II SAB/Wa 336/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Joanna Kube (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi D. P. na bezczynność Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowego Instytutu Badawczego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. stwierdza, że Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowy Instytut Badawczy dopuścił się bezczynności; 2. stwierdza, że bezczynność Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowego Instytutu Badawczego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. oddala skargę w pozostałym zakresie; 4. zasądza od Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej - Państwowego Instytutu Badawczego na rzecz D. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Pismem z dnia [...] maja 2024 r. D.P. (dalej: "wnioskodawca", "skarżący") skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej w W. - Państwowego Instytutu Badawczego (dalej: "organ", "IMGW") w zakresie wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] stycznia 2023 r. W ww. wniosku wnioskodawca wniósł o udostępnienie informacji w zakresie: 1. Czy w Polsce użyto w okresie ostatnich 20 lat jakąkolwiek broń pogodową? Czy badano taki incydent? Jeśli tak, to kiedy? Czy była ona użyta przez obce państwo, czy Rzeczpospolitą Polską? Czy odnotowano jakieś szkody? Czy istnieją badania lub dokumenty urzędowe na ten temat? 2. Czy Rzeczpospolita Polska jest w posiadaniu broni pogodowej? 3. Czy badano wpływ smug samolotowych na pogodę na terytorium RP? Czy istnieją badania lub dokumenty urzędowe na ten temat? Jaki jest skład chemiczny tych smug? Czy są one toksyczne dla społeczeństwa ? 4. Czy organ badał zjawisko zwane potocznie chemstrails? Czy istnieją badania lub dokumenty urzędowe na ten temat? Jaki jest skład chemiczny tych smug? Czy są one toksyczne dla społeczeństwa? 5. Czy tutejszy urząd jest w posiadaniu informacji o patentach na broń pogodową lub o patentach wpływających na pogodę? Jeśli tak, to w jaki sposób organ wykorzystał powyższą informację dla dobra społeczeństwa oraz w celu realizacji swoich ustawowych uprawnień? 6. Czy organ współpracował ze swymi odpowiednikami lub z wojskiem w zakresie rozwijania broni pogodowej, jej tworzenia lub badania? Czy i w jakiej wysokości wykorzystano fundusze publiczne na ten cel? 7. Czy i w jakiej wysokości wykorzystano fundusze publiczne na badania wymienione w punktach 1, 3 i 4? 8. Imion, nazwisk i funkcji pełnionych przez urzędników wchodzących w skład zespołu, który zajmował się tym, co wymieniono w punkcie 1. 9. Imion, nazwisk i funkcji pełnionych przez urzędników wchodzących w skład zespołu, który zajmował się badaniami wymienionymi w punktach 3 i 4. 10. Kto ocenił zjawisko chemstrails jako fake news lub teorię spiskową? i szczegółowe podanie instytucji publicznych oraz imion i nazwisk osób za to odpowiedzialnych. Skarżący stwierdził, że organ trwa w bezczynności, ponieważ nie udzielił mu odpowiedzi na pytania zawarte w jego wniosku, które stanowią informację publiczną. Wskutek bezczynności skarżony organ naruszył art. 1 ust. 1, art. 3 ust. 2, art. 4 ust. 1, art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. 2001 r. Nr 112, poz. 1198). Wobec powyższego wniósł o: zobowiązanie IMGW do rozpatrzenia jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] stycznia 2023 r. w terminie 14 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; stwierdzenie, że bezczynność IMGW miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; nałożenie na organ grzywny w maksymalnej możliwej wysokości; przyznanie od organu na jego rzecz sumy pieniężnej w kwocie co najmniej 350 złotych; zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę IMGW wyjaśnił, że w styczniu ubiegłego roku skarżący złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej. Odpowiedź dla skarżącego została przygotowana w terminie przez pracownika merytorycznego i przekazana do sekretariatu celem wysłania jej do skarżącego. Ze względu na fakt, że osoba pracująca w sekretariacie przebywała w tym czasie na zwolnieniu, obsługę sekretariatu zapewniała inna osoba, która - jak ustalono w trakcie wewnętrznej kontroli - ostatecznie nie wysłała w sposób skuteczny odpowiedzi poprzez epuap, choć była przekonana, że zostało to uczynione. IMGW aż do czasu otrzymania skargi działał w przekonaniu, że odpowiedzi udzielił. Nie miał żadnych powodów do czekania z udzieleniem odpowiedzi, gdyż odpowiedź na zadane przez skarżącego pytania była dla IMGW oczywista, ponieważ nie posiada informacji, o które zwrócił się skarżący. Nie zmienia to wszakże faktu, że skarżący powinien był otrzymać stosowną informację o braku żądanych danych w odpowiednim terminie. Została ona do skarżącego wysłana natychmiast po otrzymaniu skargi w tym przedmiocie. Odpowiedź tę przedłożono wraz z dowodem nadania do odpowiedzi na skargę. Mając powyższe na