II SAB/Wa 57/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA - Maria Werpachowska po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J.S. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych co do wpisu sądowego w sprawie ze skargi J.S. na bezczynność Starosty [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] grudnia 2015 r. o udzielenie informacji publicznej postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2016 r. sygn. akt II SAB/Wa 57/16 - J.S. po otrzymaniu w niniejszej sprawie odpisu zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu w wysokości 100 zł od wniesionej skargi złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, który następnie sprecyzował w urzędowym formularzu PPF jako wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych co do wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, synem, synową oraz czwórką wnuków. Oświadczył, że na dochody rodziny składają się miesięcznie: emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po [...] zł, zasiłki rodzinne na dzieci – w łącznej wysokości [...] zł oraz dochód syna z gospodarstwa rolnego, wyliczony na podstawie tzw. hektarów przeliczeniowych dla celów podatku rolnego, w wysokości [...] zł. Podał, że tak ustalony, łączny dochód w gospodarstwie domowym wynosi [...] zł miesięcznie. Wskazał, że posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni [...] m² użytkowane w domu syna w ramach umowy dożywocia, nadto nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Natomiast syn oprócz domu posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha ([...] ha przeliczeniowego na potrzeby podatku gruntowego, w tym [...] ha lasu). Jednocześnie stwierdził, że gospodarstwo rolne nie przynosi dochodu pieniężnego, a uzyskiwane plony przeznaczane są w całości na potrzeby rodziny. Również posiadany las nie zapewnia dodatkowych dochodów, ale jest z niego pozyskiwane drewno na opał. Wyjaśnił, że synowa, jako jedyna z rodziny, posiada konto w banku, w celu otrzymywania zasiłków na dzieci. Podniósł, że rodzina nie korzysta z sieci gazowej, a jedynie używa butli gazowych, co kosztuje około [...] zł miesięcznie, opłaca również rachunki za energię elektryczną w kwocie około [...] zł miesięcznie, telefon – około [...] zł miesięcznie, wywóz śmieci – [...] zł miesięcznie oraz dojazdy dzieci do szkoły w kwocie około [...] zł miesięcznie, natomiast woda jest czerpana z własnej studni. Do stałych wydatków skarżący zaliczył też koszty leków dla siebie i żony, w tym tlenu ([...]), insuliny ([...]) oraz pieluch, w wysokości około [...] zł miesięcznie. Do innych koniecznych kosztów utrzymania zaliczył koszty ubezpieczenia budynków w wysokości [...] zł rocznie, zakup węgla – [...] zł rocznie, wywóz nieczystości – około [...] zł rocznie, podatki od nieruchomości – [...] zł rocznie, szczepienie psów – [...] zł rocznie, przegląd kominiarski – [...] zł rocznie. Wskazał, że obecnie zaległości z tytułu podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości wynoszą [...] zł oraz odsetki. Podniósł również, że syn jest chory - stwierdzono u niego poważną wadę [...], co oznacza, że jest praktycznie niezdolny do pracy w gospodarstwie i musi być pod stałą kontrolą lekarzy. Jednocześnie podał, że kolejna wizyta u [...] w ramach NFZ została wyznaczona za 6 miesięcy, a koszt jednej prywatnej wizyty u lekarza wynosi [...] zł. Do wniosku dołączył kserokopie: dokumentacji dotyczącej stanu majątkowego rodziny, dokumentów potwierdzających wydatki na opłaty oraz dokumentacji medycznej, w tym m. in. paragonu fiskalnego za konsultację u [...] na kwotę [...] zł z dnia 29 stycznia 2016 r., zwolnienia lekarskiego syna z dnia 26 stycznia 2016 r., karty informacyjnej pobytu syna na oddziale [...], wyciągu z konta bankowego synowej za grudzień 2015 r., odcinków emerytury swojej i żony, opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, decyzji Wójta Gminy [...] w sprawie wymiaru podatku rolnego z dnia 10 lutego 2015 r., decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2014 r. o pobieranych zasiłkach na dzieci. Postanowieniem z dnia 26 lutego 2016 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie, wskazując, że J.S. nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić 100 zł tytułem wpisu od wniesionej skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, wskazując, że stwierdzenie, iż dochód w wysokości [...] zł na osobę w jego rodzinie nie dowodzi życia w ubóstwie, przy jednoczesnym braku jego wskazania, świadczy o całkowitym oderwaniu od rzeczywistości i braku doświadczenia życiowego i obiektywizmu. Ponadto oświadczył, że jego syn doznał [...], który wyeliminował go całkowicie z pracy w gospodarstwie. W związku z tym rodzina ponosi dodatkowe koszty związane z wykupem leków nierefundowanych przez NFZ oraz opłacaniem prywatnych konsultacji lekarskich. Jednocześnie wskazał na stan obecnego zadłużenia z uwagi na brak środków finansowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W pierwszej kolejności należy podkreślić , że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). W przedmiotowej sprawie postępowanie sądowe zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, a zatem stosownie do treści art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z powołanym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, że przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zdaniem Sądu referendarz sądowy, zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi [...] zł miesięcznie natomiast prowadzone przez syna i synową skarżącego gospodarstwo rolne zaspokaja bieżące potrzeby rodziny. Ponadto otrzymywane przez J.S. i jego żonę emerytury nie podlegają egzekucji sądowej, czy administracyjnej, jako dochód wolny od jakichkolwiek zajęć, wypłacane są w pełnej wysokości. W realiach rozpoznawanej sprawy ocena sytuacji materialnej skarżącego obejmować powinna zatem również możliwości uzyskiwania dochodów przez członków rodziny pozostających ze nim we wspólnym gospodarstwie domowym, które jak wykazano wyżej, nie są w pełni wykorzystane. Podkreślić należy, że rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy nie bada się sytuacji majątkowej skarżącego tylko w granicach jego zdolności zarobkowych, czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje się tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym wnioskodawcy, a więc bierze się również pod uwagę sytuację majątkową i możliwości płatnicze wszystkich osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W ocenie Sądu okoliczność, że skarżący oraz jego żona pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z synem i jego rodziną, a syn nie osiąga żadnych dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego, a obecnie jest chory i przebywa na zwolnieniu lekarskim, nie jest samoistną podstawą do przyznania prawa pomocy. Jednocześnie podnieść należy, że skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 782 ze zm.). W ocenie Sądu z analizy niniejszej sprawy, jak i wcześniejszych spraw, w których stroną był J.S., wynika, że posiada on zdolność do jasnego i precyzyjnego formułowania swoich żądań oraz uzasadnia je poprzez dokładne wskazywanie przepisów prawa, do których organ powinien się zastosować. Okoliczność ta świadczy zatem o tym, że nie jest pozbawiony możliwości samodzielnego działania, zaś przedmiotowa sprawa, która zawisła przed Sądem, nie jest sprawą przekraczającą możliwości samodzielnego działania skarżącego, jak również poniesienia przez niego kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1537/15, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro J.S. decyduje się na prowadzenie sprawy na drodze sądowej, to powinien liczyć się z ewentualnymi kosztami takiego postępowania i poprzez swoje działanie zapewnić sobie na ten cel niezbędne środki. Jeśli środków tych skarżący sobie nie zapewnił i - we własnej ocenie - ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Powtórzyć należy, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyłącza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Także strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2014 r., sygn. akt I OZ 781/14, wydanego po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmawiające przyznania prawa pomocy, dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznana J.S. prawa pomocy w żądanym zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie należy utrzymać w mocy. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji postanowienia.