II SAB/Wa 206/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Kube, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 17 września 2021 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia na rzecz Praworządności w Szkołach [...] z siedzibą w G. na bezczynność Dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 30 stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. stwierdza, że Dyrektor [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w W. dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego Stowarzyszenia na rzecz Praworządności w Szkołach [...] z siedzibą w G.; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w W. na rzecz Stowarzyszenia na rzecz Praworządności w Szkołach [...] z siedzibą w G. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była skarga Stowarzyszenia na Rzecz Praworządności w Szkołach [...] na bezczynność Dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w W. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym sprawy: Pismem z dnia [...] stycznia 2021 r. (złożonym za pośrednictwem poczty elektronicznej) Stowarzyszenie na Rzecz Praworządności w Szkołach [...] (zwany dalej: wnioskodawca, skarżący, stowarzyszenie), zwróciło się do Dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w W. (zwany dalej: Dyrektor LO, organ) w trybie art. 2 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 ze zm., zwana dalej: u.d.i.p.) o udostępnienie informacji publicznej poprzez przesłanie skanów (w formie plików graficznych lub PDF) wszystkich dokumentów, związanych z wydatkowaniem sumy 58.000 zł na rzecz pozycji "COVID-19 (śr.dezynf., rozpylacz, maski, rękawiczki, UPS)" w roku szkolnym 2019/2020 wymienionej w dokumencie "Wpłaty i wydatki w roku szkolnym 2019/2020" zamieszczonym na stronie internetowej szkoły pod adresem https: [...] w szczególności faktur, rachunków i umów sprzedaży. Jednocześnie wniósł o przesłanie wnioskowanej informacji w formie elektronicznej na wskazany adres poczty elektronicznej. W dniu [...] lutego 2021 r. (data złożenia za pośrednictwem poczty elektronicznej) stowarzyszenie wniosło do organu pismo – przypominające o złożeniu wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. W związku z brakiem odpowiedzi na przedmiotowy wniosek, stowarzyszenie wniosło w dniu [...] marca 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na jego wniosek z dnia [...] stycznia 2021 r. Skarżący wniósł o zobowiązanie organu do rozpatrzenia jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej w terminie 14 dni od dnia otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy oraz zasądzenie na jego rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 61 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 1 ust. 1, art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. b, art. 13 ust. 1 u.d.i.p. poprzez nieudostępnienie informacji, o jakich mowa we wniosku złożonym do organu w dniu [...] stycznia 2021 r. pomimo, że podmiot był do tego zobowiązany w terminie wynikającym ze wskazanych przepisów, a wnioskowana informacja stanowi informację publiczną. Uzasadniając skargę wnioskodawca wskazał, że Dyrektor LO jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, jest bowiem organem władzy publicznej, realizującym zadania publiczne, związane z realizacją prawa każdego obywatela do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju, a nadto uprawniony jest do działania w formie władczej w stosunku do uczniów np. poprzez wydawanie decyzji administracyjnych w przedmiocie skreślenia ucznia z listy uczniów. Ponadto wnioskowana informacja ma charakter publiczny, do informacji publicznych zaliczają się bowiem wszelkie dokumenty, związane z rozporządzaniem przez szkołę środkami pieniężnymi, także tymi, które zostały zgromadzone przez radę rodziców zgodnie z art. 84 ust. 6 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, a następnie przekazane szkole. Podał, że w stanowisku z dnia [...] stycznia 2021 r. Ministrowi Edukacji i Nauki wskazał, że "rady rodziców, będąc organami wewnątrzorganizacyjnymi samorządowych, publicznych jednostek organizacyjnych, nie prowadzą polityki finansowej. Rada rodziców, jako organ wewnętrzny, nie ma osobowości i zdolności do czynności prawnych. Rada nie może zawierać umów i realizować faktur, dokonywać zakupów. Możliwości prowadzenia polityki finansowej nie można wywieść z uprawnienia do ustanawiania w regulaminie zasad wydatkowania gromadzonych przez siebie środków w szczególności, gdy ustawodawca określa, że środki tak zgromadzone są mogą być wydatkowane jedynie na zadania statutowe szkoły. Oznacza to, że wszelkie umowy związane z wydatkowaniem funduszy zgromadzonych przez radę rodziców zawiera szkoła, a wobec tego umowy te i inne dokumenty związane z wydatkami stanowią informację publiczną, która podlega udostępnieniu przez dyrektora szkoły, jako reprezentujący