II SAB/Wa 653/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA - Joanna Kube po rozpoznaniu w dniu 24 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. W. na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2020 r. postanawia: 1. odrzucić skargę, 2. zwrócić skarżącemu kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) uiszczoną tytułem wpisu od skargi. W. W. pismem z dnia 15 maja 2020 r. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] lutego 2020 r. Powyższym wnioskiem skarżący wystąpił do organu o "wycofanie kopii i oryginałów" jego akt osobowych, jako funkcjonariusza Policji, z Instytutu Pamięci Narodowej i przekazanie ich do Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie ewentualnie oddalenie. W ocenie Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej Prezesa IPN), wycofanie akt osobowych skarżącego z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej nie mieści się w katalogu spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne i brak jest również przepisów szczególnych, które przewidywałyby kontrolę sądu administracyjnego w takich sprawach. Organ wskazał, że "inny akt lub czynność", o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 9 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, to taki akt lub czynność, który dotyczy uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Wyjaśnił, że aktem lub czynnością, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., jest indywidualny akt lub czynność o charakterze władczym, rozstrzygający o tym, czy konkretnemu podmiotowi przysługuje określone uprawnienie, wynikające z przepisu prawa, albo czy ciążą na nim z mocy prawa określone obowiązki. Natomiast włączenie do zasobu archiwalnego IPN dokumentów nie jest czynnością skierowaną do skarżącego, lecz należy do obowiązków nałożonych ustawowo na Prezesa IPN. W wyniku tej czynności nie przyznano skarżącemu żadnego uprawnienia, nie nałożono też żadnego obowiązku, który wynikałby z ustawy. Organ wyjaśnił, że akta osobowe dotyczące W. W. zostały włączone do zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej na podstawie art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2019 r. poz. 1882, dalej ustawa o IPN), jako akta osobowe funkcjonariusza organów bezpieczeństwa państwa w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 5 i ust. 3 ww. ustawy. Prezes IPN stwierdził, że żądanie usunięcia akt z archiwum nie wszczyna postępowania administracyjnego, gdyż przepisy ustawy o IPN nie zawierają materialnoprawnej podstawy do rozstrzygnięcia przez organ w formie decyzji lub postanowienia, tak o odmowie usunięcia akt skarżącego z archiwum IPN, jak i o usunięciu tych akt z archiwum, bowiem przepisy ustawy nie przewidują trybu usunięcia akt z archiwum IPN na wniosek osoby, której dotyczą. Organ wskazał również, że nie przysługuje skarga do Wojewódzki Sąd Administracyjny na załatwienie sprawy przez organ w trybie art. 241 k.p.a., gdyż sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania wniosków w rozumieniu Działu VIII k.p.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga podlega odrzuceniu. Zgodnie z art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4a. Z powyższego wynika, że o bezczynności lub przewlekłości organu administracji publicznej w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. można mówić wtedy, gdy organ ten zobowiązany jest do załatwienia indywidualnej sprawy administracyjnej w formie określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a., tj. w formie decyzji, postanowień oraz innych aktów i czynności. Przedstawiony katalog ma charakter zamknięty. Nie można zatem skarżyć bezczynności polegającej na braku wszczęcia postępowania wówczas, gdy przepis prawa nie nakłada na organ takiego obowiązku i gdy nie ma podstaw do takiego działania lub polegającej na niewydaniu decyzji, gdy jakiekolwiek postępowanie administracyjne się nie toczy (vide postanowienie WSA w Białymstoku z dnia 5 stycznia 2010 r., sygn. akt II SAB/Bk 51/09, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W kontrolowanej sprawie przedmiotem żądania skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r., skierowanego do Prezesa IPN, było zwrócenie (wycofanie) kopii i oryginałów jego akt osobowych, jako funkcjonariusza Policji, z Instytutu Pamięci Narodowej do Komendy Wojewódzkiej Policji w [...]. W ocenie skarżącego, jego akta osobowe zostały przekazane do IPN z naruszeniem prawa. Z samego jednak faktu niezadowolenia skarżącego nie wynika dopuszczalność domagania się od organu administracji wydania aktów, czynności, o których stanowi art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Należy zgodzić się z Prezesem IPN, że wycofanie akt osobowych skarżącego z zasobu archiwalnego Instytutu Pamięci Narodowej nie mieści się w katalogu spraw rozpoznawanych przez sądy administracyjne, gdyż przepisy ustawy o IPN nie zawierają materialnoprawnej podstawy do rozstrzygnięcia przez organ w formie decyzji lub postanowienia o usunięciu tych akt z archiwum, czy też o odmowie ich usunięcia. Przepisy ustawy o IPN nie przewidują bowiem trybu usunięcia akt z archiwum IPN na wniosek osoby, której dotyczą. W sytuacji, gdy niedopuszczalna jest droga sądowa w sprawach innych aktów lub czynności, wyłączona jest także możliwość wniesienia skargi na bezczynność (przewlekłość) organu w tych sprawach. Jak wskazano wyżej, w myśl art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a., skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy jest dopuszczalna wyłącznie w zakresie, w jakim przysługuje skarga do sądu administracyjnego na akty lub czynności określone w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Wniosek skarżącego z dnia [...] lutego 2020 r. nie mógł zatem wszcząć postępowania administracyjnego przed Prezesem IPN, a w konsekwencji skarżący nie może czynić zarzutu bezczynności i przewlekłości w postępowaniu organu administracji publicznej, bowiem skarga na bezczynność (przewlekłość) może dotyczyć tylko takiej sytuacji, w której organ nie wszczyna na wniosek uprawnionej strony postępowania administracyjnego, chociaż powinien to uczynić, lub nie podejmuje z urzędu czynności w toczącym się postępowaniu administracyjnym. Nie można zatem skarżyć bezczynności organu administracji publicznej w sytuacji, gdy nie ma on podstaw do wszczynania postępowania administracyjnego oraz do działania w formie władczej w zakresie swoich kompetencji i właściwości (vide postanowienie WSA w Kielcach z dnia 28 października 2021 r., sygn. akt II SAB/Ke 115/21, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga nie mieści się w kategorii spraw, które wymienia art. 3 § 2 p.p.s.a. należało stwierdzić, że jest niedopuszczalna i podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy p.p.s.a. – o czym Wojewódzki Sądu Administracyjny w Warszawie orzekł w punkcie 1 sentencji postanowienia. Uiszczony wpis od wniesionej skargi zwrócono w punkcie 2 sentencji postanowienia, na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 tej ustawy. Przepis ten stanowi, że sąd z urzędu zwraca stronie cały uiszczony wpis od pisma odrzuconego lub cofniętego do dnia rozpoczęcia rozprawy.