II SAB/Wa 282/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 24 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Postanowieniem z dnia 4 września 2017 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia [...] kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej. W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Na dochody rodziny miesięcznie netto składają się: emerytury rolnicze rodziców wnioskodawcy w kwocie po 1096,09 zł, zasiłki rodzinne na dzieci 507 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 987,86 zł - łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3687,04 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Starszy referendarz sądowy zwrócił uwagę, że z wyjaśnień skarżącego wynika, iż jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje ok. 150 złotych miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie ok. 400 złotych, telefon ok. 80 złotych, wywóz śmieci - 160 złotych oraz dojazdy dzieci do szkoły - w kwocie około 70 złotych, natomiast woda czerpana jest z własnej studni. Referendarz sądowy wskazał również, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków - 470 złotych rocznie, opłata za telefon - ok. 80 złotych miesięcznie, zakup węgla - ok. 850 złotych rocznie, wywóz nieczystości - ok. 600 złotych rocznie, wywóz śmieci - ok. 160 złotych miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków - 594 złotych rocznie, szczepienie psów 100 złotych rocznie, przegląd kominiarski - ok. 150 złotych rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 złotych miesięcznie. Ponadto, z oświadczenia skarżącego wynikało, że posiada zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 złotych, nie licząc odsetek oraz z tytułu opłat za wywóz śmieci - w wysokości 478,60 złotych. Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał we wniosku, że nie jest w stanie uiścić kwoty 100 złotych tytułem wpisu od wniesionej skargi. W piśmie z dnia 19 września 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 4 września 2017 r. Wnosząc o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, skarżący stwierdził, iż nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, jakoby nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, skoro jest zadłużony, a zawał wyeliminował go w ogóle z jakiejkolwiek pracy. Skarżący wnioskodawca wskazał ponadto, że stwierdzona u niego wada serca wymusza korzystanie przez niego z prywatnych, odpłatnych konsultacji kardiologicznych oraz zakupu leków o 100% odpłatności. Ponadto, skarżący uznał, że stanowisko referendarza sądowego wyrażone w spornym postanowieniu jest bezduszne, a także niezgodne z zasadami współżycia społecznego i uniemożliwia w konsekwencji korzystanie przez skarżącego z konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacji, gdy skargi wnioskodawcy są oczywiście uzasadnione. Zdaniem skarżącego, zwolnienie go z opłaty wpisu od skargi nie pociągnęłoby żadnych kosztów dla Skarbu Państwa, albowiem koszty te ostatecznie poniósłby i tak organ, który notorycznie łamie prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Nie ulega wątpliwości, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy wyraźnie wskazać, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, czy też prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania sądowego nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się zarówno w doktrynie, jak i judykaturze sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz sądowy, wydając sporne postanowienie z dnia 4 września 2017 r., zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie skarżącemu prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.687,04 złotych miesięcznie, natomiast prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Jednocześnie, podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko i wyłącznie w granicach jego zdolności zarobkowych, czy też możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Należy również wskazać, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona skarżąca korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania sądowego. Ponadto, zauważyć należy, iż strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. m.in. J. P. Tarno /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571; podobnie: NSA /w:/ uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.