II SAB/Wa 254/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 sierpnia 2021 r. sprawy ze skargi K. Z. i J. Z. na bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w przedmiocie przetwarzania danych osobowych po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2018 r. o sygn. akt II SA/Wa 2068/17 1. stwierdza, że Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych dopuścił się bezczynności; 2. stwierdza, że bezczynność Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 3. wymierza Prezesowi Urzędu Ochrony Danych Osobowych grzywnę w kwocie 500 zł (pięćset złotych); 4. przyznaje od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz każdego ze skarżących sumy pieniężne po 1000 zł (tysiąc złotych); 5. zasądza od Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na rzecz każdego ze skarżących kwotę po 100 zł (sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Wyrokiem z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 2068/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych (dalej: "GIODO") z [...] października 2017 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję GIODO z [...] września 2016 r. nr [...] w przedmiocie przetwarzania danych osobowych K. Z. i J. Z. (dalej: "skarżący"). Powyższe orzeczenie nie zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez żadną ze stron postępowania. W dniu [...] września 2018 r. prawomocny wyrok z uzasadnieniem i aktami administracyjnymi sprawy wpłynął do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych (dalej: "Prezes UODO", "organ") – następcy GIODO, stosownie do treści art. 166 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 1781; dalej: "u.o.d.o."). W piśmie z [...] października 2018 r. skarżący zwrócili się do organu o poinformowanie ich o etapie postępowania w sprawie. [...] października 2018 r. Prezes UODO rozpoczął wykonywanie zaleceń zawartych w uzasadnieniu ww. prawomocnego orzeczenia, występując do uczestników postępowania: Banku [...] S.A. z siedzibą w G. oraz B. S.A. z siedzibą w W. o złożenie wyjaśnień w sprawie. Jednocześnie pismami z [...] października 2018 r. organ poinformował każdego ze skarżących o podjętych w sprawie czynnościach. Odpowiedź Banku [...] S.A. z siedzibą w G. (pismo z [...] października 2018 r.) Prezes UODO otrzymał [...] października 2018 r., a wyjaśnienia B. S.A. w W. (pismo z [...] października 2018 r.) wpłynęło do organu [...] października 2018 r. Pismem z [...] listopada 2018 r. (data wpływu do organu: [...] listopada 2018 r.) skarżący uzupełnili skargę wniesioną do GIODO [...] czerwca 2015 r. w trybie art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 922 ze zm.). Natomiast w piśmie z [...] listopada 2019 r. (data wpływu do organu: [...] listopada 2019 r.) skarżący zwrócili się do Prezesa UODO o udzielenie informacji odnośnie planowanego terminu zakończenia postępowania. Z kolei w piśmie z [...] stycznia 2020 r. (data wpływu do organu: [...] lutego 2020 r.) skarżący wystąpili do Prezesa UODO o sporządzenie i przekazanie im odpisu (wydruku) metryki przedmiotowej sprawy. [...] lutego 2020 r. organ ponownie zwrócił się do B. S.A. w W. o złożenie dodatkowych wyjaśnień, o czym pismami z [...] lutego 2020 r. poinformował każdego ze skarżących. B. S.A. w W. udzielił Prezesowi UODO odpowiedzi w piśmie z [...] marca 20210 r. (data wpływu do organu: [...] marca 2020 r.). W dniu [...] września 2020 r. skarżący wystąpili do organu z ponagleniem (data wpływu do organu: [...] września 2020 r.). Pismem z [...] września 2020 r. Prezes UODO po raz kolejny wezwał B. S.A. w W. o dodatkowe wyjaśnienia, o czym pismami z [...] września 2020 r. poinformował każdego ze skarżących. Odpowiedź ww. uczestnika postępowania (pismo z [...] października 2020 r.) wpłynęła do organu [...] października 2020 r. W dniu [...] lutego 2021 r. (data stempla pocztowego) skarżący wywiedli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (za pośrednictwem Prezesa UODO) skargę na bezczynność organu, zarzucając mu naruszenie art. 7, art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i § 3, art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej: "k.p.a."). Skarżący wnieśli o: zobowiązanie Prezesa UODO do wydania decyzji w określonym przez Sąd terminie; stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzonym postępowaniu; stwierdzenie, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; wymierzenie Prezesowi UODO grzywny; przyznanie od organu na rzecz skarżących sumy pieniężnej oraz zasądzenie na rzecz skarżących kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi skarżący podali, że minęły ponad 2 lata od zwrotu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie akt sprawy po uprawomocnieniu się wyroku z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 2068/17, przy czym skarżącym nie jest znana dokładna data zwrotu akt, gdyż Prezes UODO nie udzielił odpowiedzi na ich