II SAB/Wa 655/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Góraj, Sędzia WSA Danuta Kania (spr.), Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 stycznia 2026 r. sprawy ze skargi T. R. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. o sygn. akt II SA/Wa 1689/22 postanawia: odrzucić skargę Przedmiotem skargi T. R. (dalej: "Skarżąca") jest bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS") po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 18 stycznia 2022 r. M. R. wystąpił do Prezesa ZUS o przyznanie renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz. 504), dalej: "ustawa o emeryturach i rentach z FUS", odmówił przyznania M. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, a po rozpoznaniu jego wniosku z dnia [...] maja 2022 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), dalej" "k.p.a.", utrzymał w mocy tę decyzję. Na skutek skargi M. R., reprezentowanego przez T. R., wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [..] maja 2022 r. nr [...] Prezes ZUS, reprezentowany przez pełnomocnika, pismem z dnia 27 czerwca 2023 r., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22, zaskarżając go w całości. Pełnomocnik organu zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 183 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wskazując, że Skarżący zmarł w dniu 29 grudnia 2022 r., czyli przed dniem wydania zaskarżonego wyroku, oraz z ostrożności procesowej naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit a p.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że organ dokonał błędnej wykładni tego przepisu i niewłaściwe go zastosował, a także art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że organ w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Wskazując na powyższe przesłanki pełnomocnik organu wniósł, na podstawie art. 179a p.p.s.a., przed przedstawieniem skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, o uchylenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zaskarżonego wyroku w całości i na podstawie art 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a. umorzenie postępowania w całości, gdyż przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Z ostrożności procesowej, w przypadku przedstawienia skargi kasacyjnej Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz o oddalenie skargi w całości, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 6 lipca 2023 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...] przy piśmie z dnia 11 lipca 2023 r. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu M. R., który dołączono do akt sprawy o sygn. II SA/Wa 1689/22. Zgodnie z treścią tego dokumentu M. R. zmarł w dniu [...] grudnia 2022 r. Wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 179a w związku z art. 183 § 2 pkt 2 oraz w związku z art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22 oraz umorzył postępowanie sądowoadministracyjne. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że M. R. zmarł w dniu [...] grudnia 2022 r., zatem po wniesieniu skargi z dnia 16 sierpnia 2022 r. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2022 r., a przed rozpoznaniem sprawy z tej skargi wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22. W dniu rozstrzygnięcia sprawy powołanym orzeczeniem Skarżący pozbawiony był zatem zdolności sądowej, a wyrok został skierowany do osoby nieżyjącej. Tym samym postępowanie sądowe w sprawie zakończonej tym wyrokiem dotknięte jest wadą nieważności, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 2 ab initio p.p.s.a. i nie ma przy tym znaczenia, że wiadomość o śmierci M. R. Sąd powziął już po wydaniu wyroku - ze skargi kasacyjnej wniesionej przez Prezesa ZUS. Skierowanie rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej skutkuje bowiem bezwzględnym obowiązkiem jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Sąd wskazał również, że zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Przedmiot postępowania wszczętego skargą M. R. z dnia [...] sierpnia 2022 r. odnosi się wyłącznie do prawa Skarżącego, a zatem wobec jego śmierci należało umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne. Powyższy wyrok stał się prawomocny od dnia 17 października 2023 r. W piśmie z dnia 28 maja 2025 r. złożonym do ZUS ([...] Oddział w [...], Inspektorat w [...]) T. R., odwołując się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22, podniosła, że pomimo znacznego upływu czasu sprawa nie tylko nie została rozpatrzona, ale nie przesłano informacji o jakiejkolwiek podjętej czynności. W związku z powyższym Skarżąca złożyła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie i przewlekłe prowadzenie postępowania noszące znamiona rażącego, a także o pozytywne rozpatrzenie wniosku. Jednocześnie wskazała, że podtrzymuje wszelkie zarzuty podniesione w toku postępowania przed ZUS oraz w skardze do Sądu na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...]