II SAB/Wa 317/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2018 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku T. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata w sprawie ze skargi T. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zarząd Dzielnicy [...] w przedmiocie wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zawarcie umowy najmu lokalu nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w [...] postanawia: 1. przyznać T. S. prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, 2. odmówić T. S. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 13 czerwca 2018 r. odrzucił skargę T. S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Zarząd Dzielnicy [...] w przedmiocie wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. o zawarcie umowy najmu lokalu nr [...] położonego w budynku przy ul. [...] w [...]. Skarżąca, po otrzymaniu odpisu powyższego orzeczenia wraz z uzasadnieniem, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu - radcy prawnego lub adwokata. Złożony wniosek uzupełniła pismem z dnia 31 lipca 2018 r., do którego załączyła kserokopie dokumentów, dotyczących jej sytuacji zdrowotnej i finansowej. Podała, że jest osobą bezdomną, a utrzymuje się jedynie z emerytury w wysokości 2.647 zł netto. Wskazała, że do jej stałych kosztów utrzymania należą wydatki na leki, zakup jedzenia, konsultacje lekarzy specjalistów, rehabilitację oraz koszty noclegów. Podniosła, że powyższe wydatki w całości pochłaniają uzyskiwane środki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym i obejmować zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 245 § 1 i 3 tej ustawy, prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie częściowym i obejmować tylko ustanowienie radcy prawnego lub adwokata. Przyznanie tego prawa osobie fizycznej następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy wtedy, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyty w przepisie zwrot "gdy wykaże" jednoznacznie wskazuje, iż to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawo pomocy ciąży obowiązek wykazania, że na datę złożenia wniosku spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób niebudzący wątpliwości. Stosownie do art. 199 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Dlatego też pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiedzialny za zasadność i legalność ich wydatkowania, ma obowiązek zbadania, czy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy, rzeczywiście spełnia przesłanki do przyznania jej tego prawa. Oznacza to, że na wnioskodawcy ciąży obowiązek przekonania Sądu, iż znajduje się w sytuacji określonej w powołanych wyżej przepisach (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz" B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy podkreślić, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Jak wynika z orzecznictwa, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). Ze złożonego w niniejszej sprawie wniosku o przyznanie prawa pomocy i akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni ma stałe źródło dochodu, leczy się na różne dolegliwości, została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, obecnie nie posiada tytułu prawnego do żadnego lokalu mieszkalnego, ale w 2011 r. zakupiła wraz z synem mieszkanie, a następnie w 2016 r. zbyła na rzecz syna swój udział w lokalu. Adres tego lokalu wskazuje, jako swój adres do korespondencji. W ocenie referendarza, brak tytułu prawnego do jakiegokolwiek lokalu mieszkalnego nie oznacza, że faktycznie pozostaje się osobą bezdomną. Należy podkreślić, że to osoby najbliższe w pierwszej kolejności są zobowiązane do zaspakajania koniecznych potrzeb członków rodziny, a dopiero, gdy z przyczyn obiektywnych nie jest to możliwe - powołane do tego instytucje społeczne i państwowe. Nadto, jak wynika z załączonych do wniosku wyciągów bankowych za kwiecień, maj i czerwiec 2018 r., na koniec miesiąca czerwca 2018 r. (w którym został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy) strona dysponowała kwotą 236 zł, już po opłaceniu kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca, pomimo wezwania do udokumentowania stałych kosztów utrzymania, załączyła do wniosku jedynie rachunki za zakup leków, z których wynika, że wydatki na leki wynoszą od kilkudziesięciu do około 120 zł miesięcznie. Powyższe nie pozwala na ustalenie, że strona nie posiada środków na opłacenie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania będą wynosiły 100 zł, jeśli strona wniesie skargę kasacyjną. Z uwagi na powyższe uznano, że wnioskodawczyni nie wykazała, że w jej sytuacji zachodzą przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie jednak posiadane środki, w ocenie referendarza, nie pozwalają wnioskodawczyni na ustanowienie pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Nadto, ewentualne wniesienie skargi kasacyjnej od kończącego sprawę orzeczenia wymaga jej sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika (przymus adwokacko-radcowski). Dlatego, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 254 § 1, art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowiono, jak w sentencji.