pytanie zawarte w piśmie z [...] listopada 2018 r. Organ nie odpowiedział również na ich pisma z [...] października 2018 r. oraz [...] listopada 2019 r., w których skarżący dopytywali się o planowany termin zakończenia postępowania. Do chwili obecnej Prezes UODO nie rozpatrzył niniejszej sprawy, nie wydał decyzji ani nie powiadomił ich o przyczynie niezałatwienia sprawy w terminie ani też nie wyznaczył dodatkowego terminu załatwienia sprawy, pomimo wezwania z [...] września 2020 r. do usunięcia naruszenia prawa. Także wnioski dowodowe skarżących, zawarte w piśmie z [...] listopada 2018 r., organ pozostawił bez rozpoznania. Następnie pismami z [...] marca 2021 r. Prezes UODO powiadomił strony postępowania, tj. skarżących i uczestników o zgromadzeniu materiału dowodowego wystarczającego do podjęcia decyzji administracyjnej, a także pouczył ich o treści art. 10 § 1 oraz art. 73 § 1 i § 1a k.p.a. Decyzja kończąca prowadzone po ww. wyroku postępowanie została wydana [...] marca 2021 r. W odpowiedzi na skargę Prezes UODO wniósł o jej oddalenie. Przedstawił podejmowane w sprawie czynności po otrzymaniu odpisu prawomocnego wyroku tut. Sądu i zwrocie akt administracyjnych. Podkreślił, że w żadnym razie nie uchylał się od wydania rozstrzygnięcia, wręcz przeciwnie - przedsięwziął przewidziane prawem czynności służące wnikliwemu i rzetelnemu ustaleniu okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy, jak również zebraniu materiału dowodowego potrzebnego do rozstrzygnięcia jej decyzją administracyjną. Zaznaczył, iż przedmiotowa sprawa jest obszerna. Organ był zobowiązany do wykonania wskazań zawartych w wyroku Sądu, a skarżący dodatkowo rozszerzyli przedmiot skargi o kwestię wykonania przez bank kopii ich dowodów osobistych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Kognicja sądów administracyjnych do rozpoznania skarg na przewlekłość postępowania wynika z art. 3 § 2 pkt 4 i 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem skarżący wystąpili z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 k.p.a., co jest bezsporne. W myśl art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Przepisy p.p.s.a. nie definiują pojęcia bezczynności. W piśmiennictwie przyjmuje się, że bezczynność organu administracji publicznej zachodzi wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności (T. Woś [w:] T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 109). Od [...] maja 2018 r. w polskim porządku prawnym obowiązuje u.o.d.o., jak również rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) - Dz. U. UE. Seria L 2016 r. nr 119 str. 1 z dnia 4 maja 2016 r. ze zm.; dalej: "RODO", które stosuje się bezpośrednio. Według art. 7 ust. 1 u.o.d.o., w postępowaniach prowadzonych przez Prezesa UODO, w sprawach nieuregulowanych w u.o.d.o. stosuje się przepisy k.p.a. Stosownie do treści art. 12 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona w ww. przepisie - ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 k.p.a. - nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem organu dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. W art. 35 k.p.a. zostały określone terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 k.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 k.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 k.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.). Podkreślić też należy, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie także podlegają kontroli sądu administracyjnego. Natomiast art. 78 ust. 2 RODO przewiduje termin trzech miesięcy na rozpatrzenie skargi dotyczącej ochrony danych osobowych bądź poinformowanie osoby, której dane dotyczą, o postępach lub efektach rozpatrywania skargi. Powyższy przepis ma charakter lex specialis względem art. 35 k.p.a. Po uchyleniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie decyzji obu instancji GIODO, obowiązkiem Prezesa UODO było ponowne rozpoznanie sprawy skarżących - zainicjowanej ich skargą z [...] czerwca 2015 r. (uzupełnioną pismem z [...] listopada 2018 r.) do GIODO na nieprawidłowości w przetwarzaniu ich danych osobowych - w terminie trzech miesięcy od zwrotu akt administracyjnych przez tut. Sąd wraz z prawomocnym wyrokiem z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 2068/17. Pierwszą czynność w sprawie organ podjął po upływie miesiąca od doręczenia mu w dniu [...] września 2018 r. odpisu prawomocnego wyroku tut. Sądu wraz z aktami administracyjnymi, a mianowicie [...] października 2018 r. zwrócił się do uczestników postępowania o złożenie wyjaśnień. Po otrzymaniu od nich odpowiedzi pod koniec października 2018 r., Prezes UODO pozostawał w bezczynności przez ponad 15 miesięcy, tj. rok i trzy miesiące. Dopiero [...] lutego 2020 r., uznając za niewystarczające wyjaśnienia jednego z uczestników postępowania – B. S.A. z siedzibą w W., postanowił wystosować do niego wezwanie. Odpowiedź