uwadze, organ wniósł o umorzenie postępowania, stwierdzenie, że nie nastąpiło rażące naruszenie prawa i w konsekwencji nieobciążanie grzywną, gdyż IMGW nie ma środków na jej pokrycie. Utrzymuje się jedynie z dotacji celowych przeznaczonych na zadania określone ustawą Prawo wodne, a nie ma już własnych środków na pokrycie jakiejkolwiek grzywny. IMGW realizuje bardzo dużo wniosków o udzielenie informacji publicznej i zaistniała sytuacja jest wyjątkowa. Nie było zamiarem IMGW pozostawianie skarżącego bez odpowiedzi. Podczas ponad dziesięcioletniej pracy pełnomocnika w IMGW sytuacja skargi na bezczynność nie miała miejsca, co potwierdza wyjątkowość i przypadkowość tej sprawy. Nie ma zatem rzeczowej potrzeby do nakładania na IMGW jakiejkolwiek dodatkowej sankcji. Pismem z dnia 23 października 2024 r. D.P. wniósł o przeprowadzenie wniosku dowodowego na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. z pisma organu z dnia [...] czerwca 2024 r. stanowiącego odpowiedź na jego wniosek z dnia [...] stycznia 2023 r. Skarżący zwrócił uwagę, że jej treść nie jest precyzyjna, ponieważ nie wiadomo czy dotyczy wszystkich pytań, czy tylko w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Z uwagi na to, że przedmiotem skargi jest bezczynność, Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935), dalej: "p.p.s.a." Przepisy ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 902), dalej: "u.d.i.p.", stanowią, że realizacja prawa do informacji publicznej w przewidzianych ustawą formach (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 pkt 1-3) jest uzależniona od jednoczesnego, kumulatywnego spełnienia trzech przesłanek. Po pierwsze: przedmiotem żądania informacji musi być informacja publiczna w rozumieniu art. 1 oraz art. 3 ust. 2, po drugie: adresatem żądania udostępnienia informacji publicznej, na zasadach tej ustawy, zgodnie z art. 4 ust. 1, mają być władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, ponadto (ust. 2) związki zawodowe i inne organizacje oraz partie polityczne, po trzecie: według art. 4 ust. 3 obowiązane do udostępnienia informacji publicznej są podmioty, o których mowa w ust. 1 i 2, będące w posiadaniu takich informacji. Bezczynność organu w sytuacji określonej przepisami u.d.i.p., polega na tym, że organ zobowiązany do podjęcia czynności materialnotechnicznej w przedmiocie informacji publicznej, takiej czynności nie podejmuje. Innymi słowy, z bezczynnością organu w zakresie dostępu do informacji publicznej mamy do czynienia wówczas, gdy organ milczy wobec wniosku strony o udzielenie takiej informacji. Stosownie do art. 13 ust. 1 u.d.i.p., udostępnianie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku (art. 13 ust. 2 powołanej ustawy). W rozpoznawanej sprawie zakres podmiotowy i przedmiotowy ustawy o dostępie do informacji publicznej został spełniony, co w istocie nie było w sprawie kwestionowane. Nie ulega bowiem wątpliwości, że wobec treści art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy IMGW, jako państwowa służba hydrologiczno-meteorologiczna oraz państwowa służba do spraw bezpieczeństwa budowli piętrzących, jest podmiotem zobowiązanym do udzielenia informacji publicznej będącej w jego posiadaniu. Również przedmiot wniosku skarżącego z dnia [...] stycznia 2023 r. posiada walor informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Informacje, których udostępnienia domagał się skarżący, odnoszą się bowiem do szeroko pojętego przedmiotu działania IMGW, którego zadaniem jest czuwanie nad szeroko pojętym bezpieczeństwem meteorologicznym Rzeczypospolitej Polskiej i jej obywateli. Z art. 4 ust. 3 u.d.i.p. wynika zasada, że do udzielania informacji publicznej zobowiązane są podmioty będące w ich posiadaniu. Przesłanką zaistnienia obowiązku udostępnienia informacji jest więc określony stan faktyczny, tj. posiadanie żądanej informacji przez podmiot zobowiązany. Zatem, adresat wniosku o udostępnienie informacji publicznej jest zwolniony z obowiązku jej udzielenia w przypadku, gdy nie dysponuje żądaną informacją publiczną. Jak podkreśla się w piśmiennictwie i orzecznictwie, w sytuacji, gdy wnioskodawca domaga się udostępnienia informacji niebędących w posiadaniu adresata wniosku w dniu jego złożenia, powinien poinformować o tym wnioskodawcę w drodze zwykłego pisma (zob. I. Kamińska, M. Rozbicka-Ostrowska, Ustawa o dostępie do informacji publicznej. Komentarz, Warszawa 2016, s. 259; wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2010 r., sygn. akt I OSK 1557/09, publ. LEX nr 1264573). Na gruncie u.d.i.p. informację publiczną udostępnia ten podmiot zobowiązany, który ją posiada. Z tych względów, zdaniem Sądu, organ załatwił więc powyższy wniosek w sposób zgodny z przepisami prawa. Powiadomienie wnioskodawcy o braku żądanych danych uwalnia adresata wniosku od zarzutu bezczynności w sprawie, o ile odpowiedź została udzielona w terminie