II SAB/Wa 742/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 24 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. K. od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Wa 742/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi H. K. na bezczynność Komendanta Głównego Policji w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 29 lutego 2016 r. postanawia - utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt II SAB/Wa 742/16 - H. K. wystąpiła w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym formularzu wnioskodawczyni wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z synem i synową, nie posiada majątku ani oszczędności. Podała, że jedynie synowa posiada nieruchomość rolną w miejscowości [...]. Oświadczyła, że na dochód rodziny składa się jej emerytura w wysokości 1.050 zł, oraz wynagrodzenie syna i synowej z tytułu umów zlecenia w wysokości - odpowiednio 1.100 zł oraz 1.200 zł. Do stałych kosztów utrzymania zaliczyła: opłaty za media - 300 zł, opłaty za wodę - 90 zł oraz koszty zakupu leków - 200 zł. Pismem z dnia 29 grudnia 2016 r. referendarz sądowy, powołując się na art. 255 w związku z art. 256 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 i 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.), dalej "P.p.s.a." oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257), wezwał skarżącą do nadesłania w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania: 1. kserokopii dokumentów, z których wynika aktualna wysokość dochodów gospodarstwa domowego, prowadzonego przez skarżącą oraz jej syna i synową, 2. oświadczenia o stałych, niezbędnych kosztach utrzymania (ze wskazaniem, że należy określić z jakiego tytułu są ponoszone i w jakiej wysokości (w tym opłaty czynszowe), 3. kserokopii dokumentów, poświadczających stałe koszty utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę itp.), 4. oświadczenia o wysokości zadłużenia oraz kserokopii dokumentów, z których wynika tytuł i wysokość zadłużenia, 5. wyciągów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych. W piśmie tym wyjaśniono, że na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do opłacenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi, a wskazany w formularzu PPF dochód gospodarstwa domowego to suma ponad 3.300 zł. Wskazano, że z tego względu strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Pismo to zawierało ponadto pouczenie o treści art. 255 i art. 256 P.p.s.a., a także § 4 powołanego wyżej rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. Powyższe wezwanie zostało doręczone na adres wskazanego przez skarżącą pełnomocnika do doręczeń w dniu 9 stycznia 2017 r. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że ocena, czy spełniona została przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy, następuje na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez stronę, albowiem to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania, iż jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Ponadto wskazano, że wnioskodawca powinien być zainteresowany przedłożeniem wszelkich dokumentów, które poświadczają jego sytuację materialną i możliwości płatnicze. Rzeczywista sytuacja majątkowa wnioskodawcy nie może budzić żadnych wątpliwości. Referendarz sądowy podniósł, że skarżąca nie złożyła oświadczeń i dokumentów, wymaganych do oceny sytuacji finansowej jej i osób, z którymi pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W związku z tym referendarz, wobec braku wystarczających danych do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawczyni, uznał, że nie wykazała ona w niniejszej sprawie, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Postanowienie to zostało doręczone skarżącej na adres jej zamieszkania w dniu 27 lutego 2017 r. Od ww. postanowienia skarżąca wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu podniosła, że postanowienia referendarza sądowego nie można uznać za skutecznie doręczonego, albowiem zostało ono przesłane na jej adres, a nie na adres ustanowionego pełnomocnika do doręczeń. Ponadto skarżąca podniosła, że nie została pouczona o konsekwencja niezastosowania się do wezwania z dnia 29 grudnia 2016 r. Wskazała, że nie zdawała sobie sprawy z tego, że nieuzupełnienie braków może spowodować oddalenie zgłoszonego przez nią wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 260 P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 2 i § 3 P.p.s.a.). W pierwszej kolejności należy odnieść się do podniesionego przez skarżącą zarzutu nieskutecznego doręczenia postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. . Zgodnie z art. 67 § 5 P.p.s.a. jeżeli ustanowiono pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism w postępowaniu sądowym, doręczenia należy dokonać tym osobom. W niniejszej sprawie skarżąca ustanowiła osobę upoważnioną do odbioru pism i wskazała adres, pod który należy tej osobie dokonywać doręczeń. Mimo tego, postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. zostało przesłane na adres zamieszkania skarżącej. Niemniej jednak należy zauważyć, że tak przesłane postanowienie zostało osobiście odebrane przez skarżącą. Ponadto skarżąca, w przypisanym do tego terminie, wniosła sprzeciw od tego postanowienia. Pomyłka Sądu nie spowodowała zatem negatywnych skutków dla skarżącej. W związku z tym, w ocenie Sądu, postanowienie referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2017 r. zostało skutecznie doręczone skarżącej. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyte przez ustawodawcę w tym przepisie określenie "gdy wykaże" oznacza, że to skarżący ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Związane jest to z tym, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania. Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym oraz wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Podkreślić jeszcze raz należy, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów sądowych oraz kosztów ustanowienia adwokata spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne (niebudzące wątpliwości) danej o jej stanie majątkowym i dochodach (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Wskazać również należy, że stosownie do treści art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu w niniejszej sprawie referendarz sądowy zasadnie wezwał skarżącą do nadesłania dokumentów źródłowych i złożenia dodatkowych oświadczeń. Z nadesłanego wniosku wynikało bowiem, że łączny dochód w gospodarstwie domowym skarżącej wynosił 3 350 zł a wydatki 590 zł. Skarżąca wnioskowała zaś o zwolnienie z obowiązku uiszczania kosztów sądowych, które na tym etapie postępowania wynoszą 100 zł (wpis od skargi). Wezwanie z dnia 29 grudnia 2017 r. było zatem w pełni uzasadnione, albowiem dopiero dokumenty oraz oświadczenia w nim żądane pozwoliłyby na ustalenie stanu majątkowego skarżącej oraz jej możliwości płatniczych. Skarżąca nie odpowiedziała na powyższe wezwanie i w związku z tym należy stwierdzić, że nie wykazała ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy również podnieść, że w wezwaniu z dnia 29 grudnia 2016 r. znalazło się wyjaśnienie, iż na obecnym etapie postępowania skarżąca jest zobowiązana do opłacenia kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi, a wskazany w formularzu PPF dochód gospodarstwa domowego to suma ponad 3.300 zł. Wskazano również, że z tego względu strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy powinna wykazać, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Wyjaśniono zatem skarżącej na czym polegają wątpliwości co do jej stanu majątkowego oraz wskazano, iż winna ona wykazać, że przyznanie prawa pomocy w jej przypadku jest uzasadnione. W związku z tym należy podnieść, że zarzut skarżącej co do braku pouczenia jej o skutkach niewykonania wezwania z dnia 29 grudnia 2016 r. jest niezasadny. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd uznał, że nie było podstaw faktycznych i prawnych do przyznania skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. Zaskarżone sprzeciwem postanowienie referendarza sądowego należało zatem utrzymać w mocy. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.