II SAB/Wa 378/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 31 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J.S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej drogi położonej na działce nr [...] w [...] postanawia odmówić przyznania J.S. prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi Pismem z dnia 24 maja 2018 r. J.S. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia [...] października 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej dotyczącej drogi położonej na działce nr [...] w [...]. Zarządzeniem z dnia 29 czerwca 2018 r. Zastępca Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wezwał J.S. do uiszczenia wpisu od przedmiotowej skargi. W dniu 6 lipca 2018 r. (data stempla pocztowego) J.S. złożył w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W wykonaniu zarządzenia z dnia 12 lipca 2018 r. przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W nadesłanym formularzu skarżący podał, że wnosi o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu sądowego od skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oświadczył, że na dochód gospodarstwa domowego składają się emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 1.105,01 zł – łącznie 2.210,02 zł miesięcznie. Wyjaśnił, że posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni 50 m², użytkowane w domu syna w ramach umowy dożywocia, ponadto nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania należą opłaty za energię elektryczną w wysokości około 200 zł, opłaty za gaz – około 74 zł, opłaty za wywóz śmieci – 40 zł, opłaty za telefon – około 60 zł, środki czystości – około 100 zł, opłaty pocztowe – około 50 zł. Do stałych wydatków skarżący zaliczył też koszty leków dla siebie i żony, w tym tlenu (kłopoty z oddychaniem), insuliny (cukrzyca) oraz pieluch, w wysokości około 600 zł miesięcznie oraz wizyt lekarskich wraz z kosztami dojazdu – około 500 zł. Podniósł również, że w dniu 14 marca 2018 r. doznał udaru i trafił do szpitala, obecnie przebywa w domu pod opieką żony i syna, który jest również chory i ma trudną sytuację finansową. Mając powyższe na względzie zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 powołanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie, zwłaszcza bezdomnych, bezrobotnych, samotnych, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Zasadą bowiem jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Ma ono na celu ułatwienie stronie dochodzenia słusznych praw w sprawach dotyczących jej żywotnych interesów. Korzystanie z takiej instytucji powinno mieć zatem miejsce wyłącznie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy strona nie nadużywa swych uprawnień procesowych, nie inicjuje szeregu postępowań sądowych w celu innym niż ochrona swych praw i gdy zgromadzenie przez nią funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu jest obiektywnie niemożliwe. Podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć również świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w postępowaniu sądowym. Zatem decydując się na wszczęcie każdej sprawy sądowej, powinien poprzez swoje działanie zabezpieczyć w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych. Oznacza to, że w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien wykazać się niezbędną zapobiegliwością i przezornością w zapewnieniu środków na ten cel. Konieczność ponoszenia kosztów sądowych powinna sprzyjać rozwadze przy podejmowaniu decyzji o skorzystaniu z możliwości wniesienia skarg, od których uiszcza się wpis sądowy. Obowiązek ponoszenia opłat sądowych nie jest formą ograniczania prawa dostępu do sądu jest uzasadniony koniecznością zagwarantowania prawidłowego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Podnieść należy, że skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764, z późn. zm.). Ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie prawa pomocy jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które złożą wnioski o przyznanie prawa pomocy. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały przerzucone na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczny z ratio legis instytucji prawa pomocy oraz może być kwalifikowane jako przejaw nadużywania tego prawa. Podkreślić należy, że wszczęte przez skarżącego postępowanie, dotyczące dostępu do informacji publicznej nie jest nastawione na podniesienie standardu życia rodziny ani poprawę jego stanu zdrowia, jest ono zupełnie dobrowolne. W ocenie referendarza sądowego sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zwrócić należy uwagę na fakt, że skarżący wraz z żoną uzyskuje niewielki, ale jednak stały miesięczny dochód w postaci emerytur rolniczych. Ponadto stan zdrowia skarżącego i jego żony niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków, jednak ich rzeczywista wysokość nie została w sprawie wykazana, co uniemożliwiło przypisanie takiemu stanowi rzeczy należytej wagi. Reasumując, skoro J.S. decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić na ten cel niezbędne środki. Jeśli środków tych skarżący nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Takie działanie skarżącego nie może skutkować przerzucaniem ciężaru finasowania postępowań sądowych na Skarb Państwa. W konsekwencji stwierdzić należy, że skarżący w przedmiotowej sprawie nie wykazał, iż nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.