przewidzianym w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Nie można bowiem oczekiwać od podmiotu zobowiązanego, udzielenia informacji niebędącej w jego dyspozycji. W tym kontekście zwrócić należy uwagę na załączony do odpowiedzi na skargę oraz do skargi dokument, z którego Sąd przeprowadził dowód uzupełniający na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zawierający odpowiedź na wniosek skarżącego, z którego wynika, że organ nie posiada informacji w zakresie określonym we wniosku. Mając na uwadze analizę kompetencji IMGW, Sąd ocenił udzieloną skarżącemu w tym zakresie przez organ odpowiedź jako wystarczającą. W realiach rozpoznawanej sprawy zaistniała zatem sytuacja tego rodzaju, że w dacie wnoszenia skargi organ pozostawał w bezczynności, gdyż mimo upływu - w dniu 23 stycznia 2023 r. - terminu 14 dni, liczonego od daty złożenia wniosku z dnia 8 stycznia 2023 r. nie udzielił on informacji publicznej, ani też nie poinformował o tym, że nie dysponuje żądaną informacją. Organ odpowiedział na wniosek dopiero dnia 13 czerwca 2024 r., co nastąpiło na skutek wniesionej - pismem z dnia 18 maja 2024 r. - skargi na bezczynność. Oznacza to, że w dacie orzekania przez Sąd, stan bezczynności organu już nie istniał, gdyż organ prawidłowo wyjaśnił, że nie dysponuje żądaną informacją publiczną. W takim przypadku rozpoznanie skargi na bezczynność organu, polega na stwierdzeniu, że organ dopuścił się bezczynności, co stanowi uwzględnienie skargi. Z kolei stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności obliguje sąd do oceny, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.), a także stwarza możliwość wymierzenia organowi grzywny lub przyznania na rzecz skarżącego sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. (zob. np. wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2660/18, publik. CBOSA). Sąd stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Podkreślić należy, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość kwalifikowaną, kiedy zachowanie organu posiadałoby pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie. Wykładnia językowa art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a. wskazuje, że chodzi tu nie o zwyczajne naruszenie norm prawnych, ale takie, które w sposób oczywisty wykracza poza granice prawa i nie ma uzasadnionej przyczyny. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane jedynie dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosków i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak też w sytuacji ewidentnego niestosowania przepisów prawa (wyrok NSA z dnia 27 maja 2021 r., sygn. akt I FSK 644/21, LEX nr 3218891). W niniejszej sprawie wniosek skarżącego, choć z uchybieniem ustawowych terminów, ale został załatwiony. Brak jest podstaw do twierdzenia, by organ miał świadomość wadliwości swojej postawy oraz wykazał się złą wolą. IMGW, aż do czasu otrzymania skargi, działał bowiem w przekonaniu, że odpowiedzi udzielił. Postępowanie organu nie wykazywało znamion złej woli, czy celowego ograniczania prawa jednostki do informacji o sprawach publicznych. Stanowi raczej konsekwencję zaniedbań organizacyjnych w zakresie bieżącej weryfikacji korespondencji elektronicznej. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Zakwalifikowanie bezczynności, jako mającej miejsce z rażącym naruszeniem prawa będzie więc zasadne, gdy stan bezczynności lub przewlekłości jest oczywisty, uporczywy i nie daje się pogodzić z regułami demokratycznego państwa prawa (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt II SAB/Gd 107/20). Sąd podziela stanowisko doktryny, zgodnie z którym "Rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niepozwalające na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne" (B. Adamiak i J. Borkowski, Komentarz do kodeksu postępowania administracyjnego, Warszawa 1998 r., s. 808-812). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Jak wynika z art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak NSA w wyroku z dnia 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17, publik. CBOSA). W ocenie Sądu, niekwalifikowany charakter stwierdzonej w kontrolowanej sprawie bezczynności nie przemawiał za zasadnością wymierzenia organowi grzywny. Z tych samych względów Sąd nie dopatrzył się podstaw do przyznania skarżącemu od organu sumy pieniężnej. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a w zw. z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. Wniosek o wymierzenie organowi grzywny i przyznanie sumy pieniężnej Sąd oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a. (pkt 3 sentencji wyroku). O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. Na tej podstawie Sąd zasądził od organu na rzecz skarżącego kwotę 100 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania, do których zaliczył koszty sądowe w postaci uiszczonego wpisu (pkt 4 sentencji wyroku).