II SAB/Wa 470/25
WyrokWSA w Warszawie2025-10-20
Skład orzekający: Danuta Kania, Ewa Marcinkowska, Arkadiusz Koziarski
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes Rady Ministrów dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku o udostępnienie informacji publicznej w postaci stanowiska rządu z dnia 31 stycznia 2024 r. dotyczącego postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, a jeśli tak, to czy informacja ta podlega udostępnieniu na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej?Ratio decidendi
Sąd oddalił skargę na bezczynność Prezesa Rady Ministrów, uznając, że organ prawidłowo poinformował skarżącego, iż wnioskowane stanowisko rządu, będące pismem procesowym złożonym w postępowaniu przed TSUE, nie podlega udostępnieniu na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej. Dostęp do takich dokumentów regulowany jest odrębnymi przepisami prawa unijnego, które wyłączają możliwość ujawnienia pism procesowych do czasu zakończenia postępowania sądowego, w celu ochrony jego prawidłowego przebiegu i prawa stron do rzetelnego procesu.Stan faktyczny
Skarżący złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej w postaci stanowiska rządu z dnia 31 stycznia 2024 r. dotyczącego postępowania przed TSUE. Prezes Rady Ministrów odmówił udostępnienia dokumentu, wskazując, że jest to pismo procesowe w toczącym się postępowaniu przed TSUE i jego ujawnienie mogłoby naruszyć jego przebieg. Skarżący wniósł skargę na bezczynność organu, domagając się udostępnienia informacji, stwierdzenia bezczynności, wymierzenia grzywny oraz zwrotu kosztów. Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Ewa Marcinkowska, Sędzia WSA Arkadiusz Koziarski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 października 2025 r. sprawy ze skargi J. M. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej oddala skargę
Przedmiotem skargi J.M. (dalej: "Skarżący") jest bezczynność Prezesa Rady Ministrów (dalej: "organ") w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej.
W dniu [...] kwietnia 2025 r. J.M. zwrócił się do Prezesa Rady Ministrów w formie wiadomości e-mail z wnioskiem o udostępnienie informacji publicznej w postaci: "Stanowiska rządu z dnia 31 stycznia 2024 r. - drugiej odpowiedzi na skargę z dnia 17 lipca 2023 r. w sprawie przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej - Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej, toczącej się pod sygn. C-448/23". Skarżący wniósł o przekazanie ww. informacji publicznej w formie kolorowego skanu, pliku formatu pdf, na adres mailowy wskazany w nagłówku pisma.
W dniu [...] kwietnia 2022 r. organ udzielił Skarżącemu odpowiedzi na ww. wniosek wskazując, że "do czasu zakończenia postępowania pisma procesowe składane w ramach danego postępowania nie mogą być ani publikowane, ani przekazywane osobom trzecim. Wynika to z troski o interes prawidłowego przebiegu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości UE".
Pismem z dnia [...] maja 2025 r. J.M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r., wnosząc o:
1) zobowiązanie organu do niezwłocznego udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej w sposób i formie określonych we wniosku, a także stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności w zakresie jego rozpoznania, tj. udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej,
2) w sytuacji uwzględnienia skargi, o orzeczenie przez Sąd istnienia uprawnienia do uzyskania wnioskowanej informacji publicznej,
3) w sytuacji uwzględnienia niniejszej skargi, o wymierzenie organowi grzywny w wysokości kwoty określonej w art. 154 § 6 z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. Z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", tj. w wysokości dziesięciokrotności przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej ogłoszonego w drodze obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 16 lutego 2024 r. w sprawie przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego w gospodarce narodowej w 2023 r. i w drugim półroczu 2023 r. (M. P. poz. 137), ergo w wysokości 64.457,10 złotych; alternatywnie zasądzenia od organu na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a., tj. w wysokości 32.228,55 złotych.
4) stosownie do art. 106 § 3 p.p.s.a. o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z przedkładanych w załączniku do skargi dokumentów:
a) wydruku wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] kwietnia 2025 r. wysłanego na adres elektronicznej skrzynki podawczej Kancelarii Prezesa Rady Ministrów,
b) wydruku wiadomości e-mail z Kancelarii Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2025 r. stanowiącej odpowiedź na ww. wniosek o udostępnienie informacji publicznej,
c) wydruku artykułu z gazety Rzeczpospolita z dnia 5 kwietnia 2025 r. pt. Bogdan Święczkowski pisze do premiera Donalda Tuska. Chodzi o skargę Komisji Europejskiej ws. wyroków Trybunału Konstytucyjnego, który jest dostępny pod następującym adresem internetowym: https://www.rp.pl/sady-i-trybunaly/art42073491-bogdan-swieczkowski-pisze-do-premiera-donalda-tuska-chodzi-o-skarge-komisji-europejskiej-ws-wyrokow-tk, których to przedłożenie jest niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie, a zarazem nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie,
- zasądzenie, od organu na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W motywach skargi Skarżący podniósł w szczególności, że wnioskowany dokument stanowi informację publiczną i podlega udostępnieniu na zasadach i w terminie określonych w art. 10 ust. 1, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902 ze zm.), dalej: "u.d.i.p.". Dokument ten został faktycznie utajniony. Z jego treści wynika, że Rząd RP uznaje za zasadną skargę C-448/23 do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, na mocy której de facto uchyla się art. 7 w związku z art. 8 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przyznając prymat prawu Unii Europejskiej względem ustawy zasadniczej. Zdaniem Skarżącego, powyższe "utajnienie" wnioskowanego dokumentu wiąże się z chęcią uniemożliwienia wypowiedzenia się w sprawie krajowemu Trybunałowi Konstytucyjnemu. Z tych względów trudno jest uznać za przypadkową faktyczną odmowę udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej, która to nastąpiła w sposób pozbawiony podstawy prawnej i w trybie nielicującym ze sposobem procedowania naczelnych organów administracji publicznej.
Z powyższych powodów uzasadnione jest, aby rozpoznając skargę Sąd jednoznacznie rozstrzygnął, iż wnioskowana informacja podlega bezwzględnemu udostępnieniu w trybie i na zasadach, o których mowa w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Jawność życia publicznego - stanowiąca konstytucyjne prawo zgodnie z art. 61 ust. 1 Konstytucji RP - wymaga, aby działania władz publicznych, w szczególności te budzące uzasadnione kontrowersje, były jawne.
Dodatkowo Skarżący wskazał, że brak jest jakiejkolwiek podstawy prawnej do utajnienia wnioskowanego materiału z uwagi na fakt, iż sprawa nie została jeszcze zakończona. Specyfika postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej, polega na tym, że jest to postępowanie o publicznym charakterze. Jej stronami są Państwa Członkowskie UE oraz Komisja Europejska, zaś sam fakt prowadzenia określonego postępowania jest ogłaszany do wiadomości publicznej. Z tych też względów w postępowaniu tym nie ma osób trzecich, które swoim zachowaniem mogły wpłynąć negatywnie na jego wynik.
Postępowanie przed TSUE toczy się według analogicznych zasad jak postępowanie w sprawie ze skargi konstytucyjnej (postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym), gdzie zasadą jest, że dokumenty - pisma stron i uczestników - podlegają upublicznieniu na stronie TK.
Skarżący podniósł, że organem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej w niniejszej sprawie jest Prezes Rady Ministrów - naczelny organ administracji publicznej, a zarazem jeden z najważniejszych organów władzy publicznej. Z tych też względów nie jest możliwy do zaakceptowania stan, w którym instytucja ta odmawia stosowania przepisów prawa bądź też - bezprawnie - je reglamentuje, szczególnie biorąc pod uwagę aspekt konstytucyjnego porządku prawnego. W związku z tym uzasadnione jest orzeczenie przez Sąd kary grzywny w maksymalnej wysokości przewidzianej w art. 149 § 2 p.p.s.a., względnie zasądzenie na rzecz Skarżącego połowy tejże kwoty zgodnie z art. 149 § 2 in fine p.p.s.a.
Uzasadniając wniosek o przeprowadzenie dowodów z wymienionych w skardze dokumentów Skarżący wskazał, że dokumenty te zostały przedłożone z niniejszym pismem, nie zachodzi zatem konieczność wystąpienia do organów administracji publicznej o ich przedłożenie i z tych względów nie tamują one rozpoznania niniejszej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi.
W uzasadnieniu organ podniósł w szczególności, iż wnioskowany dokument stanowi informację publiczną, jednakże do dokumentu tego nie znajdują zastosowania zasady i tryb dostępu do informacji publicznej określone w ustawie o dostępie do informacji publicznej. Ujawnienie tego dokumentu podlega reżimom prawnym innym niż określone w u.d.i.p.
Przedmiotem wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. jest bowiem pismo procesowe (stanowisko Polski z dnia 31 stycznia 2024 r. - duplika) złożone w postępowaniu toczącym się przez Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa C-448/23 Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej). Ujawnienie pisma procesowego Polski (strony ww. postępowania) przed wydaniem przez TSUE wyroku mogłoby naruszyć przebieg toczącego się postępowania. Dostęp podmiotów trzecich do treści wnioskowanych informacji spowodowałby ujawnienie argumentów użytych przez strony postępowania, a prawo stron do rzetelnego procesu mogłoby doznać uszczerbku.
Organ odwołał się w tym względzie do stanowiska zaprezentowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki z dnia: 26 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 1975/16, 22 listopada 2012 r. sygn. akt I OSK 1868/12 oraz 19 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 2514/13; CBOSA).
Wskazał również, że udostępnienie żądanego dokumentu narażałoby Polskę na zarzut naruszenia zasady lojalnej współpracy wyrażonej w art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE).
Powołał się nadto na art. 15 ust. 3 akapit trzeci Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) wskazując, że działalność orzecznicza Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej jako taka jest wyłączona z zakresu dostępu do dokumentów ustanowionego przez ten ustęp, ze względu na konieczność zapewnienia ochrony postępowań toczących się przed Trybunałem. TSUE podlega bowiem zasadzie przejrzystości jedynie przy wykonywaniu swych funkcji administracyjnych. Wyłączenie TSUE z grupy instytucji podlegających, zgodnie z art. 15 TFUE, obowiązkowi prawa dostępu do dokumentów, jest uzasadnione ze względu na charakter działalności orzeczniczej, którą musi on wykonywać. Wykładnię taką potwierdza również systematyka rozporządzenia (WE) Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (dalej: "rozporządzenie nr 1049/2001"), którego podstawą prawną jest art. 255 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 15 TFUE). Artykuł 1 lit. a tego rozporządzenia, określający zakres jego stosowania, poprzez brak odniesienia do TSUE wyłącza go z grupy instytucji podlegających obowiązkowi przejrzystości, który ustanawia, podczas gdy art. 4 tego rozporządzenia poświęca jeden z wyjątków prawa dostępu do dokumentów instytucji właśnie ochronie postępowań sądowych. Zarówno więc z art. 15 TFUE, jak i z rozporządzenia nr 1049/2001 wynika, że ograniczenia w stosowaniu zasady przejrzystości w odniesieniu do działalności orzeczniczej zmierzają do tego samego celu, polegającego na zapewnieniu, aby prawo dostępu do dokumentów instytucji było wykonywane bez szkody dla ochrony postępowań sądowych.
Organ zaznaczył również, że brak możliwości udostępniania pism procesowych do czasu zakończenia postępowania przed TSUE wynika z utrwalonego orzecznictwa tego Trybunału, zapadłego na gruncie traktatów unijnych oraz regulaminów postępowań przed Trybunałem Sprawiedliwości i Sądem Unii Europejskiej. Motywy takiego stanowiska zostały obszernie wyjaśnione zwłaszcza w wyroku z dnia 21 września 2010 r. w sprawach połączonych C-514/07 P, C-528/07 P i C-532/07 P Szwecja i in. przeciwko APl, a następnie podtrzymane w kolejnych orzeczeniach Trybunału.
Z powyższego wynika, zdaniem organu, że art. 15 TFUE, systematyka rozporządzenia nr 1049/2001, a także art. 20 akapit 2 statutu TSUE oraz regulamin TSUE nie przewidują prawa dostępu osób trzecich do pism procesowych złożonych do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w ramach postępowań sądowych.
