II SAB/Wa 737/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kube, Sędzia WSA Andrzej Góraj (spr.), Asesor WSA Anna Pośpiech-Kłak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi L. P. na bezczynność PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. z siedzibą w [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] września 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej 1. zobowiązuje PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. z siedzibą w [...] do rozpoznania wniosku L. P. z dnia [...] września 2024 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 3. zasądza od PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. z siedzibą w [...] na rzecz L. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych), tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu [...] września 2024 roku L. P. (dalej jako skarżący) złożył do PKP Polskich Linii Kolejowych S.A. wniosek o udostępnienie informacji publicznej w zakresie: 1) ofert Wykonawców wraz z załącznikami, będących załącznikami do protokołu postępowania, złożonych w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego na: Świadczenie usług utrzymania czystości w wybranych lokalizacjach zarządzanych przez PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. i PKP S.A., nr referencyjny: [...] w częściach nr: 4, 7, 10, 15 i 21; 2) wniosków o waloryzację umów zawartych w wyniku przedmiotowego postępowania w częściach, o których mowa w pkt 1 oraz aneksy związane z waloryzacją; 3) informacji czy w ramach umów, o których mowa w pkt 2 zostały naliczone kary umowne, a jeśli zostały naliczone to w jakiej wysokości i z jakiego powodu. W odpowiedzi na wniosek pytana spółka pismem z dnia [...] września 2024 r. wyjaśniła skarżącemu iż w jej ocenie próbuje on dokonać nadużycia prawa dostępu do informacji publicznej więc nie udostępni stronie żądanych danych. Dnia 4 grudnia 2024r. L. P. wywiódł do tut. Sądu skargę na bezczynność pytanej spółki zarzucając jej naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 902), zwanej dalej "Udip" poprzez nieudostępnienie informacji publicznej pomimo upływu ustawowego terminu i naruszenie art. 16 ust. 1 wzw. żart. 17 ust 1 Udip, poprzez brak wydania decyzji w przedmiocie odmowy dostępu do informacji publicznej. Stąd wniósł o uznanie, iż organ dopuścił się bezczynności, orzeczenia o charakterze tej bezczynności pod kątem rażącego naruszenia prawa oraz nakazanie organowi rozpoznania wniosku i udzielenie dostępu do informacji publicznej zgodnie z wnioskiem. W odpowiedzi na skargę pytana strona wniosła o jej nieuwzględnienie podnosząc fakt udzielenia odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, sprawowaną pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga analizowana pod tym kątem zasługiwała co do zasady na uwzględnienie. Odnosząc się do materii zarzucanego przez pytany podmiot nadużycia prawa przez wnioskodawcę, w pierwszej kolejności należało wyjaśnić, iż nadużywanie publicznego prawa podmiotowego ma miejsce wówczas, gdy podejmuje się próbę korzystania z instytucji dostępu do informacji publicznej dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest w szczególności prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawności funkcjonowania administracji i innych organów (vide: J. Drachal, Prawo do informacji publicznej w świetle wykładni funkcjonalnej [w:] J. Góral, R. Hauser i J. Trzciński, Sądownictwo administracyjne gwarantem wolności i praw obywatelskich 1980-2005, Naczelny Sąd Administracyjny, W-wa, 2005 r., s. 146–147; wyrok NSA z 16 października 2015 r., sygn. akt I OSK 1992/14; wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15; wyrok NSA z 14 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2642/16). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 września 2023 r. sygn. akt III OSK 5540/21 wskazał, że w polskim porządku prawnym, w którym konstytucyjne prawo podmiotowe dostępu do informacji publicznej ma charakter publicznego prawa podmiotowego o treści pozytywnej, przyjmuje się, że u podstaw prawa dostępu do informacji publicznej jako prawa politycznego leżą wartości leżące również u podstaw sprawowania władzy w ustroju państwa, wśród których istotną pozycję zajmuje jawność, a nadużyciem prawa dostępu do informacji publicznej jest przy powoływaniu się na jawność życia publicznego jego wykorzystywanie po to, aby podejmować działania niezgodne z prawem (nie na podstawie i w granicach prawa), godzące w sprawność i rzetelność funkcjonowania instytucji publicznych, a także ukierunkowane na nieposzanowanie przyrodzonej i niezbywalnej godności człowieka bądź pozyskiwanie, gromadzenie i udostępnianie innych informacji o obywatelach niż niezbędne w demokratycznym państwie prawnym. Można więc przyjąć, iż w doktrynie prawniczej oraz w orzecznictwie konstrukcja nadużycia prawa do informacji publicznej pojawia się w kontekście następującej motywacji i celów realizowanych przez osoby składające wnioski: 1) wykorzystania prawa do informacji w celu zakłócenia funkcjonowania organów administracji (do swoistego pieniactwa z wykorzystaniem prawa do informacji); 2) wykorzystania dla celów gospodarczych, zawodowych lub na potrzeby prowadzenia indywidualnych sporów prawnych; 3) wykorzystania dla szykanowania osób piastujących funkcje publiczne, do pozyskiwania informacji o tych osobach nie w celu społecznej kontroli, lecz dla prowadzenia sporów osobistych, zaspokojenia prywatnych animozji (por. wyrok WSA w Krakowie z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II SAB/Kr 481/19). Nadużycie prawa dostępu do informacji publicznej polega zatem na próbie korzystania z jego instytucji dla osiągnięcia celu innego aniżeli troska o dobro publiczne, jakim jest prawo do przejrzystego państwa, jego struktur, kontroli przestrzegania prawa przez podmioty życia publicznego, jawność administracji i innych organów. Celem ustawy o dostępie do informacji publicznej nie jest zaspokajanie indywidualnych (prywatnych) potrzeb w postaci pozyskiwania informacji wprawdzie publicznych, lecz przeznaczonych dla celów innych niż wyżej wymienione, czy też stworzenie formalnych mechanizmów umożliwiających destrukcję działalności organów władzy publicznej. W pierwszym przypadku informacje mogą być uzyskiwane na zasadach przyjętych dla danego rodzaju stosunków, np. w trybie k.p.c. (por. wyrok NSA z 23 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1601/15), w drugim przypadku dochodzi do naruszenia obowiązku wyrażonego w przepisie art. 82 Konstytucji przez brak troski o dobro wspólne. Wprawdzie w ustawie o dostępie do informacji publicznej nie określono granic korzystania z prawa do informacji, a zatem brak jest jakichkolwiek ograniczeń zarówno co do liczby, jak i jakości żądanej informacji. Taki stan rzeczy powoduje jednak, że w praktyce bardzo często dochodzi do nadużywania prawa do informacji do realizacji celów, które nie wynikają z ustawy, ani tym bardziej z Konstytucji RP oraz celów, które są trudne do pogodzenia z założeniami całego systemu prawa, składającego się z leżących u jego fundamentów wartości i zasad aksjologicznych. W każdym indywidualnym przypadku zachowanie skarżącego wnoszącego o udzielenie informacji publicznej winno być zatem oceniane nie tylko w kontekście uprawnienia do uzyskania takiej informacji, ale w konkretnych sytuacjach należy również uwzględnić płynące wobec niego wartości, a przede wszystkim nadrzędne zasady. Zakres obowiązku informacyjnego państwa powinien być ukształtowany w taki sposób, aby zapewnić równowagę między korzyściami wynikającymi z zapewnienia dostępu do informacji a szeroko rozumianymi kosztami, jakie muszą ponieść w celu jego realizacji podmioty zobowiązane. Nadużywanie prawa do informacji może bowiem ograniczać dostęp do niej innym podmiotom i zakłócać funkcjonowanie urzędu (pogląd NSA wyrażony w wyroku z 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt I OSK 799/12; zob. także: Nadużywane prawa do informacji publicznej – Uwagi De Lege Lata i De Lege Ferenda, Agnieszka Piskorz – Ryń, Kontrola Państwowa nr 6/2008;). Z uwagi na materię rozpoznawanej skargi zasadnym będzie odniesienie się również do problematyki sposobu zachowana pytanego organu w sytuacji, w której zarzuca nadużywanie prawa podmiotowego stronie wnioskującej o udzielenie informacji publicznej. Ową materią, na przestrzeni ostatniego okresu czasu zajmowały się kilkukrotnie różne składy orzekające Naczelnego Sądu Administracyjnego dochodząc do wspólnej konkluzji, iż w sytuacji, jeśli organ stwierdzi, iż celem działania wnioskodawcy nie jest jakakolwiek dbałość o interes publiczny, lecz motywacje i cele sprzeczne z celem ustawy o dostępie do informacji publicznej, to mogą wyjątkowo zajść podstawy do stwierdzenia nadużycia prawa do informacji publicznej, o czym jednak organ obowiązany będzie orzec w drodze decyzji administracyjnej wydanej na podstawie art. 16 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. bowiem skierowanie w takim przypadku zwykłego pisma do wnioskodawcy będzie niewystarczające (patrz m.in. wyrok NSA z 14.06.2024r. sygn.. akt III OSK 1210/23). Akceptując w/przywołane stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyartykułowane w uzasadnieniu wyroku z 14.06.2024r. (sygn. akt III OSK 1210/23) i traktując je jak własne tut. Sąd doszedł do wniosku, iż pytany organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku. Skoro bowiem nie udostępnił wnioskodawcy żądanych informacji powołując się na nadużywanie przez wnioskodawcę prawa do informacji publicznej, to powinien wydać w trybie art.16 udip stosowną decyzję. Skoro tego nie uczynił, to popadł poprzez to w bezczynność. W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie, uznając skargę za zasadną, orzekł jak w pkt.1 sentencji wyroku na podstawie art. 149 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Tut. Sąd doszedł zaś do przekonania, iż stwierdzona bezczynność, nie jawiła się jako mająca cechy rażącego naruszenia prawa, o jakiej mowa w art.149 § 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.). Organ reagował na wniosek strony bez zbędnej zwłoki. Bezczynność spowodowana była zaś wyłącznie niewłaściwą interpretacją przepisów regulujących sposób załatwienia sprawy w przypadku podniesienia zarzutu nadużycia prawa przez wnioskodawcę. O kosztach postępowania rozstrzygnięto stosownie do dyspozycji przepisu art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn. zm.).