II SO/Wa 16/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Beata Gibzińska po rozpoznaniu w dniu 2 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie wniesienia skargi T. M. w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego postanawia przyznać T. M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. T. M., w celu wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 maja 2018 r. przyznano T. M. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu dla wnioskodawczyni adwokat A. G.. W dniu [...] czerwca 2018 r. (data stempla pocztowego) adwokat A. G. złożyła do akt przedmiotowej sprawy cztery opinie o braku podstaw do wniesienia skarg T. M. na uchwały Zarządu Dzielnicy [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...], z dnia [...] marca 2016 r. nr [...], z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] oraz z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta [...] wraz z wnioskiem o przyznanie nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one opłacone w całości ani w części. Postanowieniem z dnia 9 lipca 2018 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania adwokat A. G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skarg T. M. w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego. W ocenie referendarza sądowego sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skarg (w tym przypadku aż czterech) nie stanowiło faktycznie udzielenia pomocy prawnej T. M., bowiem nie zmierzało do poprawy lub ochrony jej sytuacji prawnej. Ponadto stwierdzono, że omawiana instytucja, w przeciwieństwie do opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, nie została przewidziana zarówno w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r. poz. 1714), jak również w P.p.s.a. W tych okolicznościach przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu stanowiłoby nieuzasadniony wydatek z budżetu państwa. W dniu 23 lipca 2018 r. (data stempla pocztowego) na powyższe postanowienie referendarza sądowego adwokat A. G. złożyła sprzeciw wnosząc o uchylenie i zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, że brak wyraźnej regulacji nie oznacza, że nie ma podstaw do przyznania pełnomocnikowi wynagrodzenia za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 19 listopada 2012 r., sygn. akt II FPS 4/12 wyjaśnił, że brak określonej kategorii spraw lub czynności w rozporządzeniach wykonawczych nie może przesądzać o uznaniu, że wynagrodzenie za taką sprawę lub czynność nie może być uznane za niezbędny koszt postępowania. Przedmiotem poszczególnych rozporządzeń wykonawczych jest wprowadzenie limitów co do wysokości opłat za czynność, a nie limitów co do rodzaju spraw i czynności, za które przysługują opłaty. O tym, co stanowi niezbędny koszt postępowania strony reprezentowanej przez profesjonalnego pełnomocnika rozstrzyga art. 205 § 2 P.p.s.a. W uchwale tej stwierdzono także, że skoro rozporządzenie nie zawiera wszystkich czynności procesowych, dających podstawę do przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu przez stronę, pełnomocnikowi temu należy przyznać wynagrodzenie na podstawie stawki opłat przewidzianej w rozporządzeniu dla czynności o najbardziej zbliżonym rodzaju. Opłaty za udzieloną pomoc prawną z urzędu za czynności adwokackie w postępowaniu przed sądami administracyjnymi określa § 21 tego rozporządzenia, który reguluje wysokości stawki minimalnej za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego I instancji. W § 21 ust. 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia mowa jest jedynie o sporządzeniu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na uwadze jednak treść § 5 rozporządzenia (wysokość opłat w sprawach nieokreślonych w rozporządzeniu ustala się, przyjmując za podstawę opłatę w sprawach najbardziej zbliżonego rodzaju) należy uznać, że za sporządzenie przedmiotowej opinii pełnomocnikowi przysługuje wynagrodzenie, jak za sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm.); zwanej dalej P.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Artykuł 250 § 1 P.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik procesowy wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Podkreślić należy, że wspomniany przepis nie nakłada na sąd (odpowiednio referendarza sądowego) obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Należy wskazać, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z urzędu, przysługuje mu tylko za faktycznie udzieloną pomoc prawną. Przyznanie prawa pomocy skutkuje tym, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu, a ponadto że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2015 r., sygn. akt II FZ 910/15, z dnia 9 stycznia 2014 r., sygn. akt I OZ 1226/13 oraz z dnia 22 grudnia 2004 r., sygn. akt OZ 720/04, dostępne na stronie internetowej pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W tym kontekście, wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie sądu także pod kątem jakości i charakteru usług świadczonych w ramach pomocy prawnej, zaś wynagrodzenie może być przyznane wyłącznie wtedy, gdy pomoc prawna świadczona jest przez pełnomocnika w sposób profesjonalny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt I GSK 2012/13, postanowienie tego Sądu z dnia 2 października 2014 r., sygn. akt I FZ 321/14 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 marca 2000 r., sygn. akt I PZ 86/99. Mając na względzie powyższe uznano, że żądanie adwokat A. G. nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż trudno zgodzić się, aby udzielił stronie rzeczywistej pomocy prawnej w niniejszej sprawie. Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynagrodzenie dla pełnomocnika wyznaczonego z urzędu należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną stronie, dla której pełnomocnik z urzędu został ustanowiony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2005 r., sygn. akt OZ 720/04 oraz z dnia 28 maja 2013 r., sygn. II FZ 303/13, dostępne na stronie internetowej pod adresem j.w.). Przewidziany w art. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. o adwokaturze (Dz. U. z 2017 r. poz. 2368, z późn. zm.) obowiązek Skarbu Państwa ponoszenia kosztów nieopłaconej przez strony pomocy prawnej z urzędu dotyczy pomocy "udzielonej", a zatem powstaje w momencie rozpoczęcia wykonywania przez adwokata czynności związanych bezpośrednio z udzieleniem pomocy stronie, dla której został on wyznaczony. Udzielenie pomocy prawnej przez pełnomocnika powinno zmierzać bezpośrednio do poprawy lub ochrony sytuacji prawnej osoby, której udzielana jest pomoc (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 2005 r., sygn. akt I KZP 15/05, LEX nr 151472). Jak wynika ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wolą T. M. było ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu wniesienia skargi do sądu administracyjnego na akt organu administracji publicznej w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego. W przedmiotowej sprawie pełnomocnik z urzędu sporządził cztery opinie o braku podstaw do wniesienia skarg do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, tj. Sądu I instancji. W ocenie Sądu zgodzić się należy ze stanowiskiem referendarza sądowego, że w przedmiotowej sprawie brak jest podstaw do przyznania wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi adwokat A. G. kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W zaskarżonym postanowieniu prawidłowo stwierdzono, że sporządzenie przez pełnomocnika z urzędu opinii o braku podstaw do wniesienia skarg nie stanowiło faktycznie udzielonej pomocy prawnej skarżącej. Ten rodzaj czynności pełnomocnika z urzędu, w przeciwieństwie do celu w jakim został on ustanowiony, utrudnia stronie możliwość zbadania jej sprawy przez Sąd, który może przecież uwzględnić elementy korzystne dla strony, niezależnie od zarzutów skargi. Oznacza to, że treść skargi nie determinuje zakresu aktywności Sądu. Sporządzenie zatem opinii o braku podstaw do wniesienia skargi wkracza niejako w kompetencje sądu administracyjnego jako sądu pierwszej instancji, który czuwa nad zachowaniem legalności całej sprawy, nie będąc związany zarzutami skargi (por. postanowienie z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt III SO/Wa 24/14, dostępne na stronie internetowej pod adresem j.w.). Referendarz sądowy słusznie także wskazał, że opisywana czynność nie została wymieniona w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, ani w przywołanym na wstępie art. 250 P.p.s.a., jako podstawa przyznania wynagrodzenia dla pełnomocnika. Podstawą przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu dla pełnomocnika, jak wynika z przepisów rozporządzenia, jest udział w postępowaniu sądowoadministracyjnym, tj. za sporządzenie skargi i udział w rozprawie. Wbrew stanowisku adwokat A. G. opinii o braku podstaw do wniesienia skargi nie można utożsamiać z czynnością sporządzenia opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (§ 21 ust. 1 pkt 2 lit. b powołanego rozporządzenia), bowiem prawo do wniesienia skargi do Sądu I instancji nie zostało ograniczone, tak jak w przypadku prawa do wniesienia skargi kasacyjnej, ściśle oznaczonymi przesłankami z art. 174 pkt 1 i 2 w związku z art. 183 § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji badając wniesioną skargę, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Zdaniem Sądu pogląd o braku możliwości przyznania wynagrodzenia za sporządzenie pisma stwierdzającego brak podstaw do wniesienia skargi potęguje także okoliczność, że tego rodzaju czynność nie jest nazwanym pismem procesowym, znajdującym podstawę w przepisach P.p.s.a. Ponadto należy wskazać, że referendarz sądowy słusznie zauważył, że prawo pomocy jest przyznawane tylko do jednej sprawy (postępowania) i nie może obejmować swym zakresem innych spraw. Oznacza to, że przyznane T. M. prawo pomocy w sprawie II SO/Wa 16/18 dotyczyło tylko i wyłącznie zwolnienia od kosztów sądowych oraz wniesienia przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu skargi na jedno rozstrzygnięcie organu administracji publicznej w przedmiocie przyznania lokalu mieszkalnego. W przypadku zatem wniesienia przez pełnomocnika T. M. skargi na jedną oznaczoną uchwałę Zarządu Dzielnicy [...] w przedmiocie odmowy zakwalifikowania do umieszczenia na liście osób oczekujących na najem lokalu z mieszkaniowego zasobu miasta [...] i reprezentowania jej przed Sądem I instancji zaistnieje podstawa do przyznania pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu wynikających z powołanego rozporządzenia. Ponadto należy wyjaśnić, że jeżeli wolą T. M. byłoby zaskarżenie do sądu administracyjnego więcej niż jednego aktu to wówczas powinna złożyć odrębne formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy określając w rubryce nr. 3.1. przedmiot zaskarżenia. Biorąc powyższe pod uwagę brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia referendarza sądowego i przyznania wynagrodzenia adwokatowi ustanowionemu z urzędu na tym etapie postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 250 § 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji postanowienia.