Podsumowując organ stwierdził, że prawidłowo i terminowo rozpoznał wniosek Skarżącego z dnia [...] kwietnia 2025 r. Termin udzielenia odpowiedzi przypadał na sobotę, zaś najbliższym terminem roboczym był [...] kwietnia 2025 r. (wtorek). Odpowiedź na ww. wniosek została wysłana Skarżącemu z adresu mailowego [email protected], na który wniosek ten został wysłany i opatrzona danymi pracownika Centrum Informacyjnego Rządu (imię, nazwisko, stanowisko, oznaczenie komórki organizacyjnej, numer telefonu), a zatem w sposób niebudzący wątpliwości co do autentyczności pochodzenia wiadomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga została rozpoznana w oparciu o art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a. Przepisy te stanowią, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1615 ze zm.), dalej: "p.u.s.a." oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1 - 4 bądź przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Bezczynność organu administracji publicznej ma miejsce wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia czy też innego aktu lub nie podjął stosownych czynności. Skarga na bezczynność ma na celu ochronę procesową strony przez doprowadzenie do załatwienia sprawy administracyjnej, czy też - w przypadku, gdy znajduje zastosowanie ustawa o dostępie do informacji publicznej - przez rozpoznanie wniosku w oparciu o przepisy u.d.i.p.
W sprawie ze skargi na bezczynność w przedmiocie dostępu do informacji publicznej Sąd dokonuje weryfikacji czy wniosek został skierowany do podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej (warunek podmiotowy), czy żądane informacje posiadają walor informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p. (warunek przedmiotowy) oraz czy wniosek został rozpatrzony w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami.
W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. zobowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności organy władzy publicznej. Nie ulega zatem wątpliwości, że Prezes Rady Ministrów należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udostępnienia informacji publicznej.
Informacją publiczną jest natomiast każda informacja o sprawie publicznej (art. 1 ust. 1 u.d.i.p.). Pojęcie "sprawa publiczna" oznacza natomiast przejaw działalności podmiotów wskazanych w Konstytucji RP w jej rozumieniu wynikającym z unormowań Konstytucji RP, tj. takiej aktywności tych podmiotów, która jest ukierunkowana na wypełnianie określonych zadań publicznych i realizowanie określonych interesów i celów publicznych.
W ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych "informację publiczną" definiuje się jako każdą wiadomość wytworzoną przez władze publiczne oraz osoby pełniące funkcje publiczne, a także inne podmioty, które realizują zadania publiczne bądź gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa w zakresie swoich kompetencji. Podkreśla się, że taki charakter ma również wiadomość niewytworzona przez podmioty publiczne, lecz odnosząca się do tych podmiotów, o ile dotyczy faktów i danych o charakterze publicznym (por. wyroki NSA: z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt I OSK 2093/14; z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1574/19; CBOSA). O zakwalifikowaniu danej informacji, jako podlegającej udostępnieniu w rozumieniu u.d.i.p., decyduje kryterium rzeczowe, tj. treść i charakter informacji.
Kategorie informacji publicznej, które na mocy prawa podlegają udostępnieniu, określa art. 6 ust. 1 u.d.i.p., jednak nie stanowi on katalogu zamkniętego.
Przedmiotem skargi jest bezczynność Prezesa Rady Ministrów w rozpoznaniu wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. o udostępnienie informacji publicznej w postaci stanowiska rządu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 31 stycznia 2024 r. - drugiej odpowiedzi na skargę z dnia 17 lipca 2023 r. w sprawie zawisłej przez przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej - Komisja Europejska przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej (sygn. C-448/23).
Żądana informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu art. 1 ust. 1 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. b u.d.i.p., który to przepis stanowi, że informacją publiczną jest informacja o danych publicznych obejmująca m.in. stanowiska w sprawach publicznych zajęte przez organy władzy publicznej i przez funkcjonariuszy publicznych w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego.
Publiczny charakter żądanej informacji nie oznacza, że w każdym przypadku podlega ona udostępnieniu. Ustawa o dostępie do informacji publicznej nie dotyczy bowiem udostępniania wszelkiego typu informacji publicznych. Jak stanowi art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy tej ustawy nie naruszają przepisów innych ustaw, określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji, będących informacjami publicznymi. Oznacza to, że określonego rodzaju informacje mogą być udostępnione tylko w specjalnym trybie bądź na odmiennych, szczególnych zasadach. Istotne jest przy tym, że w przypadkach, w których dostęp do informacji jest wyłączony na podstawie przepisów szczególnych, informacja publiczna nie traci swego publicznego przymiotu, jeśli spełnione są warunki określone w jej ustawowej definicji. Przy czym pod pojęciem "przepisów szczególnych" należy również rozumieć przepisy prawa wspólnotowego, wiążące Polskę jako członka Unii Europejskiej, a dotyczące udostępniania pewnych kategorii informacji publicznych.
Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, iż trafne jest stanowisko organu wyrażone w piśmie z dnia [...] kwietnia 2025 r., który - nie kwestionując publicznego charakteru wnioskowanej informacji - wskazał, że informacja ta (treść dokumentu złożonego w postępowaniu toczącym się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej) nie może zostać opublikowana ani udostępniona osobom trzecim. Informacja ta nie podlega bowiem zasadom dostępu do informacji publicznej określonym w u.d.i.p. Zastosowanie w tym względzie mają bowiem odrębne, od określonych w u.d.i.p., regulacje prawne.
Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyroku z dnia 26 kwietnia 2018 r. o sygn. akt I OSK 1975/16 (CBOSA) stwierdził, że o ile przepis art. 1 ust. 1 u.d.i.p. stanowi, iż każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w tej ustawie, o tyle do dokumentów zgromadzonych w ramach toczącego się postępowania przed organami Unii Europejskiej (w stanie faktycznym powołanej sprawy wniosek dotyczył również dokumentów związanych z toczącym się przeciwko Rzeczypospolitej Polskiej postępowaniem wszczętym przez Komisję Europejską na podstawie art. 258 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej), ustawa ta nie znajduje zastosowania, co wynika z art. 1 ust. 2 u.d.i.p. NSA wskazał, że dokumenty, o których udostępnienie wnioskowano, stanowią informację publiczną, jednak jej ujawnienie podlega reżimom prawnym innym, niż określone w ustawie o dostępie do informacji publicznej (w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania przez NSA przepisom rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 30 maja 2001 r. w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji (dalej: "rozporządzenie nr 1049/2001") oraz rozporządzenia (WE) nr 1367/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 6 września 2006 r. w sprawie zastosowania postanowień Konwencji z Aarhus o dostępie do informacji, udziale społeczeństwa w podejmowaniu decyzji oraz dostępie do sprawiedliwości w sprawach dotyczących środowiska do instytucji i organów Wspólnoty).
NSA podkreślił przy tym, że rozporządzenie nr 1049/2001 jest częścią prawa unijnego, a zatem jako źródło powszechnie obowiązującego prawa i część krajowego porządku prawnego podlega w powyższym zakresie bezpośredniemu stosowaniu z mocy art. 87 ust. 1 i art. 91 ust. 1 Konstytucji RP. Postanowienia ww. rozporządzenia stanowią lex specialis w stosunku do unormowań zawartych w ustawie o dostępie do informacji publicznej, która uszczegóławia warunki korzystania z konstytucyjnej zasady dostępu do informacji publicznej (tak również w wyrokach NSA z dnia 22 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1868/12 oraz z dnia 19 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OSK 2514/13; CBOSA).
W omawianym wyroku NSA wskazał, w odniesieniu do dokumentów wytworzonych przez stronę Polską (tj. odpowiedzi na zarzuty formalne i uzasadnioną opinię KE), że dokumenty te nie podlegają udostępnieniu w świetle ww. aktów prawnych, ponieważ do czasu zakończenia postępowania zarzuty formalne oraz uzasadniona opinia podlegają wyjątkowi od zasady udostępniania dokumentów instytucji unijnych. Takie udostępnienie doprowadziłoby bowiem de facto do ujawnienia treści zarzutów formalnych i uzasadnionej opinii.
