II SAB/Wa 874/14

Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej po rozpoznaniu w dniu 21 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2015 r. z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 9 lipca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy Wyrokiem z dnia 7 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt II SAB/Wa 874/14 oddalił skargę J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpatrzenia wniosku z dnia 9 lipca 2014 r. o udostępnienie informacji publicznej. Zarządzeniem z dnia 17 lipca 2015 r. wezwano J. S. do uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku z dnia 11 maja 2015 r. o sporządzenie uzasadnienia wyroku w kwocie 100 zł, w terminie 7 dni pod rygorem jej ściągnięcia. W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżący wniósł o umorzenie opłaty kancelaryjnej. Stwierdził, że jest ubogim emerytem rolniczym, a otrzymywana emerytura i tak nie starcza na pokrycie pełnych kosztów utrzymania. Dodał, że susza sprawiła, iż warzywa i owoce z przydomowego ogródka nie obrodziły co dodatkowo obciążyło jego skromny budżet. Pismem z dnia 4 września 2015 r. wezwano skarżącego do złożenia: - uzupełniającego oświadczenia, obejmującego dane o stanie majątkowym i obecnie uzyskiwanych dochodach, a także o stanie rodzinnym oraz o dochodach małżonka pozostającego we wspólności majątkowej z dłużnikiem, - dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zarządzeniem z dnia 28 września 2015 r. Zastępca Przewodniczącej Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówiła umorzenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. J. S. wniósł zażalenie na powyższe zarządzenie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 2 grudnia 2015 r. oddalił zażalenie. W uzasadnieniu postanowienia Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że to na dłużniku ciąży obowiązek wykazania okoliczności świadczących o tym, że nie jest w stanie uiścić należności sądowych. Natomiast skarżący nie udzielił niezbędnych informacji, które umożliwiłyby Sądowi ustalenie jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Na taką ocenę miało wpływ przede wszystkim nienależyte wykonanie przez skarżącego wezwania Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 3 września 2015 r. i niepełne udokumentowanie stanu majątkowego, co uniemożliwiało przyjęcie, iż sytuacja skarżącego wyczerpuje przesłanki określone w art. 229 § 1 ppsa. Pismem z dnia 1 lutego 2016 r. skarżący ponownie złożył wniosek o umorzenie należnej opłaty kancelaryjnej w całości. Stwierdził, że jego ośmioosobowa, wieloosobowa i wielopokoleniowa rodzina żyje na granicy ubóstwa. Stwierdził, że razem z żoną są emerytami rolniczymi. Natomiast syn W., którego są dożywotnikami jest bardzo poważnie chory na naczyniaka pnia mózgu. Dodał, że syn doznał nagle zawału serca i trafił do szpitala gdzie stwierdzono u niego bardzo poważną wadę serca (ubytki miedzy komorowe, powiększenie serca) skutkujące niewydolnością serca tzw. "migotaniem serca" i zagrożeniem udaru niedokrwiennego. Syn skarżącego – W. ma całkowity zakaz wysiłku fizycznego i musi być pod stałą opieką lekarzy. Czeka go rehabilitacja i poważna ryzykowna operacja ratująca życie. Stwierdził, że w tej sytuacji nie jest w stanie ponieść żądanej opłaty bez uszczerbku dla utrzymania rodziny. Podniósł jednocześnie, że jego rodzina jest zadłużona z tytułu opłat podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł wraz z odsetkami, a także na kwotę 478,60 zł za wywóz śmieci. Do powyższego wniosku skarżący załączył kartę informacyjną GOPS z dnia 25 września 2012 r., decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2014 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na wnuki, kopie faktury VAT