II SAB/Wa 959/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Walawski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. M. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2015 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. M. na bezczynność Prezesa Rady Ministrów w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia utrzymać w mocy postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 grudnia 2015 r. E. M. wniosła do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku podniosła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem, z którym pozostaje w rozdzielności majątkowej. Posiada mieszkanie kwaterunkowe o powierzchni 67 m², z tytułu emerytury uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.602,46 zł, a jej mąż dochód z tytułu renty w kwocie 1.000,54 zł. Do swoich wydatków Skarżąca zaliczyła raty kredytu – 343,54 zł miesięcznie, energię elektryczną 2.393,87 + 706,12 zł rocznie, gaz – 688,21 zł rocznie, leki – 200 zł miesięczne, telefon, Internet, prasę – 150 zł miesięcznie. Ponadto Skarżąca oświadczyła, że jest osobą samotną, a mąż ponosi opłaty eksploatacyjne za mieszkanie oraz opłaca abonament TV. Wobec uznania, że oświadczenie z złożone we wniosku okazało się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego Skarżącej lub budzi wątpliwości, Skarżąca została wezwana do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jej stan majątkowy, jednakże żadnych dokumentów, ani oświadczeń nie przedłożyła. Postanowieniem z 14 grudnia 2015 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie. Od ww. postanowienia Skarżąca wniosła sprzeciw, z którego wynika, że żądanie złożenia dodatkowych dokumentów uznaje za nadinterpretację art. 255 P.p.s.a. W uzasadnieniu wskazała również, że w sprawie poniosła, poza wskazanymi w piśmie z 1 grudnia 2015 r., koszty opłat pocztowych. Nadto do sprzeciwu Skarżąca dołączyła szereg pism składanych i otrzymywanych w różnych sprawach sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W pierwszej kolejności podkreślić należy, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658). Postępowanie sądowe w przedmiotowej sprawie zostało wszczęte skargą wniesioną po tej dacie, dlatego zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej, przepis art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Zgodnie z tym przepisem, rozpatrując sprzeciw od zarządzenia i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. (w tym od postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy wydanych na podstawie art. 258 § 1 pkt 7 P.p.s.a.), sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania (...). Prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 244 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Ustawodawca użył w tym przepisie określenia "gdy wykaże", co oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek udowodnienia i przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji określonej w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. (por. "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym – komentarz", B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek; wydanie II – Kantor Wydawniczy ZAKAMYCZE 2006; str. 554). Należy wskazać, iż przyznanie prawa pomocy powinno mieć charakter wyjątkowy i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Udzielenie prawa pomocy jest przecież formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Instytucja prawa pomocy jest zatem wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza jednocześnie konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej ani do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Jak wskazuje się w doktrynie oraz orzecznictwie sądów administracyjnych prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jego celem jest bowiem zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Analizując jednak treść oświadczenia zamieszczonego we wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że Skarżąca nie wykazała, by w stosunku do Niej zachodziły przesłanki przyznania prawa pomocy. Brak wykonania wezwania referendarza sądowego w zakresie przedłożenia dokumentów źródłowych swoich i męża, w szczególności zeznań podatkowych, wyciągów z rachunków bankowych oraz wyliczenia miesięcznych kosztów utrzymania, uniemożliwia rzetelną ocenę sytuacji finansowej Skarżącej, a w konsekwencji nie daje podstaw do przyznania prawa pomocy. Dodatkowo wyjaśnić należy, że wobec niewykonania przez Skarżącą ww. wezwania referendarza sądowego badanie sytuacji majątkowej Sąd oparł wyłącznie o informacje znajdujące się w aktach sprawy. Z tych informacji wynika, że Skarżąca jest osobą samotną, ale prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i istnieje między nimi faktyczna rozdzielność majątkowa (poz. 6, 8 i 9 formularza). Na potwierdzenie istnienia rozdzielności majątkowej Skarżąca nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów, a dołączone do sprzeciwu odpisy pism składanych i otrzymywanych w różnych sprawach sądowych, ani nie potwierdzają, ani też nie wskazują na istnienie tego ustroju majątkowego. Wątpliwości Sądu budzi nadto oświadczenie Skarżącej, w którym stwierdza, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a z drugiej strony oświadcza, że jest osobą samotną. Tymczasem pozostawanie we wspólnym gospodarstwie domowym, co do zasady, wyklucza możliwość uznania za osobę samotną. Niewyjaśniona została również kwestia ponoszonych na utrzymanie wydatków. Skarżąca wskazała bowiem, że opłaty eksploatacyjne ponosi mąż, sama zaś opłaca rachunki za gaz i energię elektryczną, niemniej jednak powyższe wyliczenie jest niepełne, a tym samym ogranicza dokładne oszacowanie kondycji finansowej, nadto przeczy oświadczeniu o pozostawaniu osobą samotną. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że niemożliwa jest rzetelna analiza i ocena sytuacji finansowej Skarżącej oraz ocena czy Skarżąca jest w stanie ponieść należne w sprawie koszty postępowania. W konsekwencji niemożliwe jest ustalenie czy sytuacja Skarżącej spełnia przesłanki art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 260 § 1 i § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji.