II SAB/Wa 301/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2017 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi W. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 17 kwietnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej (dot. działki nr ew. [...]) postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - W. S. po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu od wniesionej skargi, w wysokości 100 zł (karta - 10), złożył wniosek o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W treści wypełnionego urzędowego formularza skarżący ograniczył przedmiotowy wniosek do zwolnienia od wpisu. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, czwórką dzieci oraz rodzicami. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze ojca w kwocie [...] zł oraz matki w kwocie [...] zł, zasiłki rodzinne na dzieci w łącznej wysokości 507 zł oraz dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł. Łączny dochód w gospodarstwie domowym wyniósł zatem [...] zł brutto miesięcznie. Wskazał, że posiada dom o powierzchni 200 m² oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym [...] ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że jego żona, jako jedyna z rodziny posiada konto w banku w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków – 470 zł rocznie, opłata za telefon ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków – 594 zł rocznie, sczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że zalega z płatnościami podatku rolnego leśnego i od nieruchomości kwocie 746,50 zł z odsetkami oraz opłatami za wywóz śmieci w wysokości 478,60 zł. Postanowieniem z 31 sierpnia 2017 r. starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Od ww. postanowienia skarżący wniósł sprzeciw wskazując, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania siebie i rodziny. Ponadto zaznaczył, że jest zadłużony oraz przeszedł zawał, który wyeliminował go z jakiejkolwiek pracy. Nadmienił, że oczekuje na operację i rentę inwalidzką. Dodatkowo podniósł, iż zmuszony jest do zakupu nie refundowanych leków o 100 % odpłatności. Stwierdził, że jego rodzina jest zadłużona i nie jest w stanie opłacać bieżących zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. rozpatrując sprzeciw od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że strona ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, iż znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztu wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Ze złożonego wniosku wynika bowiem, że rodzina skarżącego utrzymuje się m.in. z emerytur rolniczych rodziców skarżącego. Dochód ten nie podlega egzekucji sądowej, czy administracyjnej i jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć jest wypłacany w pełnej wysokości. Nadto skarżący pobiera zasiłek rodzinny na dzieci w łącznej wysokości 507 zł. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, żoną i czwórką dzieci (dwoje małoletnich i dwoje pełnoletnich). Zamieszkują oni w domu o powierzchni 200 m² stanowiącym ich własność. Skarżący i jego żona prowadzoną gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha, w tym [...] ha lasu, które według oświadczenia wnioskodawcy nie przynosi dochodów, a zebrane plony konsumowane są w całości przez rodzinę. W rubryce 10 formularza wniosku skarżący podał, iż osiąga dochody z gospodarstwa rolnego w wysokości [...] zł, przy czym, jak wskazał dochód ten nie jest miesięcznym dochodem uzyskiwanym w pieniądzu, a ustalanym w oparciu o wielkość posiadanego gospodarstwa. Z oświadczenia skarżącego wynika, że jest osobą chorą i nie może wykonywać ciężkiej pracy, jednak nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających obecny stan zdrowia. Nie określił kosztów, jakie obecnie ponosi w związku z prywatnymi konsultacjami lekarskimi i badaniami. W stosunku do skarżącego, jego żony czy też dwóch najstarszych córek nie zostały wydane orzeczenia o całkowitej ani częściowej niezdolności do pracy. Tym samym skoro prowadzone przez nich gospodarstwo rolne nie przynosi dochodów i nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy, to brak jest przeszkody do poszukiwania przez nich innych źródeł zarobkowania. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca posiada gospodarstwo rolne, którym może rozporządzać w sposób przynoszący dochody, np. wykorzystywać w produkcji rolnej, jak również wydzierżawić, czy też obciążyć. Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb rodziny i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie WSA w Szczecinie z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I SA/Sz 428/12). W realiach niniejszej sprawy ocena sytuacji materialnej skarżącego obejmować powinna również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej, nie są w pełni wykorzystane. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd bada sytuację majątkową skarżącego na tle sytuacji majątkowej w jego gospodarstwie domowym. Bada się sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz ze skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak uzyskiwania dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., postanowienia z dnia 12 marca 2015 r., sygn. akt I OZ 200/15, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). W niniejszej sprawie prawidłowo straszy referendarz sądowy uznał, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić wpisu sądowego w wysokości 100 zł. Słusznie zatem postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2017 r. skarżącemu odmówiono przyznania prawa pomocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.