II SAB/Wa 697/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA - Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2018 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi Stowarzyszenia [...] z siedzibą w [...] na bezczynność Polskiego Instytutu Sztuki Filmowej w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] sierpnia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2018 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą w [...] po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł, złożyło wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku podano, że na dzień wniesienia skargi oraz na dzień wezwania do uiszczenia wpisu wnioskodawca nie posiada wystarczających środków finansowych. Stowarzyszenie wskazało, że jest organizacją pozarządową, nie działa w celu osiągnięcia zysku, utrzymuje się z wpłat darowizn oraz grantów od prywatnych sponsorów. Aktualnie gromadzone środki finansowe wystarczają wyłącznie na opłacenie pensji i opłat związanych z utrzymaniem siedziby, takich jak czynsz czy telefony. Nadto, aby poszerzyć źródła finansowania Stowarzyszenie w 2016 r. wzięło kredyt na rozwój działalności gospodarczej w wysokości 81.000 zł, a w 2017 r. dwa kredyty na prowadzenie działalności statutowej - jeden w wysokości 90.000 zł, a drugi 62.000 zł. Stowarzyszenie podało, że wszystkie kredyty są spłacane i co miesiąc raty wynoszą w sumie 5.500 zł. Obecnie podjęte zostały starania o otrzymanie kolejnego kredytu na utrzymanie płynności finansowej. Podniesiono, że jednym z podstawowych działań Stowarzyszenia jest ochrona prawa do informacji na drodze sądowej, a tymczasowa sytuacja finansowa strony nie pozwala na inicjowanie takich postępowań sądowych. W oświadczeniu o majątku i dochodach wskazano, że środki finansowe zgromadzone na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynoszą – na kontach 12.890,14 zł, a w kasie 334,95 zł. Natomiast stałe wydatki to około 50.000 zł, a składają się na nie opłaty za: Internet i telefony - 400 zł, druk - 150 zł, ochronę - 64 zł, czynsz - 3.800 zł, a także wydatki na: księgowość - 3.000 zł, wynagrodzenia - 37.000 zł, spłatę kredytów - 5.500 zł. Stowarzyszenie podało ponadto, że nie został jeszcze sporządzony bilans za rok 2017. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł. W uzasadnieniu stwierdził, że kwoty, które posiada Stowarzyszenie na rachunkach bankowych i w kasie przewyższają koszty, do opłacenia których jest aktualnie w sprawie zobowiązane. Odpis przedmiotowego postanowienia strona skarżąca otrzymała w dniu 21 lutego 2018 r. (zwrotne potwierdzenie odbioru znajduje się w aktach sprawy). W dniu 27 lutego 2018 r. Stowarzyszenie złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od powyższego postanowienia, zarzucając naruszenie: 1) art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez jego błędne zastosowanie, bowiem przedstawione informacje o przejściowych trudnościach finansowych Stowarzyszenia uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych, 2) art. 255 P.p.s.a., poprzez brak zastosowania tego przepisu, co skutkowało błędnym rozstrzygnięciem wskutek niepełnego rozpatrzenia sytuacji finansowej. W sprzeciwie podniesiono, że środki z przekazanego 1% podatku dochodowego wpłyną dopiero w okolicach lipca 2018 r., a ponadto wnioskodawca ubiega się o kolejny kredyt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.); zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a). Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego prawa do sądu. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo wąski zakres stosowania i może mieć miejsce tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek, warunkujących przyznanie prawa pomocy, nie budzi żadnych wątpliwości. Z treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. wynika, że ciężar dowodu, w zakresie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie wnioskującej, o czym świadczy użyty w tym przepisie zwrot "gdy wykaże". W świetle powyższego strona, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy powinna nie tylko podać we wniosku okoliczności wskazujące na brak środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z uczestnictwem w postępowaniu sądowym, ale również dołączyć dokumenty, potwierdzające złożone oświadczenia. Ustawodawca, w odniesieniu do oceny wniosków składanych przez osoby prawne lub jednostki organizacyjne niemające osobowości prawnej, wprowadził większe rygory, koncentrując się wyłącznie na przesłankach ekonomicznych, a ponadto uzależnił przyznanie prawa pomocy, mimo zaistnienia przesłanek ustawowych, od uznania sądów (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt I FZ 226/14, dostępny w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). W ocenie Sądu, złożony sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że osoby prawne, w tym stowarzyszenia, zobligowane są do zapewnienia środków na prowadzenie działalności określonej w statucie, bądź regulaminie. Skarżące Stowarzyszenie, chcąc realizować swą statutową działalność, musi liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów, w tym kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Prawo pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa. Z tego względu powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście i obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że ubiegając się o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich pomimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Sąd podziela zatem stanowisko referendarza sądowego, że strona skarżąca posiada wystarczające kwoty na poniesienie kosztów sądowych, w szczególności wpisu w wysokości 100 zł. Należy również wskazać, że skoro strona terminowo reguluje należności kredytowe, opłaca koszty bieżącej działalności, to ma również możliwość poniesienia kosztów związanych z postępowaniem sądowym, w szczególności wygospodarowanie 100 zł nie powinno stanowić obciążenia ponad miarę. Nadto trzeba podkreślić, że zobowiązania cywilnoprawne nie korzystają z pierwszeństwa względem obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Preferencyjnie traktowanie innych, niż koszty sądowe, zobowiązań - nie może stanowić podstawy do uznania, że zachodzą przesłanki do przyznania stronie prawa pomocy. Także udzielenie Stowarzyszeniu kredytu świadczy o posiadaniu przez nie zdolności kredytowej. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 255 P.p.s.a., należy wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zgodnie z tym przepisem, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Natomiast w przedmiotowej sprawie wskazano, że nie został jeszcze sporządzony aktualny bilans za rok 2017, nadto szczegółowo opisano sytuację finansową w oświadczeniu o majątku i dochodach. Co więcej, przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma charakteru obligatoryjnego i należy do wyłącznej oceny (uznania) Sądu, który władny jest stwierdzić, czy dane zawarte we wniosku oraz złożone dokumenty są wystarczające dla pełnej oceny występowania przesłanek warunkujących możliwość przyznania stronie prawa pomocy (postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 220/11, z dnia 16 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 26/12, z dnia 17 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1761/14, dostępne w bazie orzeczeń www. nsa.gov.pl). W przedmiotowej sprawie referendarz nie miał wątpliwości co do treści oświadczenia strony skarżącej i uznał je za wystarczające do merytorycznego rozpoznania wniosku. W ocenie Sądu, stanowisko to zasługuje na aprobatę. W związku z powyższym, brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2018 r., bowiem odpowiada ono prawu. Sąd uznał, że w przypadku Stowarzyszenia nie zaistniały przesłanki wynikające z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uprawniające do przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem zasadne jest utrzymanie w mocy orzeczenia referendarza sądowego o odmowie częściowego zwolnienia Stowarzyszenia od kosztów sądowych w zakresie uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.