NSA wskazał również na zasadę lojalnej współpracy znajdującą odzwierciedlenie w przepisach prawa pierwotnego - art. 4 ust. 3 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz.U. nr 90 z dnia 30 kwietnia 2004 r., poz. 864/30 ze zm.), a ponadto zwrócił uwagę na stanowisko Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyrażone w wyroku z dnia 27 lutego 2015r. sygn. T-188/12 w sprawie Patrick Breyer przeciwko Republice Finlandii, w którym Trybunał stwierdził, że pisma sporządzone przez państwo członkowskie, złożone w Trybunale Sprawiedliwości w ramach wniesionej na podstawie art. 258 TFUE skargi o stwierdzenie uchybienia zobowiązaniom państwa członkowskiego i przekazane Komisji, będącej stroną w tym postępowaniu, powinny być zakwalifikowane jako dokumenty przechowywane przez instytucję w rozumieniu przepisów art. 2 ust. 3 w związku z art 3 lit. a rozporządzenia nr 1049/2001 w sprawie publicznego dostępu do dokumentów Parlamentu Europejskiego, Rady i Komisji.
Wskazać przy tym należy, że zgodnie z art. 2 ust. 3 rozporządzenia nr 1049/2001, rozporządzenie to stosuje się do wszystkich dokumentów przechowywanych przez instytucję (Parlament Europejski, Radę i Komisję), tj. dokumentów sporządzonych lub otrzymywanych przez nią i pozostających w jej posiadaniu, we wszystkich obszarach działalności Unii Europejskiej. Stosownie natomiast do art. 3 lit. a rozporządzenia, "dokument" oznacza wszelkie treści bez względu na ich nośnik (zapisane na papierze, przechowywane w formie elektronicznej lub jako nagranie dźwiękowe, wizualne lub audiowizualne) dotyczące kwestii związanych z polityką, działalnością i decyzjami mieszczącymi się w sferze odpowiedzialności instytucji.
W ocenie Sądu, kluczowe w sprawie niniejszej pozostaje brzmienie art. 15 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (określającego zasadę otwartości i transparencji), zgodnie z którym każdy obywatel Unii i każda osoba fizyczna lub prawna mająca miejsce zamieszkania lub siedzibę statutową w Państwie Członkowskim ma prawo dostępu do dokumentów instytucji, organów i jednostek organizacyjnych Unii, niezależnie od ich formy, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych zgodnie z niniejszym ustępem.
Zasady ogólne i ograniczenia, które, z uwagi na interes publiczny lub prywatny, regulują korzystanie z tego prawa dostępu do dokumentów, są określane w drodze rozporządzeń przez Parlament Europejski i Radę, stanowiące zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą.
Każda instytucja, organ lub jednostka organizacyjna zapewnia przejrzystość swoich prac i opracowuje w swoim regulaminie wewnętrznym przepisy szczególne dotyczące dostępu do jej dokumentów, zgodnie z rozporządzeniami, o których mowa w akapicie drugim.
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejski Bank Centralny i Europejski Bank Inwestycyjny podlegają niniejszemu ustępowi jedynie w wykonywaniu swoich funkcji administracyjnych.
Parlament Europejski i Rada zapewniają publikację dokumentów dotyczących procedur ustawodawczych na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu, o którym mowa w akapicie drugim.
Z powyższego wynika, w odniesieniu do instytucji zobowiązanych do udostępniania swoich dokumentów, że art. 15 ust. 3 TFUE zawiera istotne ograniczenie m.in. w stosunku do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Ograniczenie to wyraża się w tym, że regulacje dotyczące dostępu do dokumentów znajdują zastosowanie do TSUE jedynie wówczas, gdy wykonuje on swe funkcje administracyjne, a tym samym nie znajdują one zastosowania do wykonywania czynności sądowych (orzeczniczych). Wyjątek ten jest uzasadniony koniecznością zapewnienia, iż akt wyrokowania podlega ochronie przed ingerencją z zewnątrz.
Wykładnię taką potwierdza systematyka rozporządzenia nr 1049/2001, którego podstawą prawną jest art. 255 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 15 TFUE). Artykuł 1 lit. a tego rozporządzenia, określający zakres jego stosowania, poprzez brak odniesienia do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej,
wyłącza go z grupy instytucji podlegających obowiązkowi przejrzystości, który ustanawia, podczas gdy art. 4 ust. 2 tego rozporządzenia poświęca jeden z wyjątków od prawa dostępu do dokumentów instytucji właśnie ochronie postępowań sądowych. Zarówno więc z art. 15 TFUE, jak i z rozporządzenia nr 1049/2001 wynika, że ograniczenia w stosowaniu zasady przejrzystości w odniesieniu do działalności orzeczniczej zmierzają do tego samego celu, polegającego na zapewnieniu, aby prawo dostępu do dokumentów instytucji było wykonywane bez szkody dla ochrony postępowań sądowych.
