III SA 1178/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 grudnia 2004 r. sprawy ze skargi Zakładów [...] "Z." S.A. w Z. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] marca 2003 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lipca 2002 r., Nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu w całości do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Zaskarżoną decyzją Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lipca 2002 roku, na mocy której umorzone zostało postępowanie z wniosku Zakładów [...] -Z." S.A. w Z., dalej zwanych Spółką, w sprawie wzajemnego umorzenia lub skompensowania odsetek należnych za opóźnione wpłaty za miesiące od kwietnia do listopada 1997 roku. We wniosku tym, złożonym w dniu [...] stycznia 2000 roku, Spółka podniosła, że przez cały okres działalności regulowała wszelkie zobowiązania wobec PFRON w terminie, natomiast opóźnienia wpłat za okres od kwietnia 1997 roku do listopada 1997 roku były wynikiem błędnych danych dotyczących ilości zatrudnionych pracowników ze schorzeniami, które uzasadniałyby obniżenie wskaźnika zatrudnienia osób niepełnosprawnych. Spółka sama informowała o tym błędzie i uregulowała zaległą kwotę w styczniu 1998 roku. Jednocześnie Spółka przypomniała, że wielokrotnie w roku 1997 występowała z informacją o występującej po jej stronie nadpłacie i wnioskami o jej zwrot. Wobec zaistnienia opóźnienia we wpłatach i naliczenia z tego tytułu odsetek, Spółka wskazała, że nawet po ich uwzględnieniu po jej stronie występuje nadpłata i wniosła o -wzajemne umorzenie naliczonych odsetek". Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] marca 2000 roku odmówił umorzenia odsetek, wskazując jako podstawę rozstrzygnięcia art. 67 §1 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ podatkowy, na wniosek podatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Organ uznał, po rozpatrzeniu wniosku Spółki, że nie zachodzą przesłanki, które pozwalałyby umorzyć - na zasadzie uznania - naliczone odsetki. Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, rozpatrując sprawę w wyniku odwołania Spółki, pierwotnie utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PFRON, a następnie, kolejną decyzją wydaną na podstawie art. 253 § 1 i 4 Ordynacji podatkowej oraz art. 38 § 2 ustawy z dnia 11 maja 1995 roku o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, uchylił ją i przekazał sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, wskazując przy tym, że organ ten nie rozpatrzył wniosku Spółki w sposób prawidłowy, bowiem Spółka podważała słuszność egzekwowania naliczonej kwoty a nie wnioskowała o jej umorzenie. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzją z dnia [...] lipca 2002 roku umorzył postępowanie, podnosząc w uzasadnieniu, że zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej fakt powstania zaległości we wpłatach na PFRON powoduje konsekwencję w postaci naliczania odsetek. Organ podniósł, że obowiązek naliczenia odsetek powstaje także po stronie organu w przypadku opóźnienia w zwrocie nadpłaty. Przypadki, w których wzajemne potrącenie zobowiązań podatkowych oraz zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa jest możliwe, określa art. 64 ordynacji podatkowej. Zgodnie z przepisem tego artykułu potrącenie jest dopuszczalne na wniosek podatnika lecz wyłącznie z wzajemnej, bezspornej i wymagalnej wierzytelności podatnika wobec Skarbu Państwa. Zdaniem organu I instancji przepis ten nie znajduje zastosowania do PFRON, bowiem jest on państwowym funduszem celowym. Powoduje to w opinii organu I instancji, że wzajemne potrącenie w relacji PFRON - przedsiębiorca jest niemożliwe, co przesądza o bezprzedmiotowości postępowania i uzasadnia jego umorzenie. Pogląd organu I instancji podzielił rozpatrujący sprawę w wyniku odwołania Spółki Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, który utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej, zarzucając