III SA 1009/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA (del.) Włodzimierz Kubiak, Sędziowie NSA (del.) Jan Rudowski (spr.), Asesor WSA Jolanta Sokołowska, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi B.W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania administracyjnego w sprawie o zabezpieczenie należności pieniężnych p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie sądowe Postanowieniem z dnia [...] marca 2002r. Nr [...] wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2001r. Nr [...] odmawiające wznowienia postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 1999r. Nr [...] oddalającym zarzuty B. W. na postanowienie o zabezpieczeniu. W uzasadnieniu wyjaśniono, że w dniu [...] października 1998r. organ egzekucyjny na podstawie postanowienia o zabezpieczeniu Nr [...] dokonał zabezpieczenia na majątku B. W. należności wynikających z orzeczonej decyzją Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 1996 r. Nr [...] odpowiedzialności, jako jedynego wspólnika Spółki z o.o. "B", za zobowiązania Spółki z tytułu podatku pod towarów i usług za 1993r. i 1994r., poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości położonej w miejscowości S. i w miejscowości M. W dniu [...] listopada 1998 r. B. W. wniósł do organu egzekucyjnego zarzuty na wydane postanowienie. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia [...] grudnia 1998 r. Nr [...] oddalił zarzuty jako niezasadne. Uznał bowiem, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991 r. Nr 36, poz. 161 ze zm.). Po rozpatrzeniu zażalenia na to postanowienie Izba Skarbowa w W. utrzymała je w mocy wydając postanowienie z dnia [...] czerwca 1999r. Nr [...]. W dniu [...] czerwca 2001 r. B. W. złożył do Izby Skarbowej w W. wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostatecznym postanowieniem Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 1999 r. Jako uzasadnienie wniosku wskazał, iż wydana decyzja o odpowiedzialności za zobowiązanie podatkowe Spółki z o.o. "B" nie może stanowić podstawy do wydania postanowienia o zabezpieczeniu zobowiązań podatkowych i dokonania zabezpieczenia poprzez wpis hipoteki przymusowej, na nieruchomości stanowiącej współwłasność B. W. i jego małżonki, tym bardziej, że Naczelny Sąd Administracyjny uchylił decyzję Izby Skarbowej w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki z o.o. "B". Izba Skarbowa po dokonaniu analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie uznała, iż w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 145 Kodeksu postępowania administracyjnego, w związku z czym postanowieniem z dnia [...] października 2001r. Nr [...] odmówiła wznowienia postępowania. W zażaleniu na to postanowienie skierowanym przez B. W. do Ministra Finansów wniesiono o jego uchylenie, wznowienie postępowania i uchylenie postanowienia Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 1999r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] grudnia 1998r., a także postanowienia o zabezpieczeniu z dnia [...] października 1998r. i umorzenie postępowania w sprawie, z uwagi na brak przedmiotu sprawy. Jako zarzuty podnosiono, iż w sprawie naruszono art. 145 § 1 pkt 8 Kpa, bowiem decyzja Izby Skarbowej z dnia[...] marca 1998 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe Spółki z o.o. "B", stanowiąca podstawę dokonania zabezpieczenia została przez Naczelny Sąd Administracyjny uchylona. W związku z powyższym w sprawie został naruszony przepis art. 70 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stanowiący, iż "egzekucja z nieruchomości może być prowadzona tylko w celu wyegzekwowania należności ustalonych w decyzji ostatecznej". Nie podzielając tej argumentacji Minister Finansów stwierdził, że wbrew zarzutom zawartym w zażaleniu warunek zabezpieczenia należności pieniężnej wynikającej z ostatecznej decyzji wymiarowej nie został ustalony w art. 70 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Warunek tej treści dotyczy prowadzenia egzekucji z nieruchomości, a nie zabezpieczenia należności pieniężnej przez obciążenie nieruchomości hipoteką przymusową. Podkreślono, że w trakcie postępowania zabezpieczającego w obrocie prawnym znajdowała się decyzja Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] grudnia 1996r. orzekająca na podstawie art. 40 i 47 ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980r. o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 1993r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) jedynego udziałowca spółki "B" sp. z o.o. za zobowiązania podatkowe tej Spółki. Decyzja ta stanowiła dostateczną podstawę do dokonania zabezpieczenia na majątku osoby zobowiązanej. Stanowisko organów egzekucyjnych zostało potwierdzone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 września 2000r. Sygn. akt III SA 1770/99 oddalającym skargę na postanowienie Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 1999r. W tej sytuacji późniejsze uchylenie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 października 1999r. Sygn. akr III SA 5532/98 decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 1998r. nie mogło stanowić przesłanki do wznowienia postępowania określonej w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. Podkreślono ponadto, że podstawę zabezpieczenia przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego stanowiły przepisy art. 154 § 1 i 164 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dające możliwość zabezpieczenia należności pieniężnej przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego oraz możliwość zastosowanego środka zabezpieczającego. W skardze skierowanej