jednostkę organizacyjną, wykonującą zadania publiczne. Wskazał również, że wnioskowane informacje nie zostały opublikowane w Biuletynie Informacji Publicznej. W odpowiedzi na skargę organ wyjaśnił, że wniosek o udzielenie informacji publicznej, złożony przez skarżącego w dniu [...] stycznia 2021 r., a także przypomnienie z dnia [...] lutego 2021 r. został odszukany w spamach po otrzymaniu skargi. Wcześniej korespondencja stowarzyszenia nie została odczytana przez personel szkoły zobligowany do śledzenia korespondencji elektronicznej, bowiem stowarzyszenie ma uchybienia w konfiguracji poczty elektronicznej. Wyjaśnił, ze każda domena pocztowa musi mieć poprawnie skonfigurowany SPF (Sender Policy Framwork) oraz DMARC (Domaindased Message Authentication). Stowarzyszenie ma poprawnie skonfigurowany SFP ale już nie ma poprawnie skonfigurowanego DMARC, dlatego serwer pocztowy szkoły mógł odrzucić pocztę stowarzyszenia albo zakwalifikować jako spam. Dodatkowo serwer strony www stowarzyszenia jest na liście spamerów - wobec tego, takiej poczty, która się znajduje w spamach nie otwiera się, ponieważ może to umożliwić atak hakerski na system ID Szkoły. Serwer pocztowy szkoły z oczywistych względów jest restrykcyjnie skonfigurowany, wobec tego uznał korespondencję skarżącego za spam, który przy sprawdzaniu nie został uznany za bezpieczny do weryfikacji. Podał także, iż złożona przez stowarzyszenie za pośrednictwem platformy ePUAP skarga, nie została przez system zakwalifikowana jako SPAM. Wnioskowana przez skarżącego pełna informacja publiczna przesłana została wnioskodawcy w dniu [...] marca 2021 r. W piśmie procesowym z dnia [...] kwietnia 2021 r. złożonym do Sądu, skarżący ustosunkował się do odpowiedzi na skargę i podał, że wniosek o udostępnienie informacji publicznej może zostać złożony za pośrednictwem poczty elektronicznej, co miało miejsce w tym przypadku, a wystarczającym dowodem na potwierdzenie złożenia wniosku jest wydruk z poczty elektronicznej wnioskodawcy. To organ jest odpowiedzialny za prawidłowe skonfigurowanie poczty elektronicznej oraz ponosi odpowiedzialność za ewentualne nieodczytanie wniosku i związaną z tym faktem bezczynność. Uważa, że usprawiedliwieniem bezczynności organu nie może być argument, że wiadomość e-mail wysłana przez wnioskodawcę trafiła do folderu "spam". W orzecznictwie przyjmuje się bowiem, że do obowiązków organu administracji publicznej należy taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych, oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań, wobec prawnej dopuszczalności ich wnoszenia także drogą elektroniczną. Stowarzyszenie nie zgodziło się też z zarzutami dotyczącymi rzekomych uchybień w konfiguracji jego poczty elektronicznej. W związku z faktem, że wiadomością z [...] marca 2021 r. organ udzielił stowarzyszeniu informacji będącej przedmiotem wniosku, skarżący wniósł o umorzenie niniejszego postępowania, stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, zwana dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśli art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność organów lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w ustawie. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1 - 4: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności, (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (§ 1a). Sąd w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego (§ 1b). W myśl art. 149 § 2 p.p.s.a. sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6. Bezczynność podmiotu, zobowiązanego do udzielenia informacji publicznej zachodzi zatem w sytuacji, w której podmiot ten w ustawowo określonym terminie nie podejmie żadnej z przewidzianych prawem czynności, to jest nie udostępni informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) albo nie wyda decyzji o odmowie udostępnienia żądanej informacji publicznej bądź decyzji o umorzeniu postępowania (art. 16 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p.) albo też nie powiadomi pisemnie wnioskodawcy o przyczynach braku możliwości udostępnienia informacji zgodnie z wnioskiem i nie wskaże, w jaki sposób lub, w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.). Przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiują pojęcia bezczynności. W piśmiennictwie i orzecznictwie sądowoadministra-cyjnym przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 109). Skarga na bezczynność ma na celu zwalczenie zwłoki w załatwieniu sprawy poprzez spowodowanie wydania przez organ oczekiwanego aktu lub podjęcia określonej czynności. Okoliczności, które powodują zwłokę organu w rozpatrzeniu wniosku oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, czy też nie. Przedmiotem wniesionej w niniejszej sprawie skargi jest bezczynność organu polegająca na nieudostępnieniu skarżącemu, w trybie ustawy o dostępie