II SAB/Wa 297/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Piotr Borowiecki po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej p o s t a n a w i a: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Postanowieniem z dnia 1 września 2017 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił W. S. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia referendarz sądowy wskazał, że skarżący W. S., po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, w wysokości 100 złotych, złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy. W nadesłanym formularzu skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi. Referendarz sądowy wskazał ponadto, że z oświadczenia skarżącego wynika, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Na dochody rodziny miesięcznie netto składają się: emerytury rolnicze rodziców wnioskodawcy w kwocie po 1096,09 zł, zasiłki rodzinne na dzieci 507 zł oraz dochód z gospodarstwa w wysokości 987,86 zł - łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi 3687,04 zł netto miesięcznie. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni 10,8845 ha (5,1755 ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym 1,6 ha lasu). Gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Referendarz sądowy zwrócił jednocześnie uwagę, że z wyjaśnień skarżącego wynika, iż jego żona, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków - 470 zł rocznie, opłata za telefon - ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla - ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości - ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci - ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków - 594 zł rocznie, szczepienie psów - 100 zł rocznie, przegląd kominiarski - ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły - ok. 70 zł miesięcznie. Ponadto, skarżący posiada zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł + odsetki oraz z tytułu opłat za wywóz śmieci w wysokości 478,60 zł. Skarżący oświadczył również, że ani on, ani zamieszkali z nim bliscy, nie posiadają żadnych oszczędności, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Ponadto, jak podniósł skarżący, zarówno on, jak i jego żona, nie są nigdzie zatrudnieni oraz nie są zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Skarżący wskazał na swoje problemy zdrowotne, przez które jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie i ma całkowity zakaz podejmowania wysiłku fizycznego. Dodatkowo, skarżący podniósł, iż zmuszony jest do zakupu nierefundowanych leków o 100% odpłatności. Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Referendarz sądowy wziął pod uwagę, że co prawda skarżący jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak zauważył jednocześnie, że wnioskodawca razem z żoną nie są nigdzie zatrudnieni, a także nie są również zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłku. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów, to brak jest przeszkody do poszukiwania przynajmniej przez żonę wnioskodawcy innych źródeł zarobkowania. W uzasadnieniu wydanego postanowienia referendarz sądowy wyjaśnił ponadto, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Referendarz sądowy zwrócił przy tym uwagę, że dochód rodziny skarżącego wynosi 3.687,04 złotych. Ponadto, skarżący posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący mu dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. W ocenie referendarza sądowego, ocena sytuacji materialnej wnioskodawcy obejmuje również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, które nie są w pełni wykorzystane. Mając na względzie powyższe, referendarz sądowy uznał, że skarżący nie wykazał we wniosku, iż żyje wraz z rodziną w ubóstwie, bowiem ma on zabezpieczone potrzeby bytowe, jak również co miesiąc uzyskuje stały dochód. W piśmie z dnia 19 września 2017 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego z dnia 1 września 2017 r. Wnosząc o uchylenie spornego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, skarżący wskazał w uzasadnieniu, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, jakoby nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego do siebie i rodziny, skoro jest zadłużony, a zawał serca wyeliminował go w ogóle z jakiejkolwiek pracy. Jednocześnie, skarżący wskazał, że stwierdzona u niego wada serca wymusza korzystanie przez wnioskodawcę z prywatnych, odpłatnych konsultacji kardiologicznych oraz zakupu leków o 100% odpłatności. Skarżący stwierdził ponadto, że jego rodzina jest zadłużona, nie będąc w stanie płacić bieżących zobowiązań. W tej sytuacji, skarżący zarzucił, że stanowisko wyrażone w uzasadnieniu spornego postanowienia referendarza sądowego jest bezduszne, a także niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W ocenie skarżącego, stanowisko to w konsekwencji uniemożliwia mu korzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacji, gdy skargi wnioskodawcy są oczywiście uzasadnione. Ponadto, skarżący uznał, że zwolnienie go z opłaty wpisu nie pociągnęłoby żadnych kosztów dla Skarbu Państwa, albowiem koszty te ostatecznie poniósłby i tak organ, który notorycznie łamie prawo. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (vide: art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega zatem wątpliwości, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, referendarz sądowy - wydając sporne postanowienie z dnia 1 września 2017 r. - zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.687,04 złotych miesięcznie, natomiast prowadzone przez skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Jednocześnie, należy wyraźnie podkreślić, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy też możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. W tej sytuacji, jak słusznie wskazał referendarz sądowy, uznać trzeba, że posiadanie przez skarżącego majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Zdaniem Sądu, skoro udzielenie stronie skarżącej prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa, powinno mieć ono miejsce tylko i wyłącznie w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę skarżącą środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Sąd przyjął jednocześnie, iż to, że strona skarżąca korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że majątek ów może być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki, czy też kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania sądowego. W ocenie Sądu, strona skarżąca, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku takimi, jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (vide: m.in. J. P. Tarno /w:/ Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2010, s. 571; podobnie: Naczelny Sąd Administracyjny /w:/ uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14). Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.