do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez B. W. domagając się uchylenia tego postanowienia zarzucono, iż zostało wydane z naruszeniem przepisów art. 145 § 1 pkt 8 w związku z art. 126 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu skargi wyjaśniono, że uchylenie ostatecznej decyzji Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 1998r. wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1999r. Sygn. akt 5532/98 spowodowało odpadnięcie przesłanek do zabezpieczenia należności wynikającej z tej decyzji. Postępowanie w sprawie dokonanego zabezpieczenia należności pieniężnej powinno zostać wznowione w oparciu o przesłankę z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. i następnie na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym umorzone jako bezprzedmiotowe. Odpowiadając na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoją dotychczasową argumentację. Na rozprawie w dniu 5 marca 2004r. B. W. powołując się na treść przepisu art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) wniósł o umorzenie postępowania sądowego jako bezprzedmiotowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Na wstępie należało wyjaśnić kwestię właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego do rozstrzygania w sprawie niniejszej skargi. Zgodnie z art. 2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) utraciła moc ustawa z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.). Z dniem 1 stycznia 2004r. weszła w życie ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z kolei w myśl art. 97 § 1 ustawy Przepisy wprowadzające (...), sprawy w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W rozpoznawanej sprawie uwzględniając wniosek skarżącego w całości Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 tejże ustawy postanowił umorzyć postępowanie sądowe. Stosownie do tego przepisu Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, gdy postępowanie z innych przyczyn niż wymienione w pkt 1 i 2 tego przepisu, stało się bezprzedmiotowe. Umorzenie postępowania polega na jego przerwaniu, uchyleniu wszystkich dokonanych w nim czynności oraz orzeczenie o dalszym jego nieprowadzeniu (por.: W. Chruścielewski: Glosa do wyroku NSA z dnia 23 listopada 1995r. Sygn. akt SA/Kr 85/95 publ. Palestra 1997r. Nr 3-4 s. 256). Powodem umorzenia postępowania jest jego bezprzedmiotowość. Dwa zdarzenia powodujące bezprzedmiotowość postępowania zostały expressis verbis (pkt 1 i 2) wymienione w treści powołanego przepisu art. 161 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Bezprzedmiotowość postępowania może wynikać również z innych powodów. Istotne jest, że przyczyną umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego może być jedynie zdarzenie zaszłe w toku postępowania tzn. takie, które nie istniało przed jego wszczęciem, a wystąpiło dopiero w toku rozpoznawania skargi. (por. J.P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz. Wyd. Prawnicze Lexis Nexis Warszawa 2004r., str. 235). Zwrócić ponadto należy uwagę, że przesłanka bezprzedmiotowości postępowania" wprowadzona w omawianym przepisie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest nowym rozwiązaniem w stosunku do mającego zastosowanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne przepisu art. 355 k.p.c. w związku z art. 59 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przepis ten dopuszczał bowiem umorzenie postępowania w wypadkach gdy wydanie wyroku stało się zbędne lub było niedopuszczalne. Z kolei przesłanka "bezprzedmiotowości postępowania" uzasadniająca umorzenie postępowania administracyjnego wprowadzona została w jednolicie brzmiących przepisach art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej. Na gruncie tych przepisów postępowania uznaje się bezprzedmiotowe gdy brak jest podstaw faktycznych lub prawnych do prowadzenia postępowania administracyjnego, czyli że od początku nie istnieje przedmiot tego postępowania (por. Z. Janowicz – Kodeks postępowania administracyjnego – Komentarz. Wyd. Naukowe PWN, Warszawa – Poznań 1995r. str. 255; B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska – Ordynacja podatkowa – Komentarz, Wyd. TNOiK Toruń 2002r., str. 688 wraz z powołanym orzecznictwem sądowym.). Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, iż postępowanie sądowo administracyjne staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego toku wystąpią zdarzenia w następstwie, których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. O bezprzedmiotowości postępowania w rozpoznawanej sprawie zdecydowały podane w złożonym przez skarżącego wniosku okoliczności dotyczące odstąpienia przez organy egzekucyjne od prowadzenia egzekucji z tytułu jego odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe "B" sp. z o.o. Skoro zatem przedmiotem zaskarżenia było postanowienie Ministra Finansów odmawiające wznowienia postępowania w sprawie oddalenia zarzutów skarżącego opartych na treści art. 33 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 1991r. Nr 36, poz. 161 ze zm.), a jak wynika z wniosku skarżącego oraz dokumentującego ten wniosek zawiadomienia Komornika Sądowego Rewir [...]przy Sądzie Rejonowym dla W. z dnia [...] lutego 2003r. Nr [...] postępowanie egzekucyjne nie toczy się wobec wycofania tytułów wykonawczych przez Urząd Skarbowy W., to należało uznać, iż w sprawie wystąpiły przesłanki określone w powołanym przepisie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przychylając się do wniosku skarżącego postępowanie umorzyć na podstawie tego przepisu oraz art. 160 tejże ustawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające (...).