do informacji publicznej, żądanej przez niego we wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r. informacji. Nie ulega wątpliwości i nie było kwestionowane, że Dyrektor LO jest podmiotem obowiązanym do udostępniania informacji publicznej, nie budziło też wątpliwości, że żądana informacja miała charakter informacji publicznej i została udzielona, aczkolwiek po terminie, określonym w ustawie. Spełniona została więc przesłanka przedmiotowa i podmiotowa zastosowania ustawy o dostępie do informacji publicznej w zakresie wniosku skarżącego. W sytuacji, gdy wniosek dotyczy informacji będącej informacją publiczną, tak jak we wskazanym zakresie, organ ma obowiązek: 1) udostępnić tę informację w formie czynności materialno-technicznej, co winno nastąpić bez zbędnej zwłoki, nie później niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku oraz w sposób i w formie zgodnej z wnioskiem; 2) wydać, na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p., decyzję o odmowie jej udostępnienia w razie uznania, że zachodzą podstawy do takiej odmowy, 3) udzielić informacji, o których mowa w art. 13 ust. 2 i art. 14 ust. 2 u.d.i.p., wyjaśniając przyczyny braku możliwości udostępnienia informacji w terminie bądź zgodnie z wnioskiem, przy jednoczesnym wskazaniu, w jakim terminie, w jaki sposób lub w jakiej formie informacja może być udostępniona niezwłocznie lub 4) poinformować pisemnie wnioskodawcę, że nie posiada żądanej informacji. Ponieważ Dyrektor LO udostępnił żądaną informację w dniu [...] marca 2021r., tj. po upływie 14-dniowego terminu, liczonego od dnia złożenia wniosku, stwierdzić należało, że pozostawał w bezczynności na dzień wniesienia skargi do Sądu (co miało miejsce w dniu [...] marca 2021r.). W tym miejscu należy odnieść się do twierdzeń Dyrektora LO, że wniosek skarżącego o udostępnienie informacji publicznej trafił do folderu spam. Z dokumentów sprawy niniejszej (dołączonego do skargi potwierdzenia złożenia wniosku z dnia [...] stycznia 2021 r.) wynika, że wniosek o udzielenie informacji publicznej został wysłany na prawidłowy i aktualny email. Bez wątpienia obowiązkiem organu jest taka konfiguracja poczty elektronicznej, w tym filtrów antyspamowych oraz takie zorganizowanie obsługi technicznej poczty elektronicznej organu, aby zapewnić bezproblemowy i niezwłoczny odbiór przesyłanych na ten adres podań. Dlatego też, skoro strona skarżąca przesłała wniosek o udostępnienie informacji publicznej na podany przez organ do powszechnej wiadomości adres poczty elektronicznej, obowiązkiem tego organu było takie skonfigurowanie poczty elektronicznej, aby możliwe było odebranie tej wiadomości i udzielenie na nią odpowiedzi w terminie i w sposób określony w przepisach ustawy o dostępie do informacji publicznej. Skarżący miał prawo działać w zaufaniu do władzy publicznej i oczekiwać, że skoro organ podaje do publicznej wiadomości adres swojej poczty elektronicznej, to będzie odbierał listy skierowane na ten adres. W konsekwencji ryzyko nieodebrania przez organ wysłanego do niego przy użyciu poczty elektronicznej listu, skierowanego na oficjalnie podany adres poczty elektronicznej obciąża ten organ, a nie podmiot składający wniosek i świadczyć może jedynie o wadliwej organizacji pracy organu lub nieprawidłowym skonfigurowaniu jego poczty elektronicznej (por. postanowienia NSA z: 10 września 2015 r. sygn. akt I OSK 1968/15, 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OZ 1414/15 i 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 2897/15). W takiej sytuacji, jak przyjmuje się w orzecznictwie, wystarczającym dowodem wysłania wiadomości zawierającej wniosek o informację publiczną, jest wydruk z poczty elektronicznej nadawcy (por. wyrok NSA z 16 września 2016 r., sygn. akt I OSK 1924/16). W związku z tym, że żądana informacja publiczna została udostępniona przez organ (aczkolwiek już po wniesieniu skargi), Sąd w dacie orzekania nie miał podstaw do zobowiązania organu do jego rozpoznania. Z tego względu Sąd był zobligowany stwierdzić w wyroku, że Dyrektor LO dopuścił się bezczynności w zakresie rozpatrzenia ww. wniosku. Jednocześnie Sąd stwierdził, że bezczynność organu w rozpatrzeniu wniosku skarżącego nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Biorąc bowiem pod uwagę, że organ udzielił informacji publicznej 2 dni po wniesieniu skargi do Sądu, uznać trzeba, że bezczynność organu nie wynikała z lekceważącego traktowania przez organ swoich obowiązków. Mając na uwadze powołane okoliczności, Sąd działając na podstawie art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. O zasądzeniu od organu na rzecz skarżącego kwoty 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania – w związku z uwzględnieniem skargi wnioskodawcy w zakresie stwierdzenia bezczynności organu - Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 209 p.p.s.a.