II SAB/Wa 349/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk, Sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędzia WSA Andrzej Góraj, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2024 r. sprawy ze skargi K. N. na bezczynność Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] listopada 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązuje Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego do rozpoznania wniosku K. N. z [...] listopada 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego na rzecz K. N. kwotę 580 zł (słownie: pięćset osiemdziesiąt złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący, zwany dalej "Wnioskodawcą", zarzucił Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższemu, zwanemu dalej "Prezesem", bezczynność przy rozpatrywaniu jego wniosku o udostępnienie informacji publicznej, sformułowanego w piśmie z [...] listopada 2022 r. W skardze wniesiono o: - zobowiązanie Prezesa do niezwłocznego wydania w sprawie decyzji bądź udostępnienia żądanej informacji, - zasądzenie od Prezesa na rzecz Wnioskodawcy zwrotu kosztów sądowych. Uzasadniając skargę wskazano: - żądanie dotyczyło; "KOPII złożonego u sędzi M. M. oświadczenia 30 Sędziów SN dotyczącego orzekania z neo-SSN,", zwanego dalej "Oświadczeniem"; we wniosku wskazano też: "Jest mi niezbędna jego kopia (skan) w celu złożenia wraz z moją obserwacją do ETPC ws [...] v. Polska (skarga nr [...])", - bezzasadnie uznano, że ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r., poz. 902 ze zm.), zwana dalej "ustawą o informacji", nie może być podstawą do otrzymania informacji we własnej sprawie; wnioskowana informacja nie jest tymczasem we "własnej sprawie"; stanowi bowiem publiczną, pochodzi od sędziów Sądu Najwyższego a dotyczy wymiaru sprawiedliwości - w postaci oświadczenie czyli dokumentu urzędowego, wydanego w czasie pełnienia służby w Sądzie Najwyższym; dokument ten był i jest szeroko omawiany w mediach w kraju i za granicą; stanowi zatem informację publiczną - o sprawach publicznych; Wnioskodawca chce ją przedłożyć do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej jako "ETPCz"), - ETPCz rozpoznaje skargę Wnioskodawcy, którą podważa on istnienie Krajowej Rady Sądownictwa, powołanej ustawy z 2017 roku, oraz następujące po niej uchwały dotyczące powołania wszystkich sędziów w kraju; w związku z Oświadczeniem z października 2022 roku, gdzie zajęto stanowisko w danym zakresie, stanowi informację publiczną - podlegającą udostępnieniu; dalej na poparcie tego twierdzenia przywołano szerszą argumentację, - konkludując wskazano: dokument Oświadczenia, sporządzono w przepisanej formie i podpisali go sędziowie Sądu Najwyższego w czasie pełnienia przez nich urzędu; przedłożono go następnie osobie pełniącej funkcję Prezesa; na dokumencie znajdują się podpisy i pieczęcie urzędowe; stanowi on zatem informację publiczną; dokumentu nie wydano w indywidualnej sprawie Wnioskodawcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu wskazano: - w piśmie - przesłanym za pośrednictwem wiadomości elektronicznej z [...] listopada 2022 r. – Wnioskodawca wyjaśniał, że żądana informacja jest mu niezbędna (kopia, skan) w celu złożenia wraz z jego obserwacją do ETPCz (skarga nr [...]), - pismem z 21 listopada 2022 r., poinformowano go, że sformułowanego we wniosku żądania nie można zrealizować w trybie ustawy o informacji; wyjaśniono mu, że akt ten nie może być podstawą otrzymania informacji we własnej sprawie; w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się bowiem pogląd, że pisma - składane w indywidualnych sprawach przez podmioty, których interesów sprawy te dotyczą - nie mają waloru informacji publicznej; wyjaśniono ponadto, że wszyscy orzekający w Sądzie Najwyższym sędziowie mają jednakowy status "Sędziego Sądu Najwyższego"; dlatego nie można zgodzić z użytym we wniosku sformułowaniem "neo-SSN", - Prezes potrzymał stanowisko, że - co wskazano Wnioskodawcy w skierowanym doń piśmie z 21 listopada 2022 r. – jego żądania nie można zrealizować w trybie ustawy o informacji; akt ten nie może być bowiem podstawą do otrzymania informacji we własnej sprawie; pogląd ten szerzej uzasadniono odwołując się do wyrażanych w judykaturze tez, - Prezes nie był bezczynny w rozpoznaniu wniosku; dotyczył on bowiem udostępnienia informacji publicznej udzielił nań odpowiedzi w 14-dniowym terminie - przewidzianym w ustawie o informacji; Wnioskodawca uzyskał zatem odpowiedź na swoje żądanie bez zbędnej zwłoki - 21 listopada 2022 r. (w ciągu 5 dni od wpływy pisma), - wskazano również, że nazywanie któregokolwiek sędziego Sądu Najwyższego "neo-SSN" jest obraźliwe; powoduje nie tylko stygmatyzowanie wybranych sędziów tego Sądu, ale także podział na grupy tam orzekających; nie jest to uprawnione; jak wyjaśniono wcześniej Wnioskodawcy, wszyscy orzekający w Sądzie Najwyższym sędziowie mają jednakowy