obu organom naruszenie art. 49 i 59 Ordynacji podatkowej. W odpowiedzi na skargę Minister Polityki Społecznej podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 97 § 1 ustawy z 30.08.2002 roku - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153 poz. 1271 z późn. zm.) przedmiotowa sprawa jako nie rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny przed dniem 1 stycznia 2004 roku podlega rozpoznaniu przez wojewódzki sąd administracyjny. W oparciu o treść art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym zakresie należy stwierdzić, że nie odpowiada ona prawu. Przede wszystkim należy podkreślić, że pomimo wezwania organ II instancji, tj. Minister Polityki Społecznej, nie przedstawił dowodu doręczenia swojej decyzji skarżącej Spółce. Mając na względzie dowody przedstawione przez Spółkę zarówno w czasie rozprawy, kiedy to pełnomocnik Spółki przedłożył oryginał decyzji z adnotacją o doręczeniu w dniu 15 kwietnia 2003 roku, jak i po jej zamknięciu, kiedy Spółka nadesłała, zgodnie z postanowieniem Sądu i w wyznaczonym terminie, kopię kserokopii książki korespondencji Spółki, Sąd uznał, że Spółka, składając skargę w dniu [...] maja 2000 roku (data stempla pocztowego), złożyła ją w terminie przewidzianym ustawą. Przechodząc do merytorycznej oceny sprawy przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 49 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), do wpłat określonych w art. 21 ust. 1, 23, 31 ust.3 pkt 1 i art. 33 ust. 4a, 7, i 7a tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy Ordynacji podatkowej. Rozwiązanie to zapewnia skuteczność ściągania należnych Państwowemu Funduszowi Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych środków, jednocześnie jednak obliguje Fundusz do zachowania zasad i reguł postępowania określonych tą ustawą, a podmiotom zobowiązanym dokonywać wpłat na rzecz Funduszu daje w tym zakresie uprawnienia przysługujące podatnikom. Oznacza to, że poprzez zastosowanie do wpłat zasad postępowania określonych przepisami Ordynacji podatkowej z jednej strony podmioty te poddane zostały rygorom wynikającym z tej ustawy, z drugiej strony natomiast zyskały gwarantowaną tą ustawą ochronę. W niniejszej sprawie zasady te zostały złamane, obowiązujące zaś przepisy nie znalazły właściwego zastosowania. Bez wątpienia rację mają organy obu instancji, gdy stwierdzają, że niemożliwe, a co najmniej wątpliwe, jest pozytywne rozpatrzenie wniosku Spółki w oparciu o art. 64 Ordynacji podatkowej. Zastosowanie tego przepisu, także w relacjach podatnika z budżetem państwa, jest możliwe jednakże wtedy, gdy po stronie podatnika występuje zobowiązanie w postaci zobowiązania podatkowego albo zaległości podatkowych, także wraz z odsetkami za zwłokę, w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa. Drugim warunkiem dokonania potrącenia jest wystąpienie po stronie podatnika określonej w art. 64 Ordynacji podatkowej wierzytelności. W rozpatrywanej sprawie natomiast wcale nie zostało ustalone, czy skarżącej Spółce przysługuje wobec Funduszu jakiekolwiek roszczenie, nie ustalono także, mimo wniosków Spółki, czy po jej stronie występuje nadpłata. Poza jednym zdaniem zawartym w uzasadnieniu uchylonej decyzji z dnia [...] marca 2000 roku, gdzie stwierdzono, iż -Spółka została rozliczona przez Fundusz i nie wykazuje odsetek za okres kwietnia do czerwca 1997 roku", Prezes Funduszu jako organ I instancji w żaden sposób nie odniósł się do twierdzenia Spółki co do istniejącej po jej stronie nadpłaty. Organ I instancji nie wykazał także, na ile uzasadnione bądź nieuzasadnione pozostają zawarte we wniosku dane, że Spółka wielokrotnie występowała w ciągu 1997 roku do Funduszu z informacją o występującej po jej stronie nadpłacie i wnioskami o jej zwrot. Brak jest także w aktach sprawy dokumentacji potwierdzającej właściwe załatwienie tych wniosków, jeśli rzeczywiście były przez