PGE Obrót S.A., dowody opłaty na energię elektryczną, wyciąg z rachunku bankowego, decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, dowodów dokonania wpłat opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skarżący dołączył ponadto kopie karty informacyjną opisująca stan zdrowia W. S. z Centrum Medycznego [...] w [...] SPZZOZ oraz zwolnienia lekarskiego. Następnie zarządzeniem z dnia 1 marca 2016 r. działając na podstawie § 7 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym (Dz. U. Nr 221, poz. 2194.) wezwano skarżącego do złożenia w terminie 14 dni: 1. uzupełniającego oświadczenia, obejmującego dane o stanie majątkowym i obecnie uzyskiwanych dochodach, a także o stanie rodzinnym oraz o dochodach małżonka pozostającego we wspólności majątkowej z dłużnikiem, 2. dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, 3. dokumentów dotyczące obciążeń i zobowiązań finansowych, tj. kosztów utrzymania domu (tj. opłaty z gaz, energię elektryczną, czynsz, wodę, wywóz śmieci, koszt lekarstw itd.), kredytów, 4. ponadto, wskazanie na wszelkie inne okoliczności uzasadniające składany wniosek. Jednocześnie skarżący został poinformowany, że dokumentami źródłowymi, o których mowa powyżej, mogą być w szczególności odpisy zeznań podatkowych, informacji o nieruchomościach i obiektach budowlanych, informacji o gruntach, wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, wypisy z rejestrów urzędowych, odpisy aktualnych bilansów, odpisy orzeczeń alimentacyjnych, zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, nagród, honorariów, emerytur i rent, zasiłków z tytułu ubezpieczenia społecznego, pomocy społecznej lub bezrobocia oraz innych należności i otrzymywanych świadczeń, a także dotyczące obciążeń i zobowiązań finansowych, w odniesieniu zaś do osób fizycznych ponadto informacje lub odpisy wywiadów środowiskowych, rodzinnych, sporządzonych przez ośrodki pomocy społecznej. W odpowiedzi na powyższe skarżący nadesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Stwierdził w nim, że jest członkiem wielodzietnej i wielopokoleniowej rodziny, która żyje na granicy ubóstwa, lecz stara się radzić sobie samodzielnie. Podniósł, że syn W. cierpi na poważną chorobę wykrytą w 2007 r. - naczyniaka trzonu kręgu C7 umiejscowionego w pobliżu pnia mózgu, który już wówczas dawał niepokojące objawy w postaci zasłabnięć i drętwienia kończyn. Obecnie naczyniak się powiększył, wzmagając nacisk na pień mózgu i nasilając objawy neurologiczne. Skutkuje to zaburzeniem równowagi i osłabieniem pamięci. Syn jest stale rozdrażniony, poddenerwowany i wybuchowy. Jego zdolność ruchowa i zdolność percepcji jest coraz bardziej ograniczona. W tej sytuacji W. S. nie jest w stanie wykonywać ciężkiej pracy na roli, co odbija się na plonach z gospodarstwa rolnego. Podniósł również, że ostatnio syn doznał zawału serca i trafił do szpitala, gdzie stwierdzono u niego poważną wadę serca skutkującą "migotaniem serca", jego niewydolnością, niezwykle niskim ciśnieniem krwi i zagrożeniem udaru niedokrwiennego. Syn skarżącego jest niezdolny do pracy w gospodarstwie rolnym i musi być pod stałą kontrolą lekarzy. Powyższe dodatkowo pogłębia trudną sytuację materialną rodziny. Obecnie to 79 letni skarżący musi opiekować się ciężko chorym synem i doglądać gospodarstwa. W związku z chorobą serca rodzina ponosi dodatkowe wydatki na leki i prywatne wizyty lekarskie (koszt jednej wizyty to 150 zł), bowiem NFZ umożliwia dostęp do lekarza kardiologa dopiero za 6 miesięcy. Syn musi również stosować leki kardiologiczne nierefundowane przez NFZ o 100% odpłatności. Stwierdził również, że syn W. posiada gospodarstwo rolne o pow. 10,8845 ha, w tym 1,6 ha lasu. Oświadczył, że ani skarżący ani zamieszkali z nim bliscy nie posiadają żadnych oszczędności, rachunków bankowych, lokat dewizowych, akcji na giełdzie, kosztowności, antyków ani innych szczególnie wartościowych rzeczy. Wyjątkiem jest konto bankowe, synowej dla wypłat przyznanych zasiłków na dzieci. Żaden z domowników nie jest nigdzie dodatkowo zatrudniony, nie są również zarejestrowani jako bezrobotni i nie pobierają z tego tytułu zasiłków. Gospodarstwo rolne prowadzone przez syna i synową, nie przynosi pieniężnego dochodu. Uzyskiwane plony przeznaczamy na potrzeby rodziny, a pozyskiwane drewno z ich lasu zapewnia opał. Poza tym las nie przynosi żadnych dodatkowych dochodów. Wyjaśnił, że dochód z gospodarstwa rolnego oznacza teoretyczną dochodowość gruntów dla celów podatku rolnego. Ustalony dochód w wysokości 1071,29zł, nie jest więc czystym dochodem miesięcznym w pieniądzu, lecz dochodem możliwym do uzyskania. Plony z gospodarstwa są w całości konsumowane przez rodzinę i zwierzęta. Oświadczył, ponadto że: cała rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych, plonów z gospodarstwa oraz z zasiłków z gminy. Miesięczne wydatki wynoszą: na energię elektryczną ok. 400 zł, gaz z butli około 150 zł, wodę rodzina czerpie z własnej studni. Leki, tlen i pieluchy dla skarżącego, insulina dla żony skarżącego kosztuje około 600 zł miesięcznie. Ubezpieczenie budynków kosztuje około 470 zł rocznie, oplata za telefon około 80zł miesięcznie, zakup węgla 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok.600 zł rocznie, wywóz śmieci – 160 zł miesięcznie, podatki od gruntów i budynków – 594 zł rocznie, Szczepienie psów – 100 zł rocznie, przegląd kominiarski - 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie, leki ok. 600 zł miesięcznie. Podniósł, że w roku 2014 nikt z rodziny nie osiągnął żadnych dochodów podlegających opodatkowaniem PIT. Ponadto żadna z osób pozostających w gospodarstwie domowym nie posiada samochodu o wartości powyżej 5000 zł. Nikt też, nie zbył w przeciągu ostatnich trzech lat jakiejkolwiek nieruchomości. Rodzina nie prowadzi działów specjalnych produkcji rolnej. Stwierdził również, że jego rodzina nie korzysta z kredytów bankowych, nie opłaca czynszu oraz stara się regulować zobowiązania w terminie w zależności od możliwości. Obecnie na skarżącym ciążą zaległości z tytułu opłaty podatku rolnego, leśnego i od nieruchomości na kwotę 746,50 zł (z odsetkami) i 478,60 zł za wywóz śmieci. Do wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący załączył kopie: karty informacyjnej GOPS z dnia 25 września 2012 r., decyzji Wójta Gminy [...] z dnia 6 listopada 2014 r. o przyznaniu zasiłku rodzinnego na wnuki, kopie faktur VAT PGE Obrót S.A., dowody wypłaty emerytury rolniczej, dowodów uiszczenia opłaty na energię elektryczną, postanowienia Wójta Gminy [...] o zarachowaniu wpłaty na opłaty za gospodarowanie odpadami, wyciąg z rachunku bankowego, decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, dowodów dokonania wpłat opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Skarżący dołączył ponadto kopie karty informacyjnej z dnia 24 stycznia 2016 r. opisującej stan zdrowia W. S. z Centrum Medycznego [...] w [...] SPZZOZ oraz zwolnienia lekarskie syna W. (od dnia 21.01.2016 r. do 14.02.2016 r.;15.02.2016r. do 15.03.2016 r.; od 16.03.2016 r. do 15.04.2016 r.), rachunku za konsultację medyczną, skierowania do laboratorium, recepty, skierowania do poradni kardiologicznej, skierowanie do szpitala – Instytutu Kardiologii w [...] z dnia 15 marca 2016 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Zdaniem skarżącego w uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy nie wziął po uwagę nagłego zdarzenia losowego, które sprowadziło aktywność jego syna jedynie do walki o własne zdrowie i życie. Obecnie 79 letni skarżący zmuszony został do doglądania gospodarstwa. Wobec czego stan majątkowy rodziny gwałtownie się pogorszył. Stwierdzona u syna wada serca wymusza korzystanie z prywatnych konsultacji medycznych i badań krwi oraz zakupu nierefundowanych – płatnych w 100 % leków. Stan zdrowia syna wyklucza praktycznie, możliwości jakiegokolwiek zarobkowania, który pozostaje na zwolnieniu lekarskim. Zdaniem skarżącego, przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy wziąć pod uwagę stan obecnego zadłużenia wynikającego z braku środków finansowych. Podniósł również, że wartość posiadanych przez syna gruntów spadła, wobec czego nie mogą one być traktowane jako majątek umożliwiający szybkie uzyskanie środków na zapłatę. Nie ma również chętnych na ich dzierżawę, natomiast obciążenie gruntów doprowadziłoby wkrótce do ich całkowitej utraty. Ponadto miesięczny dochód w rodzinie wynosi 486,44 zł na osobę, co zdaniem skarżącego dowodzi życia w ubóstwie. Do pisma załączone zostało zwolnienie lekarskie na okres od 16 kwietnia do 15 maja 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej ppsa, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Oznacza to, że złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy jest w całości rozpoznawany przez Sąd w świetle przesłanek z art. 246 powołanej ustawy, a Sąd – orzekając w tym zakresie – nie jest w żaden sposób związany wcześniej wydanym w tym przedmiocie postanowieniem. Zgodnie z art. 199 ppsa, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użyty w tym przepisie zwrot "gdy osoba ta wykaże", oznacza, że wnioskodawca ma obowiązek udowodnić i przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 pkt 1 cytowanej ustawy. Zatem ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. To zainteresowany przyznaniem prawa pomocy powinien wykazać zasadności wniosku w świetle ustawowych przesłanek. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i winno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona rzeczywiście nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Prawo dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia (częściowego zwolnienia) od kosztów sądowych. Prawo pomocy winno być więc udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Deklarowany dochód rodziny skarżącego wynosi 3.891,53 zł miesięcznie. Natomiast gospodarstwo rolne, zaspakaja bieżące potrzeby rodziny na artykuły spożywcze. Skarżący oraz jego żona posiadają stały dochód w postaci emerytur rolniczych. Nadmienić również należy, że w przedmiotowej sprawie skarżący w dniu 15 lutego 2015 r. uiścił wpis sądowy w wysokości 100 zł. (karta 73 akt sprawy). Uiszczenie ww. wpisu sądowego od skargi nastąpiło mimo tego, iż w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy (od listopada 2014 r.) skarżący powoływał się na poważną chorobę syna (naczyniak trzonu kręgu C7 w pniu mózgu). Skarżący podnosił, że jego syn cierpi na zasłabnięcia, drętwienie kończyn, zaburzenia równowagi, osłabienie pamięci. Twierdził również, że jego syn nie jest w stanie wykonywać ciężkiej pracy na roli. Należy więc uznać, że wnioskodawca obecnie nie wykazał, że nie jest w stanie uiścić 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba również podkreślić, że ewentualne zwolnienie od kosztów sądowych na skutek rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, wywołuje określone skutki prawne od momentu skutecznego wystąpienia z żądaniem przyznania prawa pomocy i nie działa wstecz. Brak jest więc obecnie możliwości skutecznego domagania się przez stronę zwolnienia - w ramach wniosku o przyznanie prawa pomocy - z obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W związku z powyższym, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.