status "Sędziego Sądu Najwyższego"; nie jest więc uprawnione używanie wobec niektórych sformułowania "neo-SSN". Wyrokiem z 3 lutego 2023 r. (sygn. akt II SAB/Wa 791/22) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Wnioskodawcy. Wobec wniesienia przezeń skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny – wyrokiem z 14 czerwca 2024 r. (sygn. akt III OSK 1210/23) – uchylił orzeczenie wydane w I. instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (tak: pkt 1). W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono m.in.: - " [...] nieprawidłowe jest stanowisko Sądu I instancji, z którego wynika, że jeśli celem wniosku jest realizacja subiektywnego indywidulanego interesu podmiotu, który go złożył, to wniosek ten nie dotyczy z tego właśnie powodu sprawy publicznej. Wniosek "każdego" o udostępnienie informacji publicznej jest wnioskiem podmiotu publicznego prawa podmiotowego do udostępnienia informacji publicznej, a zatem z istoty swojej skierowany jest na realizację tego prawa, a więc i będącego jego istotnym elementem interesu prawnego, który – jako właśnie interes prawny - jest obiektywnym interesem indywidulanym.", - "[...] dla odkodowania treści pojęcia informacji publicznej [...] nie ma znaczenia ocena charakteru interesu w uzyskaniu informacji publicznej przez wnioskodawcę, który jest podmiotem publicznego prawa podmiotowego dostępu do informacji publicznej, również w powiązaniu z kategorią "sprawy własnej" w rozumieniu przyjętym przez Sąd I instancji, ani cel, dla jakiego wnioskodawca żąda udostępnienia informacji publicznej.", - "W treści odpowiedzi na skargę kasacyjną sygnalizuje się, że wnioskodawca nadużywa swego prawa do informacji publicznej, to według organu potwierdza słuszność stanowiska Sądu I instancji.", - "[...] w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście następującej motywacji i celów realizowanych przez osoby składające wnioski: 1) wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2) wykorzystania dla celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3) wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokojenia prywatnych animozji [...]", - "Zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę między korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu [...]", - "[...] jeśli organ stwierdzi, iż celem działania wnioskodawcy nie jest jakakolwiek dbałość o interes publiczny, lecz motywacje i cele wskazane wyżej (w trzech punktach), to mogą wyjątkowo zajść podstawy do stwierdzenia nadużycia prawa do informacji publicznej, o czym jednak organ obowiązany będzie orzec w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. Skierowanie w takim przypadku zwykłego pisma do wnioskodawcy będzie niewystarczające.", - "[...] informacja publiczna, która nie została udostępniona w BIP, jest udostępniana na wniosek. W sprawie nie budzi wątpliwości, że żądana informacja nie została zamieszczona w BIP, zatem w sytuacji uznania ją za informację publiczną, żądanie jej udostępnienia na wniosek będzie usprawiedliwione. Nie można zatem zgodzić się z Sądem I instancji, że skoro żądane oświadczenie sędziów było szeroko komentowane w mediach i zostało także w całości opublikowane na stronie internetowej pod adresem: [...] to Pierwszy Prezes Sądu najwyższego nie jest zobowiązany do udostępnienia żądanej kopii oświadczenia.". Skargę rozpoznano w trybie uproszczonym, wobec treści art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935). Sąd zważył, co następuje: Bezczynność organu administracji publicznej – w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – ma miejsce, gdy w prawnie ustalonym terminie nie podejmuje on czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale – mimo ustawowego obowiązku – nie kończy go wydaniem w terminie stosownego aktu lub nie podjął wymaganej czynności. Dla skuteczności skargi nie ma znaczenia, z jakich powodów nie podjęto określonego rozstrzygnięcia lub nie wykonano czynności - w szczególności, czy jest to następstwem zawinionej lub nie- opieszałości organu w ich podjęciu lub dokonaniu (tak: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 86). Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki nie później jednak niż w ciągu 14 dni. W terminie tym, obowiązany do udzielenia informacji, powiadamia wnioskodawcę o ewentualnym braku możliwości jej przekazania w danym czasie oraz wskazuje, kiedy ją udostępni – nie później jednak niż po dwu miesiącach od wpływu wniosku (art. 13 ust. 1 i 2 ustawy o informacji). Odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje natomiast w drodze decyzji (art. 16 ust. 1 ustawy o informacji). W judykaturze ukształtował się pogląd, że – gdy żądanie udostępnienia informacji nie dotyczy w istocie objętej pojęciem publiczna, bądź podmiot obowiązany nie dysponuje w ogóle żądaną informacją – powiadamia się o tym wnioskodawcę pismem (tak: wyrok NSA z 11 