II SAB/Wa 467/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Wojciech Wiktorowski po rozpoznaniu w dniu 31 maja 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.S. - przedstawiciela ustawowego małoletnich S.D. i K.S. - z dnia 28 marca 2013 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi małoletnich J.D., S.D. i K.S. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie renty w drodze wyjątku postanawia: ustanowić w niniejszej sprawie dla małoletniej S.D. i K.S. – reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego R.S. - adwokata w ramach przyznania prawa pomocy, o którego wyznaczenie zwrócić się do Okręgowej Rady Adwokackiej w W. We wniosku z dnia 28 marca 2013 r. R.S., działający w imieniu małoletnich córek S.D. i K.S., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata z urzędu. Z treści wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnionego dokumentami źródłowymi wynika, że źródłem utrzymania w pięcioosobowym gospodarstwie domowym wnioskodawcy, które prowadzi wraz z żoną i trójką dzieci (dwie małoletnie córki i jedna pełnoletnia, ucząca się) jest jego wynagrodzenie za pracę w wysokości 1.600 zł brutto miesięcznie, świadczenia rodzinne wraz z dodatkami w kwocie 507 zł netto miesięcznie oraz renta rodzinna w drodze wyjątku przyznana dzieciom w wysokości 799, 18 zł miesięcznie. Żona wnioskodawcy pozostaje bez dochodu, ma przyznany status osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Według oświadczenia ani wnioskodawca ani jego rodzina nie posiadają żadnego majątku. W uzasadnieniu wniosku R.S. sytuację materialną rodziny opisał jako trudną. Zwrócił uwagę na niskie dochody. W myśl art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej powoływanej jako P.p.s.a.), prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie wnioskodawca wykazał, że zarówno wysokość, jak i charakter świadczeń będących źródłem utrzymania jego rodziny, w zestawieniu z liczbą osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, nie pozwalają mu na poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika z wyboru bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy bowiem zauważyć, że na źródło utrzymania rodziny składają się przede wszystkim świadczenia przyznane czasowo na dzieci wnioskodawcy. Z kolei świadczenia te przyznano z uwagi na niski dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, a ich celem jest poprawa sytuacji materialnej rodziny. Natomiast w odniesieniu do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych należy wyjaśnić, że skarżące w niniejszej sprawie korzystają z ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a. W myśl tego przepisu nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Niniejsza sprawa dotyczy renty rodzinnej w drodze wyjątku, czyli świadczenia z ubezpieczenia społecznego, które mieści się w powyższej kategorii spraw. Ustawowy charakter zwolnienia oznacza, że strona skarżąca przewlekłość organu w tej kategorii spraw nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych już od momentu wszczęcia postępowania sądowoadministracyjnego (wniesienia skargi) poprzez cały tok tego postępowania, zarówno przed sądem pierwszej instancji – wojewódzkim sądem administracyjnym – jak i przed sądem II instancji – Naczelnym Sądem Administracyjnym. Z kolei, zgodnie z art. 262 P.p.s.a., przepisy o przyznaniu prawa pomocy, w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego na zasadach prawa pomocy, mają odpowiednie zastosowanie do stron korzystających z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W rezultacie wniosek strony, która korzysta z ustawowego zwolnienia od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, a występuję o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, podlega rozpoznaniu tylko w zakresie dotyczącym zastępstwa prawnego. W pozostałym bowiem zakresie o zwolnieniu od kosztów sądowych rozstrzyga sama ustawa. W odróżnieniu od zwolnienia mocą postanowienia sądu lub referendarza sądowego (zwolnienie podmiotowe zależne od sytuacji majątkowej strony), zwolnienie ustawowe ma charakter przedmiotowy i jest niezależne od sytuacji majątkowej strony i jej możliwości płatniczych. Z tych względów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ppsa, postanowiono, jak w sentencji.