wskazał, że łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3.891,53 zł. Podał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, które jest wykorzystywane wyłącznie w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje ok. 150 zł miesięcznie, miesięcznie opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około 400 zł, wywóz śmieci 160 zł, dojazdy do szkoły ok. 70 zł, telefon ok. 80 zł, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Do stałych wydatków Skarżący zaliczył również konieczne leki dla starszych i schorowanych rodziców, w tym tlen (kłopoty z oddychaniem), insulinę (cukrzyca) oraz pieluchy – w wysokości ok. 600 zł. Do innych koniecznych kosztów utrzymania zaliczył ponoszone rocznie koszty ubezpieczenia budynków w wysokości 470 zł, zakup węgla – 850 zł, wywóz nieczystości – ok. 600 zł, podatki od nieruchomości – 594 zł, szczepienie psów – 100 zł, przegląd kominiarski – 150 zł. Dodatkowo Skarżący oświadczył, że jego stan zdrowia znacznie się pogorszył: w stanie zawałowym trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego wadę serca, co oznacza, że jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym. Wskazał nadto, że zalega z płatnościami z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł (nie licząc odsetek), a z tytułu wywozu śmieci – 478,60 zł. Postanowieniem z 22 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Od ww. postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że dochód w wysokości 486,44 zł na osobę w rodzinie jest wystarczającym dowodem do uznania, że rodzina żyje w ubóstwie. Zarzucił, że nie wzięto pod uwagę faktu przewlekłej choroby, na którą cierpi oraz nadzwyczajnej okoliczności, jaką jest nagły zawał serca, który wyeliminował Go całkowicie z pracy w gospodarstwie, a także obecnego zadłużenia. Do pisma załączył kserokopie dokumentacji medycznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna Skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny Skarżącego wynosi 3.891,53 zł miesięcznie, natomiast prowadzone przez Skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.