W kwestii ograniczenia stosowania zasady przejrzystości z art. 15 TFUE w odniesieniu do działalności orzeczniczej Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wypowiedział się sam TSUE m.in. w wyroku z dnia 21 września 2010 r. w sprawach połączonych C-514/07 P, C-528/07 P i C-532/07 P: Królestwo Szwecji/Association de la presse internationale ASBL (API) i in. v. Komisja Europejska.
Mianowicie w uzasadnieniu wyroku TSUE potwierdził, że z brzmienia art 255 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (obecnie art. 15 TFUE) jasno wynika, że Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie podlega obowiązkowi przejrzystości określonemu w tym artykule, a podlega mu jedynie przy wykonywaniu swych funkcji administracyjnych (pkt 80 i 81 ww. wyroku). TSUE wskazał, że celem ograniczeń w stosowaniu zasady przejrzystości w odniesieniu do działalności orzeczniczej jest zapewnienie, aby prawo dostępu do dokumentów było wykonywane bez szkody dla ochrony postępowań sądowych (pkt 84 ww. wyroku). Ochrona postępowań skutkuje w szczególności zapewnieniem poszanowania zasad zarówno równości broni, jak i prawidłowego administrowania wymiarem sprawiedliwości, przy czym zasada równości broni, tak jak między innymi zasada kontradyktoryjności, jest tylko konsekwencją samego pojęcia rzetelnego procesu (analogicznie wyroki: z dnia 26 czerwca 2007 r. w sprawie C-305/05 Ordre des barreaux francophones et germanophone i in., Zb. Orz. s. I-5305, pkt 31; z dnia 2 grudnia 2009 r. w sprawie C-89/08 P Komisja przeciwko Irlandii i in., dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 50; a także z dnia 17 grudnia 2009 r. w sprawie C-197/09 RX-II Poddanie wyjątkowej procedurze ponownego rozpoznania M. przeciwko Europejskiej Agencji Leków EMEA, dotychczas nieopublikowany w Zbiorze, pkt 39, 40).
Nadto TSUE stwierdził, że wyłączenie działalności orzeczniczej z zakresu stosowania prawa dostępu do dokumentów jest uzasadnione w świetle konieczności zapewnienia w czasie całego postępowania sądowego tego, aby dyskusje między stronami, jak również narady danego sądu dotyczące toczącej się sprawy odbywały się w niczym niezakłócony sposób (pkt 92 ww. wyroku). W ocenie TSUE ujawnienie pism procesowych doprowadziłoby zaś w konsekwencji do umożliwienia wywierania zewnętrznych nacisków na działalność orzeczniczą i naruszałoby niezakłócony przebieg rozpraw przed sądem (pkt 93 ww. wyroku). Według TSUE ujawnienie pism procesowych nie uwzględniałoby szczególnych cech tej kategorii dokumentów i sprowadzałoby się do poddania zasadzie przejrzystości zasadniczej części postępowania sądowego. Skutkowałoby to tym, że wyłączenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej spośród instytucji, do których stosuje się zasada przejrzystości, byłoby w znacznej części pozbawione swej skuteczności (pkt 95 ww. wyroku).
TSUE podkreślił przy tym, że jakkolwiek statut Trybunału przewiduje w swym art. 31 jawność rozprawy, to ogranicza on, zgodnie ze swym art. 20 akapit drugi, przekazywanie pism procesowych tylko tym stronom i instytucjom, których decyzje są przedmiotem sporu. W związku z tym należy stwierdzić, że ani statut Trybunału, ani zasady proceduralne nie przewidują prawa dostępu osób trzecich do pism procesowych złożonych do Trybunału w ramach postępowań sądowych (pkt 96-98 ww. wyroku).
W świetle powyższego uprawnione jest stanowisko, że treść art. 15 TFUE, systematyka rozporządzenia nr 1049/2001, a także art. 20 akapit 2 statutu Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej nie przewidują prawa dostępu osób trzecich do pism procesowych złożonych do TSUE w ramach postępowań sądowych i sprawowanej przez TSUE funkcji orzeczniczej.
Jak już wyżej wskazano, dokument będący przedmiotem wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. (stanowisko Polski z dnia 31 stycznia 2024 r. - duplika) jest pismem procesowym złożonym w postępowaniu w toczącym się przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sprawa C-448/23). Postępowanie w tej sprawie w dacie udzielenia odpowiedzi na wniosek nie zostało zakończone (termin wydania orzeczenia nie został określony). Udostępnienie zatem ww. pisma procesowego strony polskiej do momentu wydania przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej orzeczenia w sprawie, mogłoby naruszyć przebieg toczącego się postępowania. Dostęp podmiotów trzecich do treści wnioskowanych dokumentów mógłby spowodować ujawnienie argumentów użytych przez strony postępowania, co z kolei mogłoby doprowadzić do naruszenia prawa stron postępowania do rzetelnego procesu.
Trafnie zatem wskazał organ w odpowiedzi na wniosek z dnia [...] kwietnia 2025r., że do czasu zakończenia postępowania pisma procesowe składane w ramach danego postępowania nie mogą być ani publikowane, ani przekazywane osobom trzecim, a takie stanowisko jest podyktowane troską o interes prawidłowego przebiegu postępowania przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Odpowiedź ta znajduje uzasadnienie w powołanych wyżej regulacjach prawnych oraz stanowisku judykatury.
Skarga jest zatem nieuzasadniona. Sąd nie miał podstaw do zobowiązania organu do rozpoznania wniosku z dnia [...] kwietnia 2025 r. w sytuacji, gdy odpowiedź na skargę została udzielona Skarżącemu w terminie wynikającym z art. 13 ust. 1 u.d.i.p. (w pierwszym dniu roboczym następującym po dniach wolnych od pracy, tj. [...] kwietnia 2025 r.) w formie pisma (wiadomości e-mail) Wydziału Komunikacji Społecznej Centrum Informacyjnego Rządu w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów. W sytuacji bowiem, gdy wniosek nie podlega rozpoznaniu w trybie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej, wystarczające jest poinformowanie o tym adresata wniosku w formie pisemnej, co nastąpiło w niniejszej sprawie.
Wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi na bezczynność organu, nieuzasadniony okazał się wniosek o wymierzenie organowi grzywny oraz przyznanie na rzecz Skarżącego sumy pieniężnej w określonej wysokości (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie.
Z przepisu tego wynika, że przed sądem administracyjnym dopuszczalne jest jedynie przeprowadzenie dowodów z dokumentów i to w ograniczonym (uzupełniającym) zakresie oraz w szczególnych warunkach określonych w jego treści, zaś celem przeprowadzenia takich dowodów jest wyjaśnienie wątpliwości związanych z prawidłowością zaskarżonej decyzji (postanowienia). Istota uzupełniającego postępowania dowodowego polega więc na jego przeprowadzeniu w sytuacji, gdy brak dowodu z dokumentu uniemożliwia lub znacznie utrudnia ocenę zgodności z prawem stanu faktycznego ustalonego przez organ. Oznacza to, że nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, a ponadto dopuszczenie dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem sądu (por. wyroki NSA z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 1054/21; z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt III OSK 2846/21; CBOSA).
Uwzględniając powyższe Sąd nie stwierdził podstaw do przeprowadzenia dowodu z dokumentów wymienionych w skardze. Sąd nie przeprowadza bowiem dowodu z akt sprawy, a dwa spośród dokumentów, tj. wniosek o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] kwietnia 2025 r. oraz odpowiedź organu z dnia [...] kwietnia 2025 r., stanowiły akta sprawy przekazane przez organ wraz z odpowiedzią na skargę, stanowiące podstawę orzekania w niniejszej sprawie na podstawie art. 133 p.p.s.a. Z kolei publikacja prasowa (wydruk artykułu z gazety Rzeczpospolita z dnia [...] kwietnia 2025 r.) nie stanowi dokumentu w rozumieniu art. 106 § 3 p.p.s.a., a zatem nie zostały spełnione przesłanki wymienione w ww. przepisie.
Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 24.07.2026. · Źródło