II SAB/Wa 80/18

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Iwona Malicka po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2018 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia [...] stycznia 2017 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. J. S. po otrzymaniu wezwania do uiszczenia należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi, pismem z dnia 19 lutego 2018 r., wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z wnioskiem o przyznanie mu w niniejszej sprawie prawa pomocy. Powyższy wniosek uzupełnił, składając wypełniony formularz PPF, w którym wskazał, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych poprzez zwolnienie z wpisu od wniesionej skargi. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, a na dochód ich gospodarstwa składają się emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po 1.105,01 zł - łącznie 2.210,02 zł. Oświadczył, że posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni 50 m², użytkowane w domu syna w ramach umowy dożywocia, nadto nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, że ponosi koszty energii elektrycznej w wysokości około 200 zł, gazu - 74 zł, wywozu śmieci - 40 zł, opłat za telefon - 60 zł, opłat pocztowych - 50 zł, zakupu środków czystości - około 100 zł. Nadto podniósł, że wskutek doznanego udaru przebywał w szpitalu, na leczenie i leki wydaje wraz z żoną łącznie około 1.100 zł, a "na życie pozostaje około 300 zł". W celu ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony, wnioskodawca został wezwany do nadesłania w terminie 7 dni oświadczeń i dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej, w tym m.in. do złożenia dokumentów poświadczających koszty leczenia oraz umowy dożywocia. W odpowiedzi na wezwanie, skarżący wskazał, że opłaty za energię elektryczną i gaz opłaca w całości sam wraz z żoną, natomiast koszty ogrzewania domu pokrywa syn. Jednocześnie podkreślił, że ani on ani żona nie otrzymują świadczeń z ośrodka pomocy społecznej, ani nie korzystają z pomocy materialnej lub finansowej od rodziny i osób trzecich. Do pisma zostały załączone kserokopie: umowy darowizny nieruchomości rolnych w formie aktu notarialnego [...] oraz faktur za leki. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W myśl natomiast § 3 powołanego artykułu, prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Pomoc państwa, wyrażona w przepisach o prawie pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skierowana jest do osób, które albo mają bardzo niskie dochody, albo ich w ogóle nie posiadają, tj. do osób, które z uwagi na bardzo ciężką sytuację materialną, często nie mają zaspokojonych nawet podstawowych potrzeb życiowych. Strona, wszczynająca postępowanie sądowe powinna mieć świadomość, że to ona w pierwszej kolejności zobowiązana jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w sprawie. Wskazać należy, że skarżący od lat realizuje swoje konstytucyjne prawo dostępu do informacji na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1764, z późn. zm.). W okresie od 2009 r. tych spraw skarżący wniósł ponad 200. Do większości został złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy. Trzeba podkreślić, że prawo dostępu do informacji publicznej stanowi prawo polityczne, za pomocą którego obywatel jest uprawniony do kontroli organów władzy. Prawo to nie powinno zatem służyć załatwieniu osobistych interesów strony (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2013 r., sygn. akt I OSK 895/13). Ilość funduszy publicznych dostępnych na udzielanie prawa pomocy jest ograniczona i nie pozwala na automatyczne stosowanie omawianej instytucji w stosunku do wszystkich osób, które złożą wnioski o przyznanie prawa pomocy. Domaganie się przez skarżącego, by koszty każdego zainicjowanego przez niego postępowania zostały poniesione na Państwo, którego budżet wypracowany jest przez ogół obywateli, jest sprzeczne z ratio legis instytucji prawa pomocy - stanowi przejaw nadużywania tego prawa. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno przysługiwać przede wszystkim osobom bezdomnym, bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (granice ubóstwa). Natomiast, jak wynika ze złożonego formularza, skarżący wraz z żoną posiadają stałe dochody, mieszkają w jednym domu wraz z synem i jego rodziną w ramach umowy dożywocia, gospodarstwo rolne prowadzone przez syna oraz las zaspokaja potrzeby bytowe rodziny. W ocenie referendarza sądowego, wobec powyższego brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Z całą pewnością stan zdrowia skarżącego i jego żony niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, jednak ich rzeczywista wysokość nie została w sprawie wykazana. Również wnoszenie licznych spraw do Sądu, podlegających obowiązkowej opłacie, nie uprawnia strony do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym poprzez zwolnienie od należnego wpisu od każdej wniesionej skargi. Jeśli środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Takie działanie strony nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Reasumując, należy stwierdzić, że skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał, iż nie może uiścić wpisu od skargi w wysokości 100 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.