II SAB/Wa 41/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk po rozpoznaniu w dniu 26 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 30 marca 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy K. w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 8 grudnia 2015 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. J. S. pismem z dnia 22 lutego 2016 r. z uwagi na trudna sytuację materialną, zdrowotną i z uwagi na brak wykształcenia złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy, który następnie sprecyzował w urzędowym formularzu PPF, jako wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (karta 26 akt sprawy). Postanowieniem z dnia 30 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 11 kwietnia 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie mu prawa pomocy zgodnie z wnioskiem, jedynie co do zwolnienia z wpisu od skargi. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że miesięczny dochód w wysokości 486,44 zł na osobę nie dowodzi życia w ubóstwie, przy jednoczesnym braku wskazania granicy tego ubóstwa, świadczy w ocenie skarżącego o całkowitym oderwaniu od rzeczywistości, braku doświadczenia życiowego i obiektywizmu orzekającego. Skarżący wskazał nadto, że nie wzięto pod uwagę przewlekłej choroby syna uniemożliwiającą pracę oraz nadzwyczajnych okoliczności w postaci zawału serca, który ostatnio przebył i który wyeliminował go całkowicie z pracy w gospodarstwie. Stwierdzona u syna wada serca wymusza na nim korzystanie z prywatnych, odpłatnych konsultacji kardiologicznych i badań krwi. Jednocześnie zmuszony jest do zakupu nierefundowanych leków. Do sprzeciwu skarżący dołączył kserokopię zwolnienia lekarskiego wystawionego W. S. w dniu [...] marca 2016 r. oraz kserokopię skierowania W. S. do szpitala z dnia [...] marca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Rozpatrując sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (art. 260 § 1 P.p.s.a.). Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Na wstępie należy zauważyć, że przywołana w uzasadnieniu postanowienia referendarza sądowego podstawa prawna rozstrzygnięcia, tj. art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a także jego uzasadnienie, odnosi się do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz"; autorzy: Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II, Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia (również częściowego) od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W niniejszej sprawie - w ocenie Sądu – starszy referendarz zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3891,53 zł miesięcznie natomiast prowadzone przez syna i synową skarżącego gospodarstwo rolne zaspakaja bieżące potrzeby rodziny. Ponadto otrzymywane przez skarżącego i jego żonę emerytury nie podlegają egzekucji sądowej, czy administracyjnej i, jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć, wypłacane są w pełnej wysokości. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej wnioskodawcy tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym. Skoro zatem skarżący godzi się na to, że syn wraz z rodziną pozostają na jego utrzymaniu, to nie jest to okoliczność pozwalająca przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Na skarżącym nie ciąży obowiązek utrzymywania syna i jego rodziny. Z tytułu prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego jest on zobowiązany jedynie do ponoszenia kosztów z tytułu wspólnego zamieszkiwania z synem i jego rodziną. Natomiast okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Ponadto syn skarżącego, który pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, posiada gospodarstwo rolne. Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że syn skarżącego korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2010, s. 571, tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia J. S. na postanowienie WSA w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należy utrzymać w mocy. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.