grudnia 2002 r., o sygn. II SA 2867/02, publ. Wokanda 2003/6/33). Spory w danym zakresie rozstrzyga zaś sąd administracyjny, w razie wniesienia skargi na bezczynność podmiotu, od którego żądano informacji. W rozpatrywanym przypadku jest poza sporem stan faktyczny w jego następujących, istotnych elementach. Wnioskodawca skierował mianowicie do organu pismo, które określił mianem żądania udostępnienia informacji publicznej, zaś ten - w terminie zakreślonym ustawą o informacji - udzielił odpowiedzi. Wskazał, że wniosek nie może być zrealizowany, gdyż w trybie ustawy o informacji nie udostępnia się informacji dla własnych potrzeb. W sprawie zapadł też wyrok Sądu II. instancji (sygn. akt III OSK 1210/23), zaś - w myśl art. 190 zd. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekając w sprawie Sąd tutejszy jest związany wykładnią prawa ustaloną w danej sprawie. W tym świetle skarga jest uzasadniona. W sprawie jest poza sporem, że Prezes dysponuje danym dokumentem (Oświadczeniem), należy do organów obowiązanych udostępniać informacje publiczną (tak art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o informacji), zaś żądana taką stanowi - to oświadczenie osób, pełniących funkcje publiczne, dotyczące bezpośrednio wykonywania obowiązków publicznych – funkcji orzeczniczej. Prezes tego zresztą nigdy nie kwestionował. W uzasadnieniu wyroku o sygn. akt III OSK 1210/23 wskazano zaś, że przywoływana przez Prezesa okoliczność - co to przydatności uzyskania Oświadczenia dla celów prowadzenia sprawy własnej przed ETPCz - nie jest przeszkodą dla procedowania nad wnioskiem na zasadach określonych ustawą o informacji - wobec konkretnego żądania. Nie może mieć w sprawie znaczenia także publiczna dostępność treści Oświadczenia, jeżeli nie wynika to wprost z jego opublikowania w Biuletynie Informacji Publicznej (wbrew stanowisku Sądu I. instancji w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 791/22). Z kolei - wedle poglądu Sądu II. instancji - gdy żądanie stanowi przejaw nadużycia prawa do informacji publicznej, Prezes winien wydać decyzję administracyjną o odmowie udostępnienia informacji publicznej. Wprawdzie, we wcześniejszej utrwalonej praktyce orzeczniczej jak i wedle stanowiska doktryny, dominował pogląd, że - w razie ujawnienia nadużycia prawa do informacji publicznej - stosowny wniosek nie podlega realizacji w trybie przewidzianym w ustawie o informacji, o czym informuje się wnioskodawcę pismem (tak np. wyrok sygn. akt I OSK 2777/16 dostępny na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query – w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych czy glosa aprobująca dr Renaty Cybulskiej do wyroku NSA o sygn. akt I OSK 1561/19 opubl. w Sam.Ter. nr 12/2023 str. 82). Orzekając w tej sprawie Sąd jest jednak związany wykładnią prawa, wyrażoną w uzasadnieniu wyroku o sygn. akt III OSK 1210/23 - także w zakresie reguł procedowania wobec określonego charakteru wniosku. Winien ją mieć na uwadze również Prezes. Wobec tak zdeterminowanych ram prawnych sprawy, przedwczesna byłaby w niniejszym postępowaniu ocena przez Sąd, czy faktycznie żądanie Wnioskodawcy stanowi nadużycie prawa do informacji - wedle przywoływanej przez Prezesa argumentacji. Będzie ona możliwa wyłącznie w razie uprzedniego wydania decyzji o odmowie udostępnienie informacji ze stosownym uzasadnieniem - w przypadku wniesienia stosownej skargi. W takiej sytuacji - nie rozpatrując wniosku poprzez udostępnienie Oświadczenia lub wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej, gdy zachodzą ku temu przesłanki - Prezes pozostaje w bezczynności. Sąd zobowiązał go więc do rozpoznania wniosku, uwzględniając ustawowy termin wskazany w art. 13 ust. 1 ustawy o informacji. W ocenie Sądu bezczynność organu nie miała natomiast charakteru intencjonalnego. Wynikała z podzielenia błędnego - acz prezentowanego we wcześniejszym orzecznictwie sądów administracyjnych – stanowiska, że przydatnych dla prowadzenia własnych spraw informacji publicznych nie udostępnia się w trybie ustawy o informacji. Pogląd ten podzielał zresztą także Sąd I. instancji. Okoliczność ta, jakkolwiek nie uwalnia z zarzutu bezczynności, ma jednak znaczenie w kontekście oceny jej zakresu. Uzasadnia przyjęcie, że nie ma ona charakteru rażącego naruszenia prawa. Z powyższych względów, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i § 1a ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w pkt 1 i 2 sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania rozstrzygnięto w pkt 3 sentencji, w myśl art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powyższej ustawy oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r. poz. 2631). Do kosztów zaliczono wynagrodzenie pełnomocnika – ustanowionego na etapie wniesienia skargi kasacyjnej, lecz umocowanego do działania przed sądami obu instancji - w kwocie 480 zł i wpis sądowy od skargi – 100 zł.