Spółkę składane. Innymi słowy, zdaniem Sądu, nawet jeśli twierdzenia obu organów odnośnie możliwości zastosowania art. 64 Ordynacji podatkowej byłyby uzasadnione, to były one jednocześnie na tyle bezprzedmiotowe, gdyż nie wykazano, aby po stronie Spółki obok zobowiązań występowała jakakolwiek wierzytelność wobec Funduszu. Twierdzenia te były bezprzedmiotowe i z tego powodu, że po stronie skarżącej Spółki nawet jej zdaniem nie występowały należności, które mogłyby w trybie art. 64 być potrącone. Ustalenie istnienia lub nieistnienia nadpłaty, jak wywodziła Spółka, było obowiązkiem organu I instancji, którego wykonania organ unikał, odwołując się z niezrozumiałych względów do przesłanek zastosowania art. 64 Ordynacji podatkowej. Ewentualne ustalenie nadpłaty prowadziłoby bowiem do zastosowania nie art. 64 Ordynacji podatkowej lecz przepisów rozdziału 9 tej ustawy. To rozdział IX Ordynacji podatkowej określa nie tylko definicję nadpłaty, terminy i sposoby jej powstania, lecz także tryb postępowania organów w przypadku stwierdzenia nadpłaty. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych zaś, wbrew obowiązującym przepisom, ani nie zwrócił nadpłaty w wysokości wyliczonej przez Spółkę, ani nie zanegował w przewidziany przez prawo sposób twierdzeniom Spółki. Warto podkreślić, że zgodnie z art. 76 Ordynacji podatkowej, który także znajduje zastosowanie do wpłat określonych w art. 49 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, z zastrzeżeniem § 2. Właściwe i terminowe zatem właściwe rozstrzygnięcia organu co do faktu istnienia lub nieistnienia nadpłaty- wobec wniosków Spółki o jej stwierdzenie - ewentualnie dałyby możliwość pokrycia bieżących zobowiązań Spółki. Jak podniósł Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 5 kwietnia 2002 roku w sprawie I SA/Gd 1123/99 nie można uznać za działanie pogłębiające zaufanie do organów państwa, z jednej strony zobowiązywanie strony do uiszczania odsetek od nieuiszczonego w terminie podatku, a z drugiej strony brak należytej reakcji organów na jednoznaczne stanowisko strony zajmowane w toku kontroli w przedmiocie nadpłaty podatku. Zdaniem NSA, skoro podatnik podnosi w trakcie postępowania w zakresie prawidłowości naliczania podatku, że uiścił podatek w kwocie wyższej od należnej, to prowadzić musi do konkluzji, że organ powinien co najmniej dokonać niezwłocznej weryfikacji podnoszonych zarzutów. Sąd nie tylko podziela pogląd wyrażony we wspomnianym wyroku, lecz uznaje, że zawarte w tezach do tego wyroku wnioski i oceny zachowują swoją aktualność także na gruncie wpłat określonych w art. 49 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. W świetle bowiem postanowień art. 49 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie sposób nie uznać, na zasadzie odpowiedniego stosowania art. 121 Ordynacji podatkowej, że Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych nie jest zobowiązany do pogłębiania zaufania do właściwych organów państwa. Organ ten, ignorując wcześniejsze wnioski Spółki o stwierdzenie nadpłaty naruszył nie tylko obowiązek wynikający z art. 121 Ordynacji podatkowej, lecz także przepis art. 124 i 125 tej ustawy, nie wyjaśnił bowiem Spółce ani zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwianiu sprawy, ani nie działał w sprawie wnikliwie i szybko, nie rozpatrzył właściwie i w terminie wniosków Spółki o stwierdzenie nadpłaty i - zamiast właściwych w tej sprawie przepisów rozdziału IX Ordynacji podatkowej - zastosował art. 64 tej ustawy. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w oparciu o przepisy art. 145 § 1 lit. a i c, art. 152 ustawy z 30.08.2002r. Ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270) - orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie rozstrzygał w niniejszej sprawie o kosztach, gdyż do czasu zamknięcia rozprawy, Spółka, reprezentowana przez radcę prawnego, nie zgłosiła w tej kwestii właściwego wniosku.