ww. uczestnika postępowania na wezwanie organu wpłynęła [...] marca 2020 r. Kolejne działanie Prezesa UODO w sprawie nastąpiło po pół roku, po otrzymaniu [...] września 2020 r. ponaglenia skarżących. Wówczas organ pismem z [...] września 2020 r. po raz trzeci wystąpił do B. S.A. z siedzibą w W. o dodatkowe wyjaśnienia. Od wpływu odpowiedzi uczestnika postępowania na to wezwanie, tj. od [...] października 2020 r. Prezes UODO dysponował kompletnym materiałem dowodowym pozwalającym na wydanie decyzji. Jednakże o powyższym organ poinformował skarżącego i uczestników postępowania dopiero [...] marca 2021 r., czyli już po wniesieniu przez skarżących skargi na jego bezczynność (pismem z [...] lutego 2021 r.) i po upływie 5 miesięcy od zgromadzenia materiału dowodowego. Natomiast [...] marca 2021 r. organ zakończył prowadzone postępowanie, wydając decyzję. Zaakcentować również należy, że Prezes UODO zignorował pisma skarżących o podanie stanu sprawy czy przesłanie metryki sprawy. Nie odpowiedział także na ponaglenie. Organ wyłącznie informował skarżących o podejmowanych czynnościach, których było zaledwie kilka na przestrzeni ponad dwóch lat i sześciu miesięcy - od [...] września 2018 r. (tj. od daty zwrotu akt administracyjnych z odpisem prawomocnego wyroku) do [...] marca 2021 r. (tj. daty wydania decyzji). Sposób procedowania organu w niniejszej sprawie wskazuje na naruszenie zasady szybkości i efektywności postępowania administracyjnego. Nie można bowiem zaaprobować stanu, w którym organ, podejmując określone czynności procesowe w dużych odstępach czasowych, nie załatwia skargi strony przez wiele miesięcy. Należy zgodzić się z organem, że samo wnikliwe wyjaśnienie sprawy jest niezbędne dla merytorycznego jej załatwienia, jednakże brak jest uzasadnienia - w kontekście samej specyfiki spraw z zakresu ochrony danych osobowych - dla podejmowania czynności z tak znaczną zwłoką. Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność organu w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu lub na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Okoliczność wydania przez Prezesa UODO decyzji w dniu [...] marca 2021 r. powoduje, że Sąd nie miał podstaw do zobowiązania organu - w myśl art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. - do rozpoznania skargi skarżących z [...] czerwca 2015 r. (uzupełnionej pismem z [...] listopada 2018 r.), stosownie do oceny prawnej i wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 19 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Wa 2068/17. Jednakże, wedle art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., Sąd stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności, o czym orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Analiza okoliczności niniejszej sprawy daje podstawę do stwierdzenia, że bezczynność organu nosi cechy rażącego, a więc oczywistego, ciężkiego naruszenia prawa. Świadczy o tym długi, ponad dwuipółletni okres rozpatrywania skargi dotyczącej ochrony danych osobowych po otrzymaniu prawomocnego wyroku Sądu ze stosownymi zaleceniami dla organu co do dalszego procedowania w sprawie. Tym samym doszło do przekroczenia wszelkich terminów załatwienia sprawy określonych w RODO i k.p.a. Jest to szczególnie niepożądane w sprawach tak istotnych jak ochrona danych osobowych, a nadto nie licuje z wyrażoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania uczestników postępowania do organów władzy publicznej. Dlatego w oparciu o art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd stwierdził w punkcie drugim sentencji wyroku, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Z tego też względu Sąd uznał za zasadne wymierzenie organowi grzywny w kwocie 500 zł, o czym orzekł w punkcie trzecim sentencji wyroku na mocy art. 149 § 2 p.p.s.a. W ocenie Sądu, grzywna w tej wysokości powinna spełnić swoją rolę prewencyjną i stanowić dla organu czytelny sygnał konieczności wywiązywania się z terminów procesowych. Odnosząc się do żądania sumy pieniężnej, Sąd wskazuje, iż przyznanie od organu na rzecz strony skarżącej sumy pieniężnej ma przede wszystkim na celu danie swoistego zadośćuczynienia za ignorowanie jej uzasadnionego interesu w terminowym załatwieniu sprawy. Ustalając wysokość tej kwoty (po 1.000 zł dla każdego ze skarżących), Sąd wziął pod uwagę długi (ponad dwuipółletni) okres oczekiwania skarżących na wydanie rozstrzygnięcia po doręczeniu prawomocnego wyroku Sądu i zwrocie akt administracyjnych sprawy, pomimo skierowanego do organu ponaglenia. Rozstrzygnięcie Sądu w przedmiocie sumy pieniężnej zawarto w punkcie czwartym sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania w wysokości po 100 zł na rzecz każdego ze skarżących (obejmujących wysokości pobranych od nich wpisów od skargi), Sąd orzekł w oparciu o art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. w punkcie piątym sentencji wyroku.