. Pismem z dnia 16 czerwca 2025 r. ZUS poinformował Skarżącą o przebiegu postępowania dotyczącego M. R.. Wskazał, że w sytuacji, gdy wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22 oraz umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w związku ze śmiercią M. R., to brak jest podstaw do prowadzenia postępowania w sprawie. Pismem z dnia 2 czerwca 2025 r. T. R., powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na "bezczynność Prezesa ZUS i przewlekłe prowadzenie postępowania mające miejsce z rażącym naruszeniem prawa". W związku z powyższym Skarżąca wniosła o: przyznanie maksymalnej sumy pieniężnej przewidzianej przez przepisy prawa, co uzasadnione jest okolicznościami sprawy oraz rażącą przewlekłością i bezczynnością organu; zwolnienie z kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że postępowanie o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku toczy się od wielu lat, a ponadto od daty wydania wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o sygn. akt II SA/Wa 1689/22 zawierającego jednoznaczne wytyczne co do dalszego postępowania organ nie podjął żadnych czynności w sprawie. Sytuacja ta wypełnia przesłankę rażącej bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania przez organ a ponadto stanowi podstawę przyznania zadośćuczynienia za czas oczekiwania na rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o oddalenie skargi w całości. Motywując wniosek o odrzucenie skargi organ podniósł, że pismo z dnia 28 maja 2025 r. stanowiące ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie zostało złożone w [...] Oddziale ZUS w [...] w dniu 3 czerwca 2025 r. W tej samej dacie została złożona (nadana listem poleconym) skarga na bezczynność. Skarżąca nie wykazała, że pismo z dnia 28 maja 2025 r. zostało osobiście złożone w [...] Oddziale ZUS w [...] przed faktycznym nadaniem w Placówce Poczty Polskiej listu poleconego zawierającego skargę na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania. Motywując wniosek o oddalenie skargi organ podniósł, że pismem z dnia 16 czerwca 2025 r. udzielił Skarżącej bardzo szczegółowej odpowiedzi w zakresie jej pisma z dnia 28 maja 2025 r. Podkreślił, że wobec wydania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22, organ nie miał podstaw do prowadzenia dalszego postępowania w sprawie wniosku zmarłego M. R.. W przedstawionym stanie sprawy nie wystąpiła bezczynność organu czy też przewlekłe prowadzenie postępowania mające miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Brak jest zatem podstaw do zastosowania wobec organu jakichkolwiek sankcji. W piśmie procesowym z dnia 11 sierpnia 2025 r. T. R. podniosła, że ponaglenie złożyła w ZUS osobiście w dniu 29 maja 2025 r., co potwierdza pieczęć ZUS uwidoczniona na tym dokumencie. Nie ma zatem racji pełnomocnik organu twierdząc, że zarówno ponaglenie jak i skarga na bezczynność organu oraz przewlekłe prowadzenie postępowania zostały złożone w tej samej dacie, tj. 3 czerwca 2025 r. Nadto Skarżąca podniosła, że odpowiedź ZUS na ponaglenie (pismo z dnia 16 czerwca 2025 r.) była lakoniczna, a ponadto zawierała błędy formalne i merytoryczne. Ponownie odwołała się do wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22, w którym - jak wskazała - Sąd wytknął organowi szereg wadliwości dotyczących prowadzonego postępowania. Podkreśliła, że postępowanie, które toczy się od kilku lat, nie zostało dotychczas rozstrzygnięte, a świadczenie nie zostało wypłacone. W piśmie procesowym z dnia 1 grudnia 2025 r. Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi. Podzielił przy tym stanowisko Skarżącej, iż pismo z dnia 28 maja 2025 r. (ponaglenie) zostało złożone osobiście w dniu 29 maja 2025 r. w Inspektoracie w [...] – [...] Oddział ZUS w [...]. Jednocześnie wskazał, że wobec uchylenia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22 oraz umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego organ nie miał żadnych podstaw do prowadzenia dalszego postępowania w sprawie wniosku zmarłego M. R. o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. W piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2026 r. T. R. zakwestionowała stanowisko organu zawarte w piśmie z dnia 1 grudnia 2025 r. Podniosła, że sprawa nie została rozpoznana, organ uchyla się bowiem od nadania jej biegu, co skutkuje bezczynnością i przewlekłością postępowania, które noszą znamiona rażącego naruszenia prawa. W związku z powyższym T. R. wniosła o: uwzględnienie skargi i stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania, które miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa; przyznanie maksymalnej sumy pieniężnej z tego tytułu przewidzianej przepisami prawa co uzasadnione jest okolicznościami podanymi w uzasadnieniu; wyznaczenie organowi administracji terminów do rozstrzygnięcia kwestii świadczenia rzutującego na aktualne należności Skarżącej. W uzasadnieniu Skarżąca podniosła, że organ unika rzetelnego rozpatrzenia sprawy, która dotychczas nie została załatwiona. Nie ustalono i nie wypłacono należnych środków, co negatywnie rzutuje na dochodzenie świadczeń pochodnych - renty rodzinnej i wdowiej. Bezczynność i przewlekłość postępowania prowadzonego przez organ spowodowała zatem wymierne skutki finansowe. W związku w powyższym, zdaniem Skarżącej, należy uwzględnić takie aspekty sprawy jak: zadośćuczynienie za oczekiwanie na rozpatrzenie sprawy, wynagrodzenie wadliwego działania organu, nieusprawiedliwione zaniechanie podjęcia działań przez organ i ponoszenie negatywnych konsekwencji naruszeń i zaniechań tegoż organu, a także rekompensatę negatywnych przeżyć związanych z rażącą bezczynnością i przewlekłością. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. kontrola ta obejmuje również bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (pkt 8) oraz bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw (pkt 9). W pojęciu sprawy sądowoadministracyjnej mieści się kontrola działalności administracji publicznej w zakresie wyznaczonym w art. 3 p.p.s.a., a także kontrola innych kwestii rozpoznawanych w postępowaniu prowadzonym na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak wymienione w art. 4 p.p.s.a. Oznacza to, że sąd administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania spraw, które nie zostały wymienione w cytowanych przepisach. Jednocześnie, na mocy art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, wyrokiem z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] o odmowie przyznania M. R. renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Następnie, na skutek skargi kasacyjnej Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od ww. wyroku, wyrokiem z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 179a w związku z art. 183 § 2 pkt 2 oraz w związku z art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22 oraz umorzył postępowanie sądowoadministracyjne. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd wskazał, że postępowanie sądowe zakończone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22 dotknięte było wadą nieważności, bowiem M. R. zmarł w dniu [...] grudnia 2022 r., tj. po wniesieniu skargi z dnia 16 sierpnia 2022 r. na decyzję Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2022 r., a przed rozpoznaniem sprawy z tej skargi przez Sąd. Skierowanie zaś rozstrzygnięcia do osoby nieżyjącej skutkuje bezwzględnym obowiązkiem jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Powyższy wyrok Sądu stał się prawomocny od dnia 17 października 2023 r. Wobec uchylenia przez Sąd ww. wyrokiem wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 1689/22 oraz umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z powodu zgonu M. R., organ nie miał żadnych podstaw do dalszego prowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie wniosku z dnia [...] stycznia 2022 r. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Postępowanie zostało bowiem zakończone ostateczną decyzją Prezesa ZUS z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2022r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Podkreślić również należy, że przedmiot ww. postępowania dotyczył wyłącznie praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. Rozstrzygnięcia podjęte przez organ związane są zatem wyłącznie ze Skarżącym - zmarłym M. R., kształtują tylko jego indywidualną sytuację i nie dotyczą interesu prawnego innych osób, w tym Skarżącej T. R.. W rozpoznawanej sprawie T. R. wniosła skargę na bezczynność Prezesa ZUS po wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 maja 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22. Wyrok ten (wydany w sprawie zmarłego M. R.) został uchylony prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 1689/22. Jednocześnie przed organem nie toczy się jakiekolwiek postępowanie w przedmiocie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku, którego stroną jest Skarżąca. Brak jest zatem przedmiotu zaskarżenia. Analizując akta sprawy nie sposób przyjąć, aby na organie spoczywał obowiązek działania w przedmiocie objętym skargą, który miałby uzasadniać stwierdzenie pozostawania organu w bezczynności. Brak jest również wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku, do którego organ byłby zobowiązany się odnieść. W tym stanie rzeczy - wobec braku przedmiotu zaskarżenia - skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. Wobec niedopuszczalności skargi Sąd nie miał podstaw prawnych do oceny wniosku Skarżącej o przyznanie sumy pieniężnej (zadośćuczynienia) złożonych w skardze oraz w piśmie procesowym z dnia 5 stycznia 2026 r. Końcowo zauważyć należy, że wobec braku przedmiotu zaskarżenia kwestia terminowości złożenia ponaglenia nie mogła mieć istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie zauważyć jednak należy, że pismo Skarżącej z dnia 28 maja 2025 r., stanowiące ponaglenie w rozumieniu art. 37 k.p.a., zostało złożone do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ([...] Oddział ZUS w [...], Inspektorat w [...]) w dniu [...] maja 2025 r., co potwierdza prezentata organu uwidoczniona na tym dokumencie. Mając na względzie wszystko powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.