II SAB/Wa 9/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w osobie: Sędzia WSA - Stanisław Marek Pietras po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. S. od postanowienia starszego referendarza sądowego z 16 maja 2018 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. S. na bezczynność Wójta Gminy [...] w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej z dnia [...] października 2017 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie -. Postanowieniem z dnia 16 maja 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił J. S. (dalej także: "skarżący" lub "strona skarżąca") przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia starszy referendarz sądowy wskazał, że po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości 100 zł, pismem z dnia [...] stycznia 2018 r., złożył w przedmiotowej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W związku z powyższym przesłano skarżącemu formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF, celem jego wypełnienia w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W nadesłanym formularzu, uzupełnionym pismami z dnia 22 marca 2018 r. oraz z dnia 16 kwietnia 2018 r., skarżący podał, że wnosi o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Oświadczył, że na dochód gospodarstwa domowego składają się emerytury rolnicze jego i żony w kwocie po [...] zł - łącznie [...] zł miesięcznie. Wyjaśnił, że posiada wraz z żoną mieszkanie o powierzchni 50 m², użytkowane w domu syna w ramach umowy dożywocia, nadto nie posiada oszczędności ani przedmiotów wartościowych. Podniósł, że do stałych kosztów utrzymania należą opłaty za energię elektryczną w wysokości około 200 zł, opłaty za gaz - około 74 zł, opłaty za wywóz śmieci - 40 zł, opłaty za telefon - około 60 zł, środki czystości - około 100 zł, opłaty pocztowe - około 50 zł. Do stałych wydatków skarżący zaliczył też koszty leków dla siebie i żony, w tym tlenu (kłopoty z oddychaniem), insuliny (cukrzyca) oraz pieluch, w wysokości około 600 zł miesięcznie oraz wizyt lekarskich wraz z kosztami dojazdu - około 500 zł. Podniósł również, że w dniu 15 marca 2018 r. doznał udaru i trafił do szpitala, obecnie przebywa w domu pod opieką żony i syna, który jest również chory i ma trudną sytuacje finansową. Do wniosku zostały załączone kserokopie: odcinków emerytur rolniczych z KRUS, umowy darowizny nieruchomości rolnych w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego, faktury za energię elektryczną wraz z dowodami wpłat, faktury za zakup gazu w butli, faktur za zakup leków. W piśmie z dnia 6 czerwca 2018 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 16 maja 2018 r. Wnosząc o uchylenie spornego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi, skarżący wskazał w uzasadnieniu, że nie zgadza się ze stanowiskiem referendarza sądowego, jakoby nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego bez uszczerbku utrzymania koniecznego do siebie i rodziny. W tej sytuacji, skarżący zarzucił, że stanowisko wyrażone w uzasadnieniu spornego postanowienia referendarza sądowego jest bezduszne, a także niezgodne z zasadami współżycia społecznego. W ocenie skarżącego, stanowisko to w konsekwencji uniemożliwia mu korzystanie z konstytucyjnego prawa do sądu w sytuacji, gdy skargi wnioskodawcy są oczywiście uzasadnione. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (vide: art. 260 § 2 p.p.s.a.). Należy zauważyć, że warunkiem przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, jest wykazanie przez wnioskodawcę, stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie ulega zatem wątpliwości, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy - wydając sporne postanowienie z dnia 16 maja 2018 r. - zasadnie przyjął, że sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie stronie skarżącej prawa pomocy. Brak jest podstaw do przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych, w tym wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Z całą pewnością stan zdrowia skarżącego i jego żony niesie ze sobą konieczność ponoszenia dodatkowych wydatków na leczenie, jednak ich rzeczywista wysokość nie została w sprawie wykazana. Również wnoszenie licznych spraw do Sądu, podlegających obowiązkowej opłacie, nie uprawnia strony do żądania przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w tym poprzez zwolnienie od należnego wpisu od każdej wniesionej skargi. Jeśli środków tych skarżący sobie nie zapewnił i – we własnej ocenie – ich nie posiada, to okoliczność ta nie powoduje, że prawo pomocy należy mu przyznać. Takie działanie strony nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowań sądowo-administracyjnych na Skarb Państwa. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd uznał, że nie było podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie, wobec czego zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego należało utrzymać w mocy. W tej sytuacji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 260 p.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji postanowienia.