II SAB/Wa 281/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Paulina Paczkowska po rozpoznaniu w dniu 1 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 15 kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W. S. po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, w wysokości 100 zł, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. W związku z powyższym, w wykonaniu zarządzenia z dnia 7 lipca 2017 r. przesłano wnioskodawcy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF celem jego wypełnienia i odesłania do Sądu w terminie 7 dni. W odpowiedzi na wezwanie, wnioskodawca nadesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, jednak z uwagi na brak wskazania zakresu, w jakim wnioskodawca wnosi o przyznanie prawa pomocy, wnioskodawca został wezwany do zakreślenia w rubrykach 4.1 i 4.2 urzędowego formularza PPF żądanego zakresu. W uzupełnionym formularzu, skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny miesięcznie netto składają się: emerytury rolnicze jego rodziców w kwocie 1096,09 zł ojca oraz 1096,09 zł matki, zasiłki rodzinne na dzieci 507 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 987,86 zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi zatem 3687,04 zł netto miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł też, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków – 470 zł rocznie, opłata za telefon ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 594 zł rocznie, szczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie. Wnioskodawca wskazał, że posiada zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł + odsetki oraz z tytułu opłat za wywóz śmieci w wysokości 478,60 zł. Oświadczył również, że ani on, ani zamieszkali z nim bliscy, nie posiadają żadnych oszczędności, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Ponadto, zarówno wnioskodawca, jak i jego żona, nie są nigdzie zatrudnieni oraz nie są zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Wnioskodawca wskazał również na swoje problemy zdrowotne, przez które jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie i ma całkowity zakaz podejmowania wysiłku fizycznego. Dodatkowo podniósł, iż zmuszony jest do zakupu nierefundowanych leków o 100 % odpłatności. W tym stanie sprawy stwierdzono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej powołana jako p.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest bowiem formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ze złożonego wniosku wynika bowiem, że rodzina wnioskodawcy utrzymuje się z emerytur rolniczych rodziców wnioskodawcy. Nadto wnioskodawca pobiera zasiłki rodzinne w łącznej wysokości 507 zł. Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, trójką ich małoletnich dzieci oraz pełnoletnią córką, a także z rodzicami wnioskodawcy. Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. Wnioskodawca i jego żona prowadzoną gospodarstwo rolne o powierzchni 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu (5,1755 ha przeliczeniowego), które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów, a zebrane plony konsumowane są w całości przez rodzinę. Przy czym należy wskazać, że w rubryce 10. formularza wniosku skarżący podał, iż osiąga dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości 987, 86 zł. Z oświadczenia wnioskodawcy wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy. Jednocześnie wnioskodawca wskazał, że razem z żoną nie są nigdzie zatrudnieni, nie są również zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłku. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przynajmniej przez żonę wnioskodawcy innych źródeł zarobkowania. Jednocześnie wyjaśnić należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada bowiem gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. W orzecznictwie przyjmuje się, że niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmuje zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej, nie są w pełni wykorzystane. Jednocześnie zwrócić należy uwagę, że deklarowany dochód rodziny wnioskodawcy wynosi 3687,04 zł. W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał, iż żyje wraz z rodziną w ubóstwie, bowiem ma on zabezpieczone potrzeby bytowe jak również co miesiąc uzyskuje stały dochód. Jednocześnie wskazać należy, że w niniejszej sprawie z uwagi na jej charakter wpis sądowy wynosi 100 zł, zatem przy ujawnionej kwocie dochodu – nawet przy wykazanych wydatkach – wnioskodawca jest w stanie samodzielnie opłacić koszty sądowe. Z tego